Phát huy vai trò thế hệ trẻ trong hợp tác quốc tế về biển

Thế hệ trẻ cần có thêm cơ hội tham gia đối thoại, chia sẻ kiến thức và đề xuất sáng kiến, qua đó thúc đẩy hợp tác quốc tế trong bảo vệ môi trường biển và phát triển bền vững.

UNCLOS – Nền tảng của trật tự và ổn định trên biển Đại sứ Australia: Việt Nam là đối tác quan trọng trong hợp tác quản trị biển và đại dương Việt Nam tái khẳng định lập trường về giải quyết tranh chấp trên biển theo luật pháp quốc tế

Phát huy vai trò thế hệ trẻ trong hợp tác quốc tế về biển

Hội thảo Biển Đông lần thứ 18 khai mạc tại Hà Nội: Cạnh tranh, kết nối và hợp tác: Biển Đông và trật tự hàng hải khu vực

Bên lề Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 18, Báo Thế giới và Việt Nam đã có cuộc trao đổi với các học giả trẻ đến từ Singapore, Australia và Ấn Độ về vai trò của khoa học, những thách thức an ninh mới và sự tham gia của thế hệ trẻ trong thúc đẩy hợp tác hàng hải khu vực.

Qua các góc nhìn chuyên môn khác nhau, những chia sẻ này cho thấy, việc củng cố lòng tin ở Biển Đông cần được thúc đẩy từ những lĩnh vực có lợi ích chung, đồng thời gắn kết nghiên cứu với xây dựng chính sách và hành động thực tiễn.

Ngoại giao khoa học vun đắp lòng tin

Chị Alayna Yap, nghiên cứu sinh chương trình Thạc sĩ Triết học ngành Quan hệ quốc tế tại Đại học Oxford (Anh). (Ảnh: Trung Anh)

Từ những lợi ích chung trong bảo vệ môi trường biển và quản lý nguồn lợi thủy sản, hợp tác khoa học giúp mở rộng không gian đối thoại, tạo thêm cơ sở để các quốc gia ven Biển Đông tăng cường phối hợp và củng cố lòng tin.

Cụ thể, chị Alayna Yap, nghiên cứu sinh chương trình Thạc sĩ Triết học ngành Quan hệ quốc tế tại Đại học Oxford (Anh), nhận định, những dự án hợp tác về chất lượng nước, nguồn lợi thủy sản và quản lý, bảo vệ vùng ven biển có thể đặt nền móng cho sự phối hợp giữa các quốc gia trên những lĩnh vực rộng hơn, trong đó có chính trị.

Theo nghiên cứu sinh Alayna Yap, ngoại giao khoa học có ưu thế ở khả năng kết nối giới nghiên cứu với các nhà hoạch định chính sách và nhà ngoại giao, qua đó tạo điều kiện để các bên cùng mở rộng tri thức, chia sẻ dữ liệu và triển khai những dự án nghiên cứu chung.

Từ góc độ thực tiễn, nghiên cứu sinh Alayna Yap phân tích rằng, nếu mỗi quốc gia chủ yếu dựa vào lực lượng cảnh sát biển và cộng đồng khoa học trong nước, dữ liệu thu thập được khó có thể phản ánh đầy đủ tình hình trên toàn khu vực.

Trong khi đó, ASEAN hoặc ASEAN phối hợp với Trung Quốc cần thúc đẩy nghiên cứu chung và chia sẻ dữ liệu, nhằm bổ sung nguồn thông tin, mở rộng phạm vi quan sát và nâng cao tính minh bạch.

Nhấn mạnh ý nghĩa lâu dài của hướng tiếp cận này, nghiên cứu sinh Alayna Yap cho rằng, hợp tác khoa học cần được duy trì như một cấu phần quan trọng trong đối thoại khu vực.

Khi biến đổi khí hậu và vấn đề môi trường biển ngày càng thể hiện rõ tính chất xuyên biên giới, việc chia sẻ tri thức, dữ liệu và kinh nghiệm sẽ giúp các quốc gia nâng cao khả năng ứng phó, đồng thời tạo thêm nền tảng cho hợp tác hàng hải ổn định và bền vững ở Biển Đông.

Nhận diện những chuyển động mới

TS. Lupita Wijaya, nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh toàn cầu La Trobe (Australia). (Ảnh: Trung Anh)

Nếu hợp tác khoa học tạo nền tảng cho đối thoại, việc nhận diện những biến chuyển trong môi trường an ninh sẽ giúp các quốc gia xác định rõ hơn những lĩnh vực cần tăng cường phối hợp.

TS. Lupita Wijaya, nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh toàn cầu La Trobe (Australia), cho rằng, cùng với những diễn biến trên thực địa, các yếu tố thông tin và công nghệ đang đặt ra những vấn đề mới đối với nghiên cứu an ninh hàng hải.

Nếu trước đây, các cách tiếp cận an ninh thường tập trung vào biên giới và lãnh thổ với ranh giới địa lý rõ ràng, thì ngày nay, sự cạnh tranh còn mở rộng sang không gian thông tin, tác động nhận thức, hành vi của con người.

Từ góc độ đó, chuyên gia Australia đề cập thông tin sai lệch (misinformation) và thông tin xuyên tạc có chủ đích (disinformation), đồng thời nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong việc định hình nhận thức về các vấn đề hàng hải.

Chị Lupita Wijaya chia sẻ rằng, thông qua hợp tác với các nhà báo, nghiên cứu của chị tìm hiểu cách đưa tin về các vấn đề khu vực và ảnh hưởng của truyền thông đến nhận thức của công chúng tại các quốc gia Đông Á.

Để mở rộng góc nhìn nghiên cứu, các chương trình dành cho lãnh đạo trẻ tạo cơ hội để người tham gia từ nhiều quốc gia trao đổi chuyên môn, đối chiếu quan điểm và phát triển các đề xuất chính sách.

Cùng với đó, TS. Lupita Wijaya cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao khả năng chống chịu trước các mối đe dọa thông tin (information resilience), với sự phối hợp giữa báo chí, an ninh thông tin, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo (AI).

Bên cạnh đó, nhà khoa học Australia lưu ý cần nghiên cứu sâu hơn về các phương tiện không người lái dưới nước (UUV) và hệ thống cáp ngầm dưới biển, những lĩnh vực gắn với các vấn đề an ninh hàng hải đang ngày càng được quan tâm.

Chung tay vì môi trường biển

TS. Neeraj Singh Manhas, chuyên gia về các vấn đề liên quan nước và sông xuyên biên giới tại Nam Á (New Delhi, Ấn Độ). (Ảnh: Trung Anh)

Trước những thách thức môi trường và an ninh ngày càng đan xen, hiệu quả hợp tác phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa tri thức và sáng kiến thành chính sách, hành động cụ thể.

TS. Neeraj Singh Manhas, chuyên gia về các vấn đề nguồn nước và sông xuyên biên giới tại Nam Á, làm việc ở New Delhi (Ấn Độ), đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu tăng cường phối hợp quốc tế trong bảo vệ môi trường biển.

Về giải pháp, TS. Neeraj Singh Manhas đề cập khả năng ứng dụng AI để xây dựng danh mục nhiệm vụ, xác định thứ tự ưu tiên và phát triển kho dữ liệu dùng chung.

Tuy nhiên, để những giải pháp này đi vào thực tiễn, hợp tác quốc tế cần gắn với nguồn lực thực hiện và hài hòa yêu cầu phát triển kinh tế với mục tiêu bảo vệ môi trường.

Theo chuyên gia Ấn Độ, các nước phát triển cần hỗ trợ các nước đang phát triển trong nỗ lực giảm phát thải.

Bên cạnh đó, các quốc gia cũng cần giữ vững cam kết và duy trì chính sách ổn định qua nhiều thế hệ để bảo đảm những mục tiêu dài hạn được thực hiện nhất quán.

Đề cập vai trò chủ động của ASEAN, TS. Neeraj Singh Manhas khẳng định, các nước thành viên có thể đưa ra sáng kiến và tăng cường liên kết để thúc đẩy hợp tác biển trong khu vực.

Buổi giao lưu khoa học giữa Học viện Ngoại giao và Trường Đại học Johns Hopkins với chủ đề “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Những chuyển biến địa chính trị và địa kinh tế hiện nay”, ngày 7/4. (Nguồn: Học viện Ngoại giao)

Một điểm chung trong chia sẻ của cả ba học giả trẻ là vai trò chủ động của thế hệ trẻ trong thúc đẩy hợp tác khu vực.

Theo TS. Neeraj Singh Manhas, người trẻ cần nuôi dưỡng tinh thần tò mò, chủ động đặt câu hỏi và rèn luyện tư duy phân tích để xem xét vấn đề từ nhiều góc độ.

Nêu bật vai trò của chính sách trong thúc đẩy thay đổi, chuyên gia Ấn Độ cho rằng, giới trẻ cần tích cực tham gia các hoạt động nghiên cứu và tư vấn chính sách, qua đó đóng góp góc nhìn mới cho quá trình hoạch định chính sách.

Chia sẻ về hoạt động thực tiễn, TS. Lupita Wijaya cho biết, chị đã đề xuất một sáng kiến chính sách tại Australia, góp phần thúc đẩy triển khai chương trình đào tạo kéo dài ba năm về đưa tin hàng hải dành cho các cơ quan truyền thông ở Đông Nam Á.

Trong khi đó, chị Alayna Yap nhấn mạnh trách nhiệm của người trẻ Đông Nam Á với đất nước, khu vực và cả các thế hệ tương lai.

Theo chị, người trẻ cần chủ động tìm hiểu các vấn đề hàng hải trong khu vực, đồng thời tích cực đóng góp vào hợp tác quốc tế, bảo tồn đa dạng sinh học và gìn giữ môi trường biển cho các thế hệ tiếp theo.

Từ những góc nhìn khác nhau, ba học giả cùng gợi mở yêu cầu gắn kết nghiên cứu, đối thoại và hoạch định chính sách trong thúc đẩy hợp tác ở Biển Đông.

Khi giới trẻ phát huy được chuyên môn, khả năng phối hợp liên ngành và tinh thần trách nhiệm với khu vực, những sáng kiến chung sẽ có thêm cơ hội đi vào thực tiễn, góp phần củng cố lòng tin và thúc đẩy hợp tác hàng hải bền vững.