Quan hệ EU-Cuba: Hứa hẹn mở ra thời kỳ mới

Quan hệ giữa Liên minh châu Âu (EU) và Cuba ngày càng được thúc đẩy với việc Hội đồng châu Âu (EC) mới đây thông qua Thỏa thuận Đối thoại chính trị và Hợp tác EU-Cuba.

TIN LIÊN QUAN
	Triển vọng bình thường hóa hoàn toàn EU - Cuba
	Dự đoán Cuba thời hậu Fidel Castro

Thỏa thuận bản lề

Ngày 6/12, EC đã ký Thỏa thuận Đối thoại chính trị và Hợp tác giữa EU và Cuba. Đồng thời, Hội đồng cũng quyết định đưa vào áp dụng tạm thời một số phần của Thỏa thuận này. Trong bước tiếp theo, văn bản sẽ được chuyển cho Nghị viện châu Âu (EP) phê chuẩn.

Thỏa thuận sẽ được Đại diện cấp cao EU phụ trách ngoại giao và chính sách an ninh, bà Federica Mogherini, Bộ trưởng Ngoại giao các nước EU và Bộ trưởng Ngoại giao Cuba Bruno Rodriguez Parrilla ký kết vào ngày 12/12 tới. Thỏa thuận này được coi là khung pháp lý để hai bên phát triển quan hệ trong tương lai và là hiệp định bình thường hóa quan hệ song phương.

quan he eu cuba hua hen mo ra thoi ky moi

Bà Federica Mogherini và ông Bruno Rodriguez. (Nguồn: DW)

Tuyên bố của bà Mogherini nêu rõ: "Chúng ta thực sự đang ở bước ngoặt trong quan hệ giữa EU và Cuba. Bằng thỏa thuận mới này, EU sẵn sàng hỗ trợ tiến trình hiện đại hóa kinh tế và xã hội của Cuba, đồng thời thúc đẩy đối thoại và hợp tác, khuyến khích phát triển bền vững, và tìm ra các giải pháp chung trước các thách thức mang tính toàn cầu".

Thỏa thuận Đối thoại chính trị và Hợp tác EU-Cuba sẽ bao gồm các lĩnh vực thương mại, đầu tư, phát triển kinh tế, hợp tác khu vực, môi trường, nhân quyền, giải trừ quân bị, di cư, ma túy và chống khủng bố. Thỏa thuận này được ký dưới hình thức hỗn hợp, do đó phải được ký bởi EU và các quốc gia thành viên, sau đó phải được tất cả Nghị viện các quốc gia và các vùng liên quan phê chuẩn.

Cũng nhân dịp này, EC đã tuyên bố hủy bỏ Lập trường chung của EU về Cuba, vốn là yếu tố cản trở quan hệ hai bên từ 20 năm qua.

Sau khi EC thông qua Thỏa thuận Đối thoại chính trị và Hợp tác giữa EU và Cuba, Bộ Ngoại giao Cuba đã ra tuyên bố bày tỏ hài lòng.

Thứ trưởng Ngoại giao Cuba Abelardo Moreno nhấn mạnh, bước đi này có ý nghĩa lớn trong việc hủy bỏ hoàn toàn chính sách “Quan điểm chung” của EU về Cuba. Đối với Cuba, việc hủy bỏ hoàn toàn chính sách đơn phương và tàn tích của quá khứ này, đối nghịch với cơ sở bình đẳng, có đi có lại và tôn trọng mà La Habana và Brussels xây dựng từ năm 2008, là một yếu tố tối quan trọng.

Ông Moreno khẳng định các quyết định của EC cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc ký kết chính thức Thỏa thuận Đối thoại chính trị và Hợp tác giữa EU và Cuba, mang lại khung pháp lý đối đẳng, tôn trọng và cùng có lợi đầu tiên cho mối quan hệ song phương, giúp thúc đẩy đối thoại chính trị, hợp tác và tạo thuận lợi cho trao đổi thương mại giữa hai bên.

Từng bước tích cực

Quan hệ giữa EU và Cuba trở nên căng thẳng sau khi khối liên minh kinh tế chính trị này áp đặt hàng loạt quy định giới hạn mối quan hệ thương mại và ngoại giao với quốc gia Nam Mỹ vào năm 1996. Cũng trong năm 1996, EU thông qua chính sách “Quan điểm chung” về Cuba với mục đích thúc ép Cuba chuyển đổi chế độ chính trị hiện hành. La Habana đã phản đối mạnh mẽ khi cho rằng quyết định này của EU mang tính chất can thiệp vào công việc nội bộ, phân biệt đối xử và bất công. Năm 2003, EU chính thức đình chỉ quan hệ ngoại giao với Cuba.

Sau nửa thập kỷ lạnh nhạt, quan hệ giữa EU và Cuba bắt đầu được cải thiện kể từ năm 2008 sau khi Tây Ban Nha là quốc gia tiên phong trong việc bình thường hóa quan hệ với Cuba vào năm 2005. EU đã đồng thuận quyết định thiết lập đối thoại chính trị và dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với quốc đảo này.

Sau nửa thập kỷ lạnh nhạt, quan hệ giữa EU và Cuba bắt đầu được cải thiện kể từ năm 2008. (Nguồn: Carib Flame)

Ngày 23/10/2008, Bộ trưởng Ngoại giao Cuba Felipe Roque và Ủy viên EC phụ trách phát triển và viện trợ nhân đạo, Louis Michel đã ký thỏa thuận về hợp tác phát triển, chính thức khôi phục quan hệ hợp tác. Theo thoả thuận, hai bên sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc khôi phục quan hệ hợp tác song phương trên cơ sở bình đẳng, không phân biệt đối xử và tôn trọng chủ quyền. Những cử chỉ đầy thiện chí này đã nhận được sự hoan nghênh và ủng hộ mạnh mẽ từ cả người dân Cuba và châu Âu.

Ngày 7/2/2012, các quan chức EU tuyên bố liên minh đã sẵn sàng cải thiện quan hệ với Cuba nhằm mở rộng các khuôn khổ hợp tác giữa hai bên. Tháng 11/2012, Ngoại trưởng các nước thành viên EU nhất trí khởi động tiến trình thương lượng một thỏa thuận song phương với Cuba.

Trong năm 2013, Phó Tổng Giám đốc phụ trách phát triển của EC Christian Leffler đã có chuyến thăm Cuba trong 3 ngày nhằm xem xét khả năng phát triển quan hệ với nước này. Trước đó, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của EU, bà Catherine Ashton đã ủy quyền cho ông Christian Leffler mang tới La Habana một thông điệp về khả năng cải thiện quan hệ giữa hai bên trong tương lai gần. Đây được xem như “luồng gió mới” trong mối quan hệ giữa châu Âu và Cuba.

Ngày 6/1/2014, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cuba, Bộ trưởng Ngoại giao Hà Lan Frans Timmermans đã hối thúc EU cải thiện mối quan hệ với Cuba. Ông Timmermans cho rằng “Cuba đã có những thay đổi quan trọng và đây là thời điểm để EU cải thiện quan hệ với nước này. Cách tốt nhất để thúc đẩy sự thay đổi trong hệ thống chính trị tại đảo quốc này là thông qua đối thoại, chứ không phải cô lập”.

Ngày 10/2/2014, EU tuyên bố bắt đầu quá trình bình thường hóa quan hệ với Cuba, sau hơn một thập kỷ không trao đổi đoàn ngoại giao chính thức. Cuba đã hoan nghênh chủ trương của EU, coi đây là động thái mang tính xây dựng, song khẳng định đối thoại song phương phải dựa trên nguyên tắc tôn trọng chủ quyền của Cuba.

Tháng 4/2014, EU và Cuba bắt đầu quá trình đàm phán song phương về Thỏa thuận Đối thoại chính trị và Hợp tác. Trải qua 7 vòng đàm phán, ngày 11/3, tại La Habana, EU và Cuba đã tiến hành ký tắt Thỏa thuận Đối thoại chính trị và Hợp tác, đồng thời thiết lập một cuộc đối thoại chính thức về nhân quyền. Tới nay, Cuba là nước duy nhất tại Mỹ Latin chưa ký Thỏa thuận Đối thoại chính trị và Hợp tác với EU dù đảo quốc này đã ký hiệp định song phương với 15 quốc gia thành viên của khối.

Các nhà phân tích nhận định, việc thông qua Thỏa thuận Đối thoại chính trị và Hợp tác là điều mà cả EU và Cuba đều trông đợi, đặc biệt trong bối cảnh hiện tại. Đối với Cuba, việc xây dựng mối quan hệ chính trị tốt đẹp với EU đem đến cho quốc gia Nam Mỹ cơ hội tranh thủ sự hỗ trợ từ một đối tác lớn và giàu tiềm lực cho quá trình cải cách và phát triển kinh tế. Kể từ năm 2008 đến nay, EU đã viện trợ phát triển cho Cuba 50 triệu Euro. Hiện tại EU là đối tác thương mại thứ hai, nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất và thị trường du lịch lớn thứ ba của “Hòn đảo tự do”.

Đối với EU, việc liên tục phát đi những tín hiệu tích cực đối với Cuba là để bày tỏ sự hài lòng trước những thay đổi của nước này thời gian gần đây. Chính quyền Cuba đã tiến hành những bước cải cách lớn trong lĩnh vực kinh tế, đem lại sự tiến bộ không thể phủ nhận tại đảo quốc này. Chính phủ Cuba cũng đang triển khai thành công việc mở cửa cho kinh tế tư nhân, cắt giảm lực lượng lao động trong khu vực Nhà nước, giảm bao cấp, phi tập trung hóa ngành nông nghiệp, khuyến khích đầu tư nước ngoài... Bên cạnh những tiến bộ về kinh tế, chính quyền Cuba còn giữ được sự ổn định về an ninh, chính trị. Hơn thế, EU cũng không muốn chậm chân tại Cuba, hay nói rộng ra là tại khu vực Mỹ Latin giàu tiềm năng.

Cộng đồng quốc tế hy vọng việc EU thông qua Đối thoại chính trị và Hợp tác với Cuba sẽ là nền tảng để hai bên xây dựng mối quan hệ mới, trên cơ sở đối thoại, tôn trọng lẫn nhau, hợp tác bình đẳng và hiệu quả.