Khan Academy đứng đầu TIME100 Companies 2026: Khi AI không thay thế giáo viên, mà tái định nghĩa việc dạy và học

Đây không chỉ là một sự ghi nhận mang tính danh hiệu, mà còn gợi ra một chuyển dịch quan trọng: giáo dục đang bước sang giai đoạn mà công nghệ, đặc biệt là AI, không còn đóng vai trò hỗ trợ, mà dần trở thành một phần trong cấu trúc vận hành của việc dạy và học.

Từ một buổi “kèm học” đến hệ sinh thái toàn cầu

Câu chuyện của Khan Academy bắt đầu từ năm 2004, khi Sal Khan hỗ trợ một người em họ học toán. Những video giảng bài đơn giản đăng trên YouTube năm 2006 sau đó đã phát triển thành một nền tảng phục vụ hàng trăm triệu người học trên toàn thế giới.

Nhưng điều khiến Khan Academy trở nên khác biệt không nằm ở quy mô, mà ở cách họ liên tục đặt lại một câu hỏi cốt lõi: công nghệ nên đóng vai trò gì trong việc dạy và học?

Năm 2023, Khan Academy ra mắt Khanmigo - trợ giảng AI được phát triển với sự hợp tác của OpenAI. Đến nay, công cụ này đã đạt khoảng 1,4 triệu người dùng. Điểm đáng chú ý của Khanmigo không nằm ở tốc độ phản hồi, mà ở cách thiết kế: AI không đưa ra đáp án ngay lập tức, khuyến khích học sinh giải thích cách suy nghĩ, tham gia vào quá trình lập luận.

Khan Academy được ghi nhận là một trong những tổ chức giáo dục có ảnh hưởng nổi bật

Tuy nhiên, chính Sal Khan lại đặt ra một giới hạn rất rõ: “Nếu phải chọn giữa một giáo viên ưu tú và một công nghệ đột phá cho con cái của bất kỳ ai, tôi sẽ luôn luôn chọn người giáo viên ưu tú.”, ông nói.

Quan điểm này cũng là điều được nhấn mạnh bởi TS. Đỗ Ngọc Minh, đồng sáng lập chương trình Khan Academy Vietnam (KAV). Theo ông, giá trị của AI trong giáo dục không nên được hiểu như sự thay thế vai trò của người dạy, mà nằm ở khả năng mở rộng năng lực của giáo viên. Khi những công việc có thể được chuẩn hóa và được hỗ trợ bởi công nghệ, giáo viên có thêm thời gian để tập trung vào những yếu tố cốt lõi hơn của quá trình học tập như hướng dẫn, tương tác và phát triển tư duy cho học sinh.

Từ góc nhìn trên cho thấy AI không phải là một “giải pháp độc lập”, mà chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một hệ sinh thái giáo dục có con người làm trung tâm.

Do đó, hiện nay Khan Academy cũng đang dần chuyển vai trò từ một nền tảng cung cấp nội dung sang một hạ tầng học tập. Trong giai đoạn tới, nền tảng hướng tới việc tích hợp sâu Khanmigo vào hoạt động của trường học, biến AI thành một phần của vận hành lớp học, thay vì một công cụ bên ngoài.

Đồng thời, việc hợp tác với TED và ETS để phát triển chương trình cử nhân về AI ứng dụng cũng cho thấy một tham vọng lớn hơn: tham gia định hình hệ sinh thái giáo dục trong kỷ nguyên AI.

Khi AI không được “triển khai”, mà được “đồng kiến tạo”

Đặt trong bối cảnh AI chỉ thực sự hiệu quả khi gắn với con người và hệ thống giáo dục, cách Khan Academy Vietnam triển khai tại Việt Nam cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý.

Thay vì đưa một công cụ AI hoàn chỉnh vào lớp học, KAV lựa chọn một cách làm khó hơn: đưa giáo viên vào trung tâm của quá trình thích nghi với công nghệ.

Trong thực tế triển khai, giáo viên không chỉ sử dụng Khanmigo, mà còn tham gia góp ý, kiểm thử và điều chỉnh phản hồi của AI để phù hợp với bối cảnh lớp học Việt Nam.

Điều này tạo ra một khác biệt quan trọng: AI không chỉ được Việt hóa về ngôn ngữ, mà được “Việt hóa về sư phạm” phản ánh cách dạy, cách học và cả văn hóa lớp học.

Những ghi nhận từ giáo viên khi sử dụng Khanmigo cho thấy một điểm chung đáng chú ý: giá trị lớn nhất của AI không nằm ở việc “trả lời đúng hơn”, mà ở việc giải phóng thời gian.

Khi các công việc như soạn bài, thiết kế bài tập hay phân hóa nội dung được hỗ trợ, giáo viên có thể tập trung nhiều hơn vào những phần việc mang tính cốt lõi: tổ chức hoạt động học tập, tương tác với học sinh và cá nhân hóa quá trình học.

Nói cách khác, AI không trực tiếp tạo ra chất lượng giáo dục mà tạo điều kiện để giáo viên tạo ra chất lượng đó.

Từ công nghệ đến hệ sinh thái giáo dục: điểm mấu chốt của chuyển đổi số

Từ những cách tiếp cận trên, có thể thấy chuyển đổi số giáo dục không phải là bài toán công nghệ, mà là bài toán tổ chức việc dạy và học.

Như TS. Đỗ Ngọc Minh nhận định, nếu công nghệ chỉ được triển khai như một công cụ riêng lẻ, tác động sẽ rất hạn chế. Chỉ khi được đặt trong một hệ sinh thái, nơi có sự tham gia của giáo viên, nhà trường và cộng đồng phụ huynh học sinh - công nghệ mới có thể tạo ra thay đổi ở cấp độ hệ thống.

Học sinh Việt Nam đang từng bước tiếp cận AI hiệu quả hơn

Đây cũng là lý do KAV không dừng ở nền tảng, mà đã và đang triển khai các mô hình như Trường học mở và Lớp học mở, nhằm gắn công nghệ với thực tiễn vận hành của giáo dục Việt Nam.

Việc Khan Academy được ghi nhận trong TIME100 Companies không chỉ là câu chuyện về một tổ chức, mà gợi ra một hướng đi rõ ràng: AI sẽ ngày càng hiện diện sâu hơn trong giáo dục nhưng hiệu quả không đến từ bản thân công nghệ mà từ cách công nghệ được gắn với con người và hệ thống.

Trong bối cảnh đó, cách Khan Academy phát triển AI và cách KAV đang thích ứng tại Việt Nam cho thấy một hướng tiếp cận đáng suy nghĩ: không thay thế giáo viên bằng công nghệ, mà dùng công nghệ để nâng tầm vai trò của giáo viên.

Và có lẽ, đó mới chính là nền tảng cho những đột phá thực chất trong giáo dục.

Từ Nghị quyết 71 đến Khanmigo: Khẳng định giáo viên là trung tâm của chuyển đổi số giáo dục Sáng 28/11, tại Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM), Tọa đàm “Ứng dụng AI hiệu quả trong quản lý lớp học” và Lễ ...

Nhà sáng lập Khan Academy đánh giá cao tầm nhìn chuyển đổi số giáo dục của Việt Nam Trong chuyến làm việc gần đây tại Thung lũng Silicon, ông Phạm Đức Trung Kiên, đại diện The Vietnam Foundation (VNF) - đơn vị thực ...