Thưa ông, ngành Điều Việt Nam sẽ phát triển thế nào trong thời gian tới?
Kể từ năm 2006, ngành điều Việt Nam (VN) đã dẫn đầu thế giới về xuất khẩu, tiếp tục năm 2007 và 6 tháng đầu năm 2008 vẫn giữ vững ngôi vị này. Những năm qua, ngành điều VN tăng trưởng 10-15%, riêng dự báo của chúng tôi từ nay đến năm 2010 về lĩnh vực chế biến sẽ tăng trưởng khoảng 30%/năm. Có sự tăng trưởng mang tính đột biến như vậy là vì: thứ nhất, sản lượng nguyên liệu trong nước tăng lên và các doanh nghiệp chế biến trong nước phát triển mở rộng sản xuất. Thứ hai, các doanh nghiệp chế biến điều lớn của Ấn Độ, đang chuyển chế biến từ Ấn Độ sang VN, hiện nay đã có nhiều doanh nghiệp lớn của Ấn Độ đã và đang thực hiện việc chế biến tại VN bằng nguồn nguyên liệu họ nhập khẩu từ châu Phi về.
Trước yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập kinh tế quốc tế, ngành điều có khó khăn gì?
Thứ nhất, với sự cạnh tranh gay gắt của một số cây công nghiệp lâu năm khác như cao su, cà phê… cây điều không những khó duy trì được diện tích, gia tăng chất lượng mà còn đứng trước nguy cơ diện tích bị thu hẹp nghiêm trọng.
Thứ hai, ảnh hưởng của việc áp dụng đồng loạt chính sách tiền tệ, tỷ giá, tín dụng của Nhà nước thời gian qua đã tác động trực tiếp đến toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hậu quả là chi phí sản xuất của doanh nghiệp tăng cao, tình trạng thiếu tiền đồng thu mua nguyên liệu trong nước, thiếu USD để nhập khẩu nguyên liệu, lãi suất ngân hàng tăng cao. Ngoài ra, chính sách thuế nhập khẩu điều thô nguyên liệu đã ảnh hưởng rất lớn tới sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong một thời gian dài, thuế suất thuế nhập khẩu ở mức 5-7,5%, được hưởng ân hạn thuế sau 275 ngày nhưng đi kèm đó là rất nhiều thủ tục phức tạp.
Thứ ba, năng suất lao động trong khâu chế biến thấp, lao động thiếu hụt nghiêm trọng, công tác đào tạo công nhân, nông dân, tạo nguồn nhân lực có tay nghề, chuyên môn cao cho ngành điều còn chưa được quan tâm đầu tư phát triển.
Thứ tư, hiện chủ yếu các doanh nghiệp chế biến, sản xuất xuất khẩu sản phẩm điều ở dạng sơ chế. Hiện không có nhiều nhà máy sản xuất sản phẩm giá trị gia tăng để xuất khẩu vì chi phí cơ sở hạ tầng phục vụ chế biến những sản phẩm này khá lơn. Bên cạnh việc đảm bảo chất lượng, mẫu mã, bao bì thì yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm cũng rất cao. Ngoài ra, chi phí đầu tư để quảng bá sản phẩm, tăng cường sức cạnh tranh của sản phẩm ở nước ngoài gặp rất nhiều khó khăn.
Vậy, khó khăn cấp bách nhất hiện nay là gì?
Chủ yếu là chưa vay đủ vốn để thu mua nguyên liệu cho chế biến. Hiện nay, chính phủ có ưu tiên cho một số ngành nông sản để vay vốn thu mua nguyên liệu. Nhưng rõ ràng hiện Ngân hàng cũng không đủ vốn, thậm chí rất thiếu vốn, nên vẫn chưa giải quyết được cho doanh nghiệp vay. Chúng tôi cho rằng, ngoài chính sách chung, Chính phủ cũng nên có chính sách riêng biệt cho những ngành hàng có liên quan đến sự phát triển ổn định của xuất khẩu, nông dân, nông thôn. Vay vốn ở mức độ nào đó sao cho doanh nghiệp có thể chịu đựng được để phát triển đạt những định hướng năm nay.
Hiệp hội Điều VN và các doanh nghiệp có giải pháp gì để tự phát triển được theo định hướng đã đề ra?
Trước mắt, đề nghị Nhà nước có một cơ chế chính sách về tài chính tín dụng, tiền tệ và tỷ giá đối với các doanh nghiệp thu mua nguyên liệu trong nước để chế biến xuất khẩu. Chúng ta cần xác định rõ những sản phẩm nông nghiệp nhiệt đới là thế mạnh của VN. Vấn đề thứ hai là giải pháp thiết bị và công nghệ. Các nhà máy vừa và lớn nhanh chóng đầu tư cơ sở vật chất, đưa máy móc thiết bị hiện đại theo hướng cơ khí tự động hóa vào khâu chế biến để đạt được sản lượng chế biến cao nhất. Áp dụng được các tiêu chuẩn quốc tế như ISO, HACPP, BRC, GMP… để đảm bảo an toàn tuyệt đối khi xuất khẩu. Vấn đề thứ ba, là phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp Ấn Độ chế biến tại VN để làm sao chúng ta điều tiết được việc chế biến, hợp tác được về công nghệ, giá cả và đặc biệt có chính sách hỗ trợ cho người trồng điều VN.
Quay lại khó khăn về vốn, vậy nếu không vay được vốn thì các ông có những giải pháp gì để phát triển sản xuất và xuất khẩu?
Hiện nay các doanh nghiệp đều đứng trước khó khăn lớn là khó vay vốn và lãi suất quá cao. Với lãi suất trên 2%/tháng như hiện nay quả thực khó có thể duy trì ổn định sản suất chứ đừng nói là phát triển. Hiện tại, các doanh nghiệp phải chịu những thực tế đó ở khâu đầu vào, nhưng tôi cho rằng lại là cái hay, ở chỗ các doanh nghiệp phải tự mình làm sao để tiết giảm tất cả chi phí, nhanh chóng đổi mới thiết bị, hạ giá thành sản phẩm thì mới có thể đứng vững và tồn tại. Và tôi tin rằng qua đợt này những doanh nghiệp nào còn tồn tại sẽ phát triển tốt.
Xin cảm ơn ông!
Tuệ Minh (ghi)
