Nhà văn hóa Hữu Ngọc

Học giả Hoàng Xuân Hãn: Nỗi niềm một trí thức lớn

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
TGVN.Mấy năm sau chiến tranh Mỹ - Việt, tôi đi Pháp theo lời mời của Hội Pháp - Việt hữu nghị. Trước khi đi, anh Hoàng Tùng (phụ trách đối ngoại) bảo tôi, nếu gặp học giả Hoàng Xuân Hãn thì nhắc lại lời Chính phủ ta mời ông về thăm đất nước thống nhất.
TIN LIÊN QUAN
hoc gia hoang xuan han noi niem mot tri thuc lon Đôi điều về nghệ thuật ý niệm
hoc gia hoang xuan han noi niem mot tri thuc lon Phim hoạt hình Nhật Bản đang tràn ngập hành tinh
hoc gia hoang xuan han noi niem mot tri thuc lon
Học giả Hoàng Xuân Hãn.

Tôi đã có dịp thực hiện lời dặn ấy khi gặp lại thầy Hoàng Xuân Hãn. Tôi học thầy ở Ban Tú tài triết học Trường Bưởi năm 1938 – 1939. Ở buổi tôi thuyết trình về văn học dân gian Việt Nam tại Paris (1982), tôi nhớ là thầy đi cùng nhà sử học Philippe Devillers.

Ông Hãn cũng cho biết là “Bác Tô (Thủ tướng Phạm Văn Đồng) đã khuyên tôi về nước”. Cuối cùng, ông Hãn ra đi năm 1996, vào tuổi 88, mất ở xứ người. Đúng như dự cảm trong đôi câu đối của ông mà tôi đọc được ở Trúc Lâm Thiền viện, trên đồi Villebon Yvette, cách Paris 25km:

Thân gửi xứ người nương cửa Phật

Hồn về đất Việt viếng quê nhà

Thầy Hãn là niềm tự hào của học trò trường Bưởi chúng tôi và toàn dân ngay từ thời Pháp thuộc, vì ông là người An Nam, bị thực dân khinh là “nhaque” (nhà quê) ngu đần, lại đỗ thạc sĩ (phải nói thêm là thạc sĩ ở Pháp thời đó không phải là bằng phổ thông như ta ngày nay, mà lúc đó gần như thi tuyển, mỗi năm mỗi ngành chỉ lấy trên dưới chục người cho cả nước). Ông là một nhà trí thức siêu việt, uyên thâm văn hóa Đông Tây, khoa học tự nhiên và khoa học nhân văn. Tuy suốt cuộc đời tận tâm phục vụ Tổ quốc bằng những công trình của mình, ông vẫn băn khoăn không có mặt ở quê hương những năm chiến tranh và hậu chiến. Nỗi niềm này được ông trình bày trong một bức thư dài, gửi cho một nhà văn Việt kiều 2 năm trước khi ông qua đời, thư viết ngày 1/12/1994. Tôi rất xúc động và xót thương thầy khi đọc tài liệu này. Dưới đây xin trích vài đoạn: …”Chúng ta là những kẻ “một hội một thuyền”, ân ưu vận nước trong 6 - 7 mươi năm nay. Không cần đàm đạo lâu dài cũng thấu lòng cảm nghĩ. Các bác đã đứng mũi chịu sào, biết mấy phen gian khổ mới có ngày nay, thành quả nước nhà độc lập và thống nhất là điểm trọng. Còn tôi cảnh ngộ tuy khác, nhưng đã cố gắng giữ tấm lòng trung kiên để dự bị, phòng khi giúp ích và nhất là trù tính tương lai dân tộc vững chắc giữa thế giới hòa bình. Cảm nghĩ của tôi đã có dịp thể lộ trong đoản thiên Một vài ký vãng về Hội nghị Đà Lạt và sau đó, trong hơn 10 bài khai bút từ năm 1975. Trong buổi hòa bình như ngày nay, tình cảm thường dày hơn lý trí. Tôi được biết rằng, các bác cũng tổn thất nhiều trong tình cảm gia đình vì chiến tranh, tôi rất thông cảm. Tôi cũng vậy, có lúc muốn về nước một mình, nhưng vợ chồng nay gần đất xa trời, chia cay sẻ ngọt trong hơn 6 chục năm, tôi không muốn mạo sự vô tình mà vĩnh biệt. Nay thì tuổi già, bệnh tật, sức yếu, trí mờ, sợ không thể còn thấy lại quê hương. Vả đối với riêng tôi, cái thực chất của hai chữ quê hương, than ôi, đã không còn nữa! Thế ấy, nhưng đối với xứ sở, tôi không bao giờ quên. Cách mấy năm nay, một bạn vong niên người Nghệ An tới từ biệt tôi để về quê. Tôi rất thèm cảnh huống ấy, bèn tặng bạn mấy câu sau:

Đã hay bốn bể là nhà

Lam Hồng ta mới thật là quê hương

Trải bao cuộc biến, cuộc thường

Mà lòng tưởng nhớ yêu thương vẹn tròn

Nhắn lời với Nước cùng Non

Từ nay Nước cạn Non mòn tại ta.

Xem đó, đủ thấy bác đã trọn vẹn đối với mảnh đất quê nhà mà tôi đã từng dấn thân, như đất Thanh - Nghệ - Tĩnh, tình tôi sao dứt. Vì cảnh ngộ, tôi không được dự phần giải phóng đất nước, tôi bèn gắng công giải phóng trí thức và văn hóa đồng bào ra khỏi cái khuôn chật hẹp, ươn hèn, bị ràng buộc…”.

Là nhà sử học, Hoàng Xuân Hãn nhận định cuộc kháng chiến một cách khách quan như sau: “… Các bác theo dấu cụ Hồ đã hành động và đem đến sự độc lập và thống nhất đất nước. Lấy tư cách nhà sử học mà ngẫm nghĩ thì suốt khoảng sinh tồn Tổ quốc, từ xưa, chỉ có hai cuộc khá tương đương: Trưng Trắc giải phóng khỏi Hán thuộc, nhưng liền đó bị bại. Ngô Quyền chỉ ngăn được kẻ ngoại xâm, cũng như Lê Hoàn, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Huệ đời sau… Lê Lợi mới thật có công phá xiềng Minh thuộc, nhưng quyền lực Minh bám chưa sâu và vũ khí đang thời khá ngang nhau… Chỉ có cuộc giải phóng vừa qua mới khó khăn mà dân ta làm được. Ấy thật nhờ lòng yêu nước, trí sáng suốt, kinh nghiệm rộng, biết tùy thời, biết tri chỉ của Bác Hồ mà ngày nay ta được độc lập và thống nhất. Tôi nghĩ rằng noi gương Bác, đạo đức ôn hòa, trung dung mà quả quyết thì lãnh đạo dân ta sẽ chóng đem lại hai mục tiêu: hạnh phúc về kinh tế và tự do về tinh thần…”.

Thầy Hãn, xin thầy cứ yên nghỉ, vì tuy xa đất nước, nhưng những tư tưởng xây dựng chiến lược bảo vệ và phát triển dân tộc bằng văn hóa của thầy đã và sẽ đem lại những thành quả to lớn cho đất nước, con người Việt Nam. Từ trẻ đến già đều gián tiếp và trực tiếp, chịu ảnh hưởng các công trình của thầy: Bé thì học A, B, C theo phương pháp “O tròn như quả trứng gà”; học khoa học và đại học phải dựa vào Danh từ khoa học của thầy. Sau đó, là những công trình nghiên cứu vô giá về khoa học tự nhiên, nhất là về Quốc học. Không kể hàng trăm học trò của thầy trở thành lãnh đạo đầu ngành văn hóa ở cả hai miền.

hoc gia hoang xuan han noi niem mot tri thuc lon Một vở kịch Nô (Nhật Bản) hiện đại

(TGVN). Mishima là nhà văn Nhật hiện đại nổi tiếng nhất ở phương Tây. Ông đã gửi gắm nhiều tâm sự về ý nghĩa cuộc đời, ...

hoc gia hoang xuan han noi niem mot tri thuc lon Nghề dịch cũng lắm cung phu

(TGVN).Trong dịch thuật, có nhiều từ nước ngoài chưa tìm được từ tiếng Việt dịch thật sát, vì văn hoá khác nhau. Thí dụ: một ...

hoc gia hoang xuan han noi niem mot tri thuc lon Người bạn Pháp mê Việt Nam và nhiếp ảnh

(TGVN).Một buổi chiều mùng ba Tết, mưa phùn lạnh lẽo. Trong gian phòng ấm áp, khói trầm bay thơm ngát, chúng tôi ngồi trầm ngâm, ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

XSMN 28/1 - SXMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/1/2021 - KQXSMN thứ 5 - dự đoán XSMN 29/1

XSMN 28/1 - SXMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/1/2021 - KQXSMN thứ 5 - dự đoán XSMN 29/1

XSMN 28/1. KQXSMN thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Nam nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMN 28/1. KQSXMN.
Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 28/1: Tuổi Sửu công danh sự nghiệp suôn sẻ, tuổi Mão nhiều chuyện phải nghĩ?

Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 28/1: Tuổi Sửu công danh sự nghiệp suôn sẻ, tuổi Mão nhiều chuyện phải nghĩ?

Tử vi hôm nay 28/1/2021, tử vi 12 con giáp - tuổi Tí, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc
XSMB 28/1 - SXMB - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 28/1/2021 - KQXSMB thứ 5 - dự đoán XSMB 29/1

XSMB 28/1 - SXMB - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 28/1/2021 - KQXSMB thứ 5 - dự đoán XSMB 29/1

XSMB 28/1. KQXSMB thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Bắc nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMB 28/1. KQSXMB.
XSMT 28/1 - SXMT - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 28/1/2021 - KQXSMT thứ 5 - dự đoán XSMT 29/1

XSMT 28/1 - SXMT - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 28/1/2021 - KQXSMT thứ 5 - dự đoán XSMT 29/1

XSMT 28/1. KQXSMT thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Trung nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMT 28/1. KQSXMT.
Lịch âm 28/1 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 28/1/2021 - Lịch vạn niên 28/1/2021

Lịch âm 28/1 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 28/1/2021 - Lịch vạn niên 28/1/2021

Lịch âm 28/1. Âm lịch hôm nay 28/1. Xem âm lịch hôm nay ngày 28/1/2021 chính xác nhất. Lịch vạn viên ngày 28 tháng 1 năm 2021 hôm nay.
Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ 5 ngày 28/1/2021: Song Ngư gặp tiếng sét ái tình, Xử Nữ tiền bạc tụt dốc không phanh

Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ 5 ngày 28/1/2021: Song Ngư gặp tiếng sét ái tình, Xử Nữ tiền bạc tụt dốc không phanh

Tử vi hôm nay của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên Bình, ...
Siêu mẫu nhí Hoàng Vân khoe tài tại chương trình Tết Ba miền - chào Xuân Tân Sửu

Siêu mẫu nhí Hoàng Vân khoe tài tại chương trình Tết Ba miền - chào Xuân Tân Sửu

Hoàng Vân thấy vô cùng vinh hạnh khi được cùng BTC chương trình đón nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa.
Đại hội XIII: Nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, tạo môi trường hòa bình và điều kiện thuận lợi để phát triển đất nước

Đại hội XIII: Nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, tạo môi trường hòa bình và điều kiện thuận lợi để phát triển đất nước

Đồng chí Bùi Thanh Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao nhấn mạnh khi tham luận tại Đại hội XIII.
Chuyển nhượng cầu thủ Man Utd hôm nay (27/1): HLV Solskjaer không mua sắm gì ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams và Lingard ra đi; Ighalo biết ơn

Chuyển nhượng cầu thủ Man Utd hôm nay (27/1): HLV Solskjaer không mua sắm gì ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams và Lingard ra đi; Ighalo biết ơn

Man Utd tạm thời chưa có ý định ký hợp đồng với cầu thủ nào ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams, Lingard ra đi; Odion Ighalo tâm tư chia ...
Quân đội Nga được trang bị tên lửa phòng không tối tân Buk-M3 và Buk-M2

Quân đội Nga được trang bị tên lửa phòng không tối tân Buk-M3 và Buk-M2

Quân khu miền Nam của Nga sẽ có 1 lữ đoàn được trang bị các hệ thống tên lửa phòng không Buk-M3 và Buk-M2 tối tân.
Phong Nha, Hội An, Ninh Bình là những địa điểm hiếu khách nhất

Phong Nha, Hội An, Ninh Bình là những địa điểm hiếu khách nhất

Theo thống kê của Booking.com, Phong Nha, Hội An và Ninh Bình là 3 địa điểm hiếu khách nhất tại Việt Nam, dựa trên hàng triệu lượt đánh giá.
Thủ phủ hoa đào Nhật Tân hối hả vào vụ Tết

Thủ phủ hoa đào Nhật Tân hối hả vào vụ Tết

Làng hoa đào Nhật Tân, quận Tây Hồ, Hà Nội đang vào mùa thu hoạch sớm, người dân tất bật, mang những cành nở sớm đi tiêu thụ.
Cùng đón Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Cùng đón Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Sáng 24/1, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã diễn ra buổi gặp mặt phóng viên, báo chí nhân dịp Xuân Tân Sửu 2021.
Bí ẩn giúp tháp nghiêng Pisa không đổ suốt 800 năm

Bí ẩn giúp tháp nghiêng Pisa không đổ suốt 800 năm

Bí ẩn này đã giúp tháp nghiêng Pisa - công trình mang tính biểu tượng của Italy đứng sừng sững, bất chấp hàng loạt trận động đất suốt 800 năm qua.
Thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững tại Hà Nội

Thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững tại Hà Nội

Hội Lữ hành Hà Nội đã thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững VGreen và ra mắt Câu lạc bộ Du lịch bền vững VGreen trực thuộc Hiệp hội Du lịch Hà Nội.
Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Sau một thời gian dài du lịch Việt ngưng trệ, thiệt hại do dịch bệnh Covid-19, năm nay, Tết Nguyên đán có là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?
Vì sao cuốn sách ‘Ăn theo nhóm máu’ vẫn bán chạy sau hơn hai thập kỷ?

Vì sao cuốn sách ‘Ăn theo nhóm máu’ vẫn bán chạy sau hơn hai thập kỷ?

‘Ăn theo nhóm máu’ được New York Times bình chọn là cuốn sách bán chạy với hơn 7 triệu bản vừa được ấn hành tại Việt Nam.
Bản dịch 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Na Uy có gì đặc biệt?

Bản dịch 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Na Uy có gì đặc biệt?

Cách đây hơn nửa thế kỷ, 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng được dịch ra tiếng Na Uy.
Đọc sách gì Tết Tân Sửu năm nay?

Đọc sách gì Tết Tân Sửu năm nay?

Đọc sách ngày Xuân vốn là nét đẹp truyền thống của người Việt nhưng đã bị mai một theo thời gian và các nhà xuất bản đang nỗ lực phục hồi.
Ra mắt sách về Đại hội Đảng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

Ra mắt sách về Đại hội Đảng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

Cuốn sách tập hợp ba bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng về công tác tiến hành Đại hội Đảng bộ các cấp và Đại hội XIII của Đảng...
Nhạc sĩ Phạm Tuyên - 'Cây đại thụ và Cánh én tuổi thơ'

Nhạc sĩ Phạm Tuyên - 'Cây đại thụ và Cánh én tuổi thơ'

Nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 91 của nhạc sĩ Phạm Tuyên, NXB Hội Nhà văn ra mắt cuốn sách 'Nhạc sĩ Phạm Tuyên - Tuyển tập 100 bài hát'.
Chúng tôi ăn rừng – nhật ký sống về lưu trú ở vùng cao nguyên Việt Nam

Chúng tôi ăn rừng – nhật ký sống về lưu trú ở vùng cao nguyên Việt Nam

‘Chúng tôi ăn rừng’ là công trình nghiên cứu dân tộc học mang tính kinh điển của Georges Condominas về những người bán du mục ở vùng cao nguyên Việt Nam.
Phiên bản di động