Những sợi mây, nan tre đã góp phần tạo sinh kế cho hàng nghìn lao động địa phương và xây dựng thương hiệu làng nghề trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới và cạnh tranh ngày càng lớn, Phú Vinh đang đứng trước bài toán làm thế nào để vừa giữ gìn nghề truyền thống, vừa thích ứng với xu hướng phát triển của thị trường hiện đại.
 |
| Các sản phẩm mây tre đan được hoàn thiện tại làng nghề Phú Vinh. (Ảnh: Bảo Châu) |
Hành trình hơn bốn thế kỷ của làng nghề mây tre đan Phú Vinh
Làng nghề mây tre đan Phú Vinh (xã Phú Nghĩa, huyện Chương Mỹ, Hà Nội) là một trong những làng nghề thủ công mỹ nghệ lâu đời của Thủ đô. Trải qua hơn bốn thế kỷ hình thành và phát triển, nơi đây không chỉ duy trì nghề truyền thống mà còn trở thành một trong những trung tâm sản xuất mây tre đan tiêu biểu của khu vực phía Bắc, với sản phẩm được xuất khẩu sang nhiều thị trường quốc tế.
Làng nghề gắn liền với vùng đất Cò Đậu xưa. Qua nhiều thế hệ, kỹ thuật đan lát được hoàn thiện, kết hợp với sự sáng tạo trong thiết kế, tạo nên nghề mây tre đan đặc trưng của Phú Vinh.
 |
| Nghệ nhân Trần Minh Hoài Ngân với hơn 50 năm gắn bó với nghề, vẫn đam mê giữ lửa truyền thống. (Ảnh: Thu Phương) |
Không chỉ được biết đến bởi lịch sử lâu đời, Phú Vinh còn là làng nghề có quy mô sản xuất lớn. Theo thống kê của địa phương, khoảng 90% hộ dân xã Phú Nghĩa tham gia các hoạt động liên quan đến nghề mây tre đan. Thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 70 triệu đồng mỗi năm. Hiện nay, các cơ sở sản xuất tạo ra hơn 500 chủng loại sản phẩm, từ đồ gia dụng, đồ trang trí nội thất đến các mặt hàng thủ công mỹ nghệ cao cấp.
Hiện sản phẩm của Phú Vinh đã có mặt tại hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức và Pháp là những thị trường mà nhiều cơ sở sản xuất hướng tới. Sự hiện diện tại các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng cho thấy khả năng thích ứng của các doanh nghiệp và hộ sản xuất địa phương trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
Năm 2002, Phú Vinh được công nhận là làng nghề truyền thống, tạo điều kiện để địa phương phát triển sản xuất, quảng bá thương hiệu và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, các cơ sở sản xuất cũng đang đối mặt với nhiều sức ép khi thị trường ngày càng cạnh tranh, yêu cầu về chất lượng và tính bền vững của sản phẩm ngày càng cao.
Giữ nghề trong hành trình hội nhập
Đối với nghệ nhân Trần Minh Hoài Ngân, nghề mây tre đan không chỉ là công việc mà còn là một phần ký ức gắn bó từ thuở nhỏ. Hơn 50 năm theo nghề, ông vẫn miệt mài sáng tạo, truyền dạy kỹ thuật cho thế hệ trẻ và tham gia sản xuất các sản phẩm thủ công có giá trị nghệ thuật cao.
Theo ông Ngân, để hoàn thiện một sản phẩm mây tre đan, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn từ chọn nguyên liệu, xử lý mây tre, chẻ nan, nhuộm màu, tạo hình đến hoàn thiện chi tiết. Đối với các sản phẩm có độ khó cao, thời gian thực hiện có thể kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần. Chính vì vậy, tay nghề và kinh nghiệm vẫn là yếu tố quyết định chất lượng sản phẩm.
Nhắc đến những dấu mốc đáng nhớ của làng nghề, ông Ngân đặc biệt tự hào về các tác phẩm chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh và lãnh tụ Fidel Castro được thực hiện hoàn toàn bằng kỹ thuật đan lát. Những sản phẩm này từng góp phần khẳng định trình độ kỹ thuật và khả năng sáng tạo của nghệ nhân Phú Vinh trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ.
 |
| Chị Ngô Thị Liên, người con của xứ mây tre Phú Vinh với hơn 20 năm gắn bó cùng nghề thủ công (Ảnh: Thu Phương) |
Tuy nhiên, theo ông, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở kỹ thuật mà ở lực lượng kế cận. Nhiều nghệ nhân lớn tuổi vẫn đang trực tiếp sản xuất, trong khi số lượng lao động trẻ gắn bó lâu dài với nghề ngày càng giảm. Việc đào tạo một người thợ lành nghề mất nhiều năm, nhưng không phải ai cũng đủ kiên nhẫn theo đuổi công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và thu nhập chưa thực sự hấp dẫn trong giai đoạn đầu
Những trăn trở đó cũng được chị Ngô Thị Liên, một người con của làng nghề với hơn 20 năm gắn bó với nghề, chia sẻ. Sau khi tốt nghiệp ngành Du lịch, chị quyết định trở về quê hương khởi nghiệp với mong muốn kết hợp giữa sản xuất thủ công và phát triển du lịch trải nghiệm.
Theo chị Liên, nhiều cơ sở sản xuất đang đồng thời đối mặt với tình trạng thiếu lao động trẻ, hạn chế về nguồn vốn và khó khăn trong việc đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.
Sản phẩm Phú Vinh trên thị trường quốc tế
Sản phẩm mây tre đan Phú Vinh hiện đã tiếp cận nhiều thị trường quốc tế và thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách nước ngoài nhờ tính thẩm mỹ, kỹ thuật đan lát tinh xảo và giá trị văn hóa truyền thống.
Minh chứng cho sức hút ấy là sự ngỡ ngàng của anh Edward, du khách đến từ Anh, khi lần đầu tiên được trải nghiệm một chiếc giỏ mây tiêu biểu của làng nghề. Dù mới biết đến loại hình nghệ thuật này, anh vẫn đánh giá cao kỹ nghệ đan lát tỉ mỉ, mang phom dáng chắc chắn nhưng vẫn giữ được vẻ mộc mạc tự nhiên. Sự độc đáo trong chất liệu và kiểu dáng còn gợi cho anh liên tưởng đến các dòng giỏ truyền thống của Ấn Độ.
 |
| Anh Edward, du khách người Anh, hào hứng chia sẻ cảm nhận về các sản phẩm thủ công truyền thống của Việt Nam. (Ảnh: Thái Hoàng) |
“Nó được làm rất chắc chắn và khéo léo. Tôi lập tức nghĩ đến việc mua nó để làm một món quà tặng ý nghĩa cho mẹ tôi, một người rất thích sưu tầm đồ thủ công”, anh Edward chia sẻ.
Anh Tom, du khách Canada sinh sống tại Việt Nam gần 10 năm, cho rằng kỹ thuật đan lát và dấu ấn văn hóa tạo nên sự khác biệt của sản phẩm Phú Vinh.
“Tôi không nghĩ mình từng nhìn thấy những sản phẩm như thế này ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới. Vì vậy, mỗi khi bắt gặp kiểu dáng và kỹ thuật đan này, tôi biết ngay nó được làm tại Việt Nam”, anh Tom nói.
 |
| Anh Tom, du khách người Canada, bày tỏ sự ngưỡng mộ trước tay nghề khéo léo của các nghệ nhân làng nghề Phú Vinh. (Ảnh: Bảo Châu) |
Những đánh giá tích cực từ du khách quốc tế cho thấy sản phẩm Phú Vinh có nhiều tiềm năng phát triển trong xu hướng tiêu dùng xanh và sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, để mở rộng thị phần quốc tế, các cơ sở sản xuất vẫn phải giải quyết bài toán xây dựng thương hiệu, phát triển kênh phân phối, quảng bá trên nền tảng số, cũng như đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và tính bền vững của sản phẩm.
Những đơn hàng xuất khẩu tiếp tục đưa sản phẩm Phú Vinh đến nhiều thị trường quốc tế, nhưng phía sau đó vẫn là bài toán về lao động, vốn đầu tư, đổi mới thiết kế và mở rộng thị trường.
Trong bối cảnh nhu cầu đối với các sản phẩm thủ công thân thiện với môi trường tiếp tục gia tăng, tương lai của Phú Vinh sẽ phụ thuộc vào khả năng kết hợp giữa giá trị truyền thống và đổi mới sáng tạo, giữa kỹ thuật thủ công và tư duy thị trường hiện đại. Đây không chỉ là câu chuyện của một làng nghề hơn bốn thế kỷ tuổi, mà còn là hành trình gìn giữ bản sắc văn hóa Việt Nam và nâng tầm giá trị thủ công Việt trên thị trường quốc tế.
 |
| Sản phẩm mây tre đan Phú Vinh thu hút sự quan tâm của nhiều du khách quốc tế tại Tổ hợp “Trăm Nghề Trăm Nghệ.” (Ảnh: Bảo Châu) |
------
Nhóm tác giả: Bảo Châu – Phương Dung – Thái Hoàng – Thu Phương
| Hà Nội – Nhịp cầu văn hóa kết nối ASEAN Trong tiến trình hội nhập khu vực, Hà Nội không chỉ là Thủ đô nghìn năm văn hiến mà còn có thể trở thành một ... |
| Nhịp cầu văn hóa kết nối ASEAN Trong tiến trình hội nhập khu vực, Hà Nội không chỉ là Thủ đô nghìn năm văn hiến mà còn có thể trở thành một ... |
