Nghị quyết 80: Văn hóa là nguồn lực phát triển và sức mạnh nội sinh quốc gia

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới là một dấu mốc quan trọng. (Nguồn: ĐBND)

Chuyển đổi tư duy phát triển văn hóa

Nghị quyết số 80-NQ/TW (Nghị quyết 80) của Bộ Chính trị đã mở ra một cách tiếp cận mới đối với phát triển văn hóa: Chuyển từ bảo tồn thụ động sang phát huy chủ động giá trị, gắn văn hóa với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thị trường.

Không chỉ khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, Nghị quyết còn đặt văn hóa và con người vào vị trí trung tâm, coi đó là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.

Trong dòng chảy chính sách văn hóa ở cả Việt Nam và thế giới, có thể nói Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới là một dấu mốc mang tính chuyển hướng tư duy.

Không ồn ào khẩu hiệu, không dừng ở việc khẳng định lại những giá trị đã quen thuộc, Nghị quyết này đặt ra một cách tiếp cận mới: Chuyển từ bảo tồn thụ động sang phát huy chủ động giá trị văn hóa, gắn văn hóa với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thị trường. Từ đây, di sản không còn nằm yên trong tủ kính hay hồ sơ lưu trữ, mà bước vào đời sống đương đại, vừa được bảo vệ, vừa được làm giàu thêm giá trị.

Trong nhiều thập niên, cách tiếp cận văn hóa ở Việt Nam cũng như ở không ít quốc gia đang phát triển thường nghiêng về bảo tồn theo nghĩa “giữ gìn nguyên trạng”. Đó là một lựa chọn cần thiết trong giai đoạn đầu, khi nguy cơ mai một, đứt gãy truyền thống hiện hữu rõ rệt. Nhưng trong bối cảnh toàn cầu hóa, kinh tế tri thức và cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chỉ “giữ” thôi là chưa đủ.

Văn hóa nếu không được đặt trong mối quan hệ sống động với đời sống đương đại, với nhu cầu sáng tạo, tiêu dùng và giao tiếp của xã hội hiện đại, rất dễ trở thành di sản “đóng băng”. Nghị quyết 80 đã nhìn thẳng vào thực tế đó và mạnh dạn mở đường cho một tư duy phát triển mới, coi văn hóa là một nguồn lực động, có khả năng sinh sôi, lan tỏa và tạo ra giá trị gia tăng.

Tầm nhìn mới về văn hóa và phát triển quốc gia

Điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 80 là việc xác lập vị trí trung tâm của văn hóa và con người trong quá trình phát triển quốc gia. Với các mục tiêu cụ thể đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, cùng việc lựa chọn ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam (Vietnam Culture Day), người dân được nghỉ lễ, Nghị quyết không chỉ mang ý nghĩa định hướng chiến lược, mà còn tạo ra những dấu mốc mang tính biểu tượng mạnh mẽ. Văn hóa được đặt ở vị trí ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội, không chỉ với tư cách là nền tảng tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Sự thay đổi này không đơn thuần là việc nâng tầm vai trò của văn hóa trên giấy tờ. Đó là một chuyển biến căn bản trong tư duy phát triển. Trong bối cảnh các quốc gia trên thế giới ngày càng coi trọng sức mạnh mềm, thương hiệu quốc gia và công nghiệp văn hóa, Nghị quyết 80 cho thấy Việt Nam đã bắt nhịp với xu thế chung, đồng thời tìm ra con đường phù hợp với điều kiện và bản sắc riêng.

Nhìn từ thực tiễn đời sống, đặc biệt là qua các dịp Đại lễ của đất nước, có thể cảm nhận rõ sức mạnh đặc biệt của văn hóa tinh thần. Hàng nghìn người dân sẵn sàng đứng chờ nhiều giờ, dưới nắng gắt hay mưa lớn, chỉ để được chứng kiến một khoảnh khắc thiêng liêng của Tổ quốc. Những lá cờ đỏ sao vàng xuất hiện dày đặc, từ trung tâm đô thị đến vùng nông thôn, từ ban công các khu chung cư hiện đại đến những ngõ nhỏ. Đó là sự tự nguyện, xuất phát từ cảm xúc sâu xa của mỗi cá nhân.

Những hình ảnh ấy cho thấy, văn hóa không phải là khái niệm trừu tượng, càng không phải là điều gì xa rời đời sống. Đó là tinh hoa kết tinh từ lịch sử, ký ức và bản sắc dân tộc, là sợi dây vô hình gắn kết con người với nhau trong những thời khắc quan trọng.

Có thể nói, Nghị quyết 80 đã đặt ra một yêu cầu rất rõ ràng: Nguồn lực tinh thần ấy không thể chỉ dừng lại ở cảm xúc nhất thời, mà cần được tiếp nối bằng hành động cụ thể, trở thành ý thức trách nhiệm, tinh thần cống hiến và khát vọng vươn lên trong đời sống hằng ngày.

Tầm nhìn đến năm 2045, xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trong đó con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực của phát triển; các giá trị văn hoá giữ vai trò nền tảng, chuẩn mực và được thẩm thấu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Khẳng định vị thế văn hoá của quốc gia phát triển có thu nhập cao, định hướng xã hội chủ nghĩa. Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hoá, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và quốc tế; trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hoá - sáng tạo năng động, với một số chỉ tiêu chính.

Trong đó, công nghiệp văn hoá, kinh tế sáng tạo thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp 9% GDP; có 10 thương hiệu liên hoan nghệ thuật, lễ hội văn hoá tầm vóc quốc tế; phấn đấu thêm khoảng 8 - 10 di sản văn hoá được UNESCO công nhận, ghi danh; phấn đấu nằm trong Top 3 khu vực ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm (Soft Power Index) của quốc gia và giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hoá.

Như vậy, văn hóa là yếu tố quyết định năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ dựa nhiều vào tài nguyên và lao động giá rẻ sang dựa vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vai trò của văn hóa càng trở nên then chốt.

Một nền kinh tế muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào vốn và công nghệ, mà cần một lực lượng lao động có kỷ luật, sáng tạo, có đạo đức nghề nghiệp và tinh thần trách nhiệm xã hội. Những yếu tố đó, suy cho cùng, đều bắt nguồn từ nền tảng văn hóa.

Phát huy sáng tạo gắn với di sản. (Nguồn: Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch)

Chạm đến "điểm gốc" của phát triển

Trong quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết 80 có nhấn mạnh, phát triển văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Các giá trị văn hoá phải được gắn kết chặt chẽ, hài hoà, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Thật vậy, khi Nghị quyết nhấn mạnh vai trò trung tâm của con người, đó không phải là một cách nói mang tính khích lệ chung chung, mà là sự chạm đến “điểm gốc” của phát triển. Muốn kinh tế tăng trưởng nhanh và bền vững, trước hết phải xây dựng được một nền tảng văn hóa vững chắc cho người lao động và đội ngũ doanh nhân Việt Nam. Văn hóa kinh doanh, văn hóa tuân thủ pháp luật, văn hóa đổi mới sáng tạo và văn hóa trách nhiệm với cộng đồng chính là những yếu tố làm nên sức mạnh dài hạn của nền kinh tế quốc gia.

Không dừng lại ở lĩnh vực kinh tế, Nghị quyết này còn mở rộng cách nhìn về văn hóa trong đời sống thường nhật, đặc biệt là trong bối cảnh không gian mạng ngày càng trở thành một phần không thể tách rời của xã hội. Ứng xử văn hóa giữa con người với con người, từ ngoài đời thực đến trên môi trường số, đang đứng trước nhiều thách thức.

Tình trạng lan truyền thông tin sai lệch, chưa được kiểm chứng, hoặc các nội dung độc hại, phản văn hóa không chỉ gây hoang mang dư luận, mà còn làm xói mòn niềm tin xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định và phát triển bền vững.

Việc Nghị quyết 80 đặt vấn đề xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, trong đó có không gian mạng, cho thấy một tầm nhìn bao quát và kịp thời. Văn hóa không chỉ là những giá trị truyền thống được lưu giữ, mà còn là cách con người hành xử với nhau trong từng lời nói, hành động, từng cú nhấp chuột và mỗi dòng chia sẻ trên mạng xã hội. Khi văn hóa trở thành “hệ miễn dịch” của xã hội, nó sẽ giúp cộng đồng đủ sức đề kháng trước những biểu hiện lệch chuẩn, đồng thời nuôi dưỡng những giá trị tích cực.

Nhìn tổng thể, Nghị quyết số 80-NQ/TW không chỉ là một văn bản định hướng cho lĩnh vực văn hóa, mà còn mang tính phát triển mang tính dài hạn. Bằng việc khẳng định văn hóa vừa là nền tảng, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển, Nghị quyết đã đặt văn hóa vào đúng vị trí vốn có của nó trong kỷ nguyên mới.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới các cột mốc phát triển quan trọng vào năm 2030 và tầm nhìn 2045, tinh thần của Nghị quyết 80 chính là lời nhắc nhở, con đường đi tới phồn vinh không chỉ được đo bằng những con số tăng trưởng, mà còn bằng chiều sâu văn hóa, phẩm chất con người và sức mạnh tinh thần của cả dân tộc.