Khi công tác kiểm tra bắt đầu ‘đọc’ dữ liệu

Một phần mềm phục vụ công tác kiểm tra, giám sát đang được BIDV xây dựng. Nhưng câu hỏi quan trọng không phải phần mềm ấy sẽ có bao nhiêu chức năng, lưu được bao nhiêu hồ sơ. Câu hỏi khó hơn là: Sau khi dữ liệu được đưa lên hệ thống, người làm công tác kiểm tra có nhìn thấy vấn đề sớm hơn, rõ hơn và đúng trọng tâm hơn hay không?

ADB 'bắt tay' BIDV rót 250 triệu USD hỗ trợ nông nghiệp bền vững và chống biến đổi khí hậu Đảng ủy BIDV: Dấu ấn sâu đậm từ xây dựng văn hóa Chuyển đổi số - Từ chủ trương của Đảng đến hành động thực tiễn tại Đảng bộ Ngân hàng BIDV

Đảng bộ BIDV hiện có 94 tổ chức đảng trực thuộc với gần 5.000 đảng viên. Hoạt động của ngân hàng trải rộng từ Trụ sở chính đến 171 chi nhánh cùng các đơn vị thành viên, với hơn 26.000 cán bộ, người lao động. Quy mô lớn kéo theo lượng thông tin cần nắm bắt ngày càng nhiều, trong khi nguồn lực dành cho công tác kiểm tra, giám sát (KTGS) luôn có giới hạn.

Cùng với quá trình số hóa hoạt động quản trị và nghiệp vụ, ngày càng nhiều “dấu vết số” được hình thành. Nếu những thông tin ấy tiếp tục nằm rời rạc trong từng quy trình nghiệp vụ, từng báo cáo, từng bộ hồ sơ, giá trị khai thác đối với KTGS sẽ hạn chế. Khi được tổ chức thành dữ liệu có cấu trúc, chúng có thể trở thành nguồn thông tin mới phục vụ nắm tình hình, lựa chọn trọng tâm và nhận diện sớm những vấn đề cần lưu ý.

Bài toán đặt ra vì thế sâu hơn chuyện đưa hồ sơ lên máy tính: làm thế nào chuyển từ số hóa công việc sang từng bước đổi mới phương thức KTGS trên nền dữ liệu?

Không phải chuyện đưa hồ sơ lên máy là đáp ứng chuyển đổi số

Tháng 02/2025, tại Hội nghị bàn giao công tác của Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu tăng cường nắm tình hình, cảnh báo, phòng ngừa sai phạm; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng và kết nối đồng bộ dữ liệu, hướng tới “giám sát trên dữ liệu, kiểm tra trên dữ liệu”.

Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 7-4-2026 của Ban Chấp hành Trung ương tiếp tục xác định chuyển đổi số toàn diện trong ngành Kiểm tra Đảng là một nhiệm vụ quan trọng. Dữ liệu được đặt vào vị trí nguồn lực chiến lược; “kiểm tra, giám sát trên dữ liệu” trở thành một hướng đổi mới phương thức hoạt động của ngành Kiểm tra.

Khi công tác kiểm tra bắt đầu ‘đọc’ dữ liệu

Hội nghị Tổng kết công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật Đảng tại Đảng bộ BIDV nhiệm kỳ 2020 - 2025. (Nguồn: BIDV)

Điểm xuất phát của quá trình này không nằm ở AI hay một phần mềm càng nhiều tính năng càng tốt. Chuyển một tập hồ sơ giấy thành file điện tử giúp lưu trữ thuận tiện hơn. Nhập báo cáo lên hệ thống giúp tổng hợp nhanh hơn. Tra cứu trên màn hình tiết kiệm thời gian so với tìm từng tập tài liệu giấy. Những thay đổi ấy cần thiết, song mới giải quyết chủ yếu phương tiện làm việc.

Một kho dữ liệu rất lớn vẫn có thể ít giá trị nếu thông tin thiếu chuẩn hóa, cập nhật không đầy đủ, không thể đối chiếu hoặc khai thác đúng lúc. Khoảng cách giữa số hóa và chuyển đổi số nằm ở khả năng biến dữ liệu thành thông tin hữu ích cho hoạt động nghiệp vụ.

Tại BIDV, Nghị quyết số 14-NQ/ĐU ngày 18/8/2025 về tăng cường chuyển đổi số công tác KTGS, phòng, chống tiêu cực nội bộ giai đoạn 2025-2030 đặt mục tiêu từng bước hướng tới “giám sát trên dữ liệu, kiểm tra trên dữ liệu”. Phần mềm quản lý tập trung công tác KTGS và thi hành kỷ luật Đảng hiện đang được xây dựng theo hướng quản lý các thông tin về tổ chức đảng, đảng viên, kết quả KTGS, thi hành kỷ luật và báo cáo thống kê; từ đó nghiên cứu khả năng khai thác dữ liệu phục vụ giám sát.

Để cụ thể hóa và triển khai nghiêm túc các nội dung Nghị quyết 14 gắn với chuyển đổi số toàn diện hệ thống BIDV, ngày 21/5/2026, Đảng ủy BIDV đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết về tăng cường chuyển đổi số công tác kiểm tra, giám sát, phòng, chống tiêu cực nội bộ tại Đảng bộ Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam giai đoạn 2025-2030, nhằm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao năng lực cán bộ làm công tác kiểm tra, giám sát, phòng, chống tiêu cực nội bộ, đảm bảo hiệu quả, an toàn, an ninh và bảo mật thông tin cao nhất theo quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, hướng tới “giám sát trên dữ liệu, kiểm tra trên dữ liệu”; triển khai đồng bộ, toàn diện công tác số hóa phục vụ kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng, đảm bảo chất lượng, tiến độ theo quy định của Trung ương và Đảng ủy cấp trên.

Hệ thống chưa hoàn thành nên chưa thể nói đến hiệu quả thực tế. Đây lại chính là thời điểm cần xác định đúng bài toán từ đầu.

Giả sử cần nắm tình hình một tổ chức đảng: đơn vị ấy từng được kiểm tra, giám sát những nội dung gì; hạn chế nào đã được chỉ ra; nội dung nào cần tiếp tục theo dõi; việc khắc phục đã thực hiện đến đâu? Khi các thông tin nằm ở nhiều bộ hồ sơ, cán bộ kiểm tra phải tự tìm kiếm, đối chiếu, ghép nối. Nếu lịch sử KTGS được cấu trúc thành dữ liệu, bức tranh về một tổ chức có thể hiện ra nhanh hơn, đầy đủ hơn và theo dòng thời gian.

Giá trị của hệ thống bắt đầu từ khả năng ấy: kết nối được những thông tin vốn phân tán để phục vụ những quyết định tiếp theo.

Đồng chí Đoàn Việt Nam, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy BIDV cho rằng: “Chúng tôi không đặt bài toán xây dựng một phần mềm chỉ để đưa hồ sơ từ giấy lên môi trường số. Đích đến phải là từng bước hình thành nền tảng dữ liệu có khả năng hỗ trợ công tác kiểm tra, giám sát; để dữ liệu đã có không chỉ phục vụ lưu trữ, báo cáo mà còn góp phần trả lời câu hỏi: ở đâu, vấn đề gì cần được quan tâm”.

Cách đặt vấn đề ấy quyết định rất nhiều đến thiết kế của hệ thống. Nếu chỉ hỏi “đưa hồ sơ nào lên phần mềm?”, kết quả trước hết là một kho hồ sơ điện tử. Nếu bắt đầu từ nhu cầu của cán bộ kiểm tra - cần biết gì để nắm tình hình tốt hơn - yêu cầu đối với dữ liệu, quy trình, phân quyền và công nghệ sẽ khác hẳn.

Tín hiệu không phải kết luận

Dữ liệu càng nhiều, người làm công tác kiểm tra càng không thể đọc tất cả theo cách thủ công. Điều cần tìm là những điểm đáng chú ý giữa một lượng lớn thông tin bình thường. Ngành Kiểm tra Đảng đang hướng tới giám sát thường xuyên trên dữ liệu, phân tích dữ liệu lớn và cảnh báo sớm rủi ro. Tuy nhiên, hai chữ “cảnh báo” cần được hiểu đúng.

Một nội dung nhiều lần xuất hiện qua các kỳ giám sát; một yêu cầu khắc phục kéo dài qua nhiều mốc theo dõi; một biến động khác với lịch sử dữ liệu cần được đối chiếu… về kỹ thuật đều có thể trở thành chỉ báo để hệ thống lưu ý. Song một tín hiệu bất thường chưa phải là kết luận vi phạm. Đây là ranh giới nghiệp vụ cần được nghiên cứu, đánh giá và giữ rất chặt.

Có thể hình dung quá trình xử lý theo một mạch: dữ liệu hình thành chỉ báo; chỉ báo gợi ra điểm cần chú ý; cán bộ nghiệp vụ kiểm chứng; khi thấy cần thiết và có đủ căn cứ, tổ chức có thẩm quyền mới quyết định nội dung KTGS theo đúng quy định.

Mấu chốt nằm ở khâu kiểm chứng. AI và các công cụ phân tích dữ liệu lớn có ưu thế khi phải rà soát khối lượng thông tin lớn, tìm mẫu hình lặp lại, đối chiếu dữ liệu qua thời gian hoặc phát hiện những khác biệt mà con người mất nhiều thời gian mới nhận ra. Nhưng thuật toán không nắm đầy đủ hoàn cảnh của một tổ chức đảng, không tự xác định được trách nhiệm chính trị và không có thẩm quyền kết luận đối với tổ chức đảng, đảng viên.

Máy có thể báo một tín hiệu. Người làm công tác kiểm tra phải trả lời tín hiệu ấy có ý nghĩa gì. Bởi vậy, xây dựng chỉ báo nghiệp vụ có khi còn khó hơn thiết kế một giao diện phần mềm hiện đại. Chỉ báo nào dùng để theo dõi? Dấu hiệu nào cần nghiên cứu sâu hơn? Ai được nhận cảnh báo? Quy trình xử lý và lưu vết ra sao? Khi nào một cảnh báo được kết thúc?

Nếu những câu hỏi ấy chưa rõ, hệ thống rất dễ tạo thêm “tiếng ồn”, trong khi mục tiêu của chuyển đổi số là giúp người sử dụng nhìn vấn đề rõ hơn.

BIDV có một lợi thế nhất định. Quản trị dữ liệu, quản trị rủi ro, kiểm soát và bảo mật vốn là yêu cầu thường xuyên của hoạt động ngân hàng. Tuy vậy, các mô hình cảnh báo rủi ro trong kinh doanh không thể bê nguyên sang công tác Đảng.

Các đại biểu tham dự Hội nghị thông qua kết quả kiểm tra, giám sát tại tổ chức đảng trực thuộc Đảng ủy BIDV. (Nguồn: BIDV)

Chỉ báo KTGS phải được hình thành từ quy định của Đảng, yêu cầu nghiệp vụ và thực tiễn quản lý tổ chức đảng, đảng viên. Công nghệ có nhiệm vụ hỗ trợ theo dõi, tổng hợp, đối chiếu, phân tích. Trật tự này cần được xác lập ngay từ thiết kế ban đầu.

“KTGS trên dữ liệu” cũng không đồng nghĩa mọi cuộc kiểm tra sau này đều bắt đầu từ cảnh báo của hệ thống. Kiểm tra theo chương trình, kế hoạch; giám sát thường xuyên, giám sát chuyên đề; kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm cùng các phương thức lựa chọn nội dung, đối tượng theo quy định vẫn giữ nguyên vai trò.

Dữ liệu bổ sung thêm một nguồn thông tin, giúp người làm công tác kiểm tra lựa chọn nơi cần quan tâm trong một không gian giám sát ngày càng rộng.

Kỳ vọng vào chuyển đổi số vì thế cần được đặt đúng mức: không phải một cỗ máy tự tìm ra vi phạm, mà là công cụ giúp cán bộ đặt đúng câu hỏi sớm hơn.

Đích đến là phòng ngừa

Một dự án công nghệ thường được theo dõi bằng số phân hệ hoàn thành, số người dùng, số hồ sơ được số hóa hay tiến độ đưa hệ thống vào vận hành. Với chuyển đổi số KTGS, những con số ấy chủ yếu cho biết phần mềm đã đi đến đâu.

Tháng 7/2026, tại Hội nghị sơ kết chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng, đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư yêu cầu chuyển đổi số phải “thực chất, giải quyết từng vấn đề, từng công việc và giải quyết đến cùng”; sản phẩm phải được vận hành, dữ liệu được kiểm chứng, có người sử dụng thực tế và hiệu quả có thể đo đếm.

Đặt yêu cầu ấy vào công tác KTGS, thước đo cần đi vào chất lượng công việc: nắm tình hình có kịp thời hơn; lịch sử KTGS và việc thực hiện kết luận có được theo dõi chặt chẽ hơn; nội dung, đối tượng cần quan tâm có được lựa chọn chính xác hơn; thời gian dành cho tìm kiếm, tổng hợp hồ sơ có giảm để cán bộ tập trung nhiều hơn cho phân tích, xác minh, đánh giá nghiệp vụ?

Và quan trọng hơn cả: những hạn chế có được nhận diện, chấn chỉnh trước khi phát triển thành vi phạm hay không?

Muốn vậy, phần mềm phải được đặt trong một hệ thống gồm thể chế, dữ liệu, bảo mật và con người.

Dữ liệu nào được thu thập, dữ liệu nào được kết nối, ai được khai thác, ai chịu trách nhiệm phải được quy định rõ. Với thông tin KTGS có yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt, kiểm soát truy cập, phân quyền và lưu vết cần được tính từ đầu, thay vì bổ sung sau khi hệ thống đã hình thành.

Con người vẫn là yếu tố quyết định. Cán bộ kiểm tra trong môi trường số không cần trở thành kỹ sư dữ liệu, nhưng phải đủ hiểu để biết dữ liệu đang nói gì, chưa phản ánh điều gì và có thể dẫn tới nhận định sai ở đâu. Một tương quan dữ liệu không mặc nhiên là quan hệ nhân quả. Một cảnh báo cũng chưa đương nhiên là dấu hiệu vi phạm.

Hệ thống càng hiện đại, người sử dụng càng phải tỉnh táo. Chuyển đổi số KTGS vì thế không thể giao riêng cho bộ phận công nghệ. Cán bộ nghiệp vụ phải tham gia từ lúc xác định dữ liệu, thiết kế quy trình, xây dựng chỉ báo đến thử nghiệm, đánh giá sản phẩm. Người làm công nghệ cũng cần hiểu rõ công cụ mình xây dựng sẽ phục vụ công đoạn nào của hoạt động KTGS.

Bài toán khó của BIDV, do đó, không nằm ở việc bao giờ phần mềm hoàn thành. Khó hơn là sau khi hoàn thành, hệ thống có thực sự đi vào phương thức làm việc của cán bộ kiểm tra hay không.

Đồng chí Đoàn Việt Nam nhấn mạnh: “Thước đo của chuyển đổi số công tác kiểm tra, giám sát không phải là có bao nhiêu dữ liệu hay bao nhiêu chức năng trên phần mềm. Quan trọng nhất là công tác nắm tình hình có tốt hơn không, cảnh báo có sớm hơn không, những hạn chế có được chấn chỉnh kịp thời không và nguy cơ vi phạm có được phòng ngừa tốt hơn không”. Đó là điểm đến cần hướng tới.

Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu không để có “khoảng trống”, “vùng tối” mà công tác KTGS không vươn tới. Trong môi trường ngày càng nhiều hoạt động để lại dấu vết số, thu hẹp những khoảng trống ấy không đồng nghĩa với việc phải tổ chức thêm thật nhiều cuộc kiểm tra. Điều cần nâng lên là năng lực nắm tình hình, lựa chọn trọng tâm và phát hiện vấn đề từ sớm.

BIDV mới đang ở những bước đầu của hành trình này. Phần mềm còn trong quá trình xây dựng. Chưa có kết quả vận hành để khẳng định một mô hình thành công, và cũng không nên nói trước những điều thực tiễn chưa kiểm chứng.

Nhưng hướng đi đã rõ. Hồ sơ điện tử cần được tổ chức thành dữ liệu có cấu trúc. Dữ liệu phải tạo ra thông tin có giá trị. Từ những thông tin ấy, cán bộ kiểm tra có thêm căn cứ để nhận biết nơi nào cần quan tâm, việc gì cần xem xét.

Khi công tác kiểm tra bắt đầu biết “đọc” dữ liệu, công nghệ không đứng vào vị trí phân định đúng-sai. Nó giúp người có trách nhiệm nhìn đúng chỗ, sớm hơn. Nếu nhờ cái nhìn sớm hơn ấy, một hạn chế được chấn chỉnh trước khi trở thành vi phạm, thì chuyển đổi số mới thực sự tạo ra giá trị cho công tác kiểm tra, giám sát của Đảng.