Quốc hội thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi): Tạo động lực mạnh mẽ để phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới

Chiều 23/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, các đại biểu tiến hành biểu quyết thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi) với 97,60% đại biểu có mặt tán thành.

Kết quả biểu quyết: 492 đại biểu tham gia biểu quyết, tương ứng 98,40% tổng số đại biểu Quốc hội; trong đó, 488 đại biểu tán thành, chiếm 97,60%, 2 đại biểu không tán thành, chiếm 0,40% và 2 đại biểu không biểu quyết, chiếm 0,40%, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua.

Các đại biểu tham dự Phiên họp chiều 23/4. (Nguồn: Quốc hội)

Trước khi tiến hành biểu quyết thông qua, các đại biểu nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật.

Báo cáo cho biết, sau quá trình tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã được rà soát, chỉnh lý toàn diện nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.

Một trong những định hướng xuyên suốt là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất, toàn diện cho chính quyền Thủ đô gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, tăng cường trách nhiệm giải trình và bảo đảm công khai, minh bạch trong tổ chức thực hiện.

Dự thảo cũng tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội cho Hà Nội, đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố; bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Sau tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) giữ nguyên kết cấu gồm 9 chương, 36 điều, trong đó có 26 điều được chỉnh lý. Đáng chú ý, dự thảo Luật giao cho chính quyền thành phố Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội, gồm 127 thẩm quyền của HĐND, 56 thẩm quyền của UBND và 16 thẩm quyền của Chủ tịch UBND. Đây được đánh giá là cơ sở pháp lý quan trọng để Thủ đô phát huy mạnh mẽ hơn tiềm năng, vị thế, tính chủ động, sáng tạo trong phát triển, theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi). (Nguồn: Quốc hội)

Về một số nội dung lớn được tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo Luật đã hoàn thiện quy định liên quan đến xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thí điểm cơ chế, chính sách và kiểm soát quyền lực.

Theo đó, dự thảo khẳng định rõ hơn vai trò chủ động của chính quyền Thủ đô trong thiết kế, tổ chức thực hiện và thử nghiệm chính sách.

Đồng thời, các quy định được bổ sung theo hướng chặt chẽ hơn như không áp dụng thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; làm rõ thẩm quyền ban hành văn bản của Chủ tịch UBND; bổ sung yêu cầu về cơ chế kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình khi ban hành văn bản; trách nhiệm đánh giá hiệu quả sau ban hành và tổng kết thực tiễn.

Dự thảo cũng mở rộng phạm vi thí điểm đối với “cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền”, nhưng giới hạn thời gian thí điểm chính sách mới không quá 5 năm, đồng thời quy định cơ chế tạm dừng nếu phát sinh rủi ro vượt quá mức độ dự báo.

Đối với cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng bảo đảm chặt chẽ, khả thi và sát thực tiễn hơn. Nhiều nội dung quan trọng được làm rõ, như thẩm quyền của chính quyền thành phố trong quy hoạch, quản lý không gian phát triển; yêu cầu phối hợp với các bộ, ngành liên quan để kiểm soát chặt chẽ, nhất là đối với không gian tầm cao.

Dự thảo trao quyền cho HĐND thành phố quyết định chính sách, tiêu chí cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị nhằm xử lý các vấn đề về mật độ dân cư, môi trường và phát triển đô thị; giữ quy định cụ thể về các trường hợp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước để bảo đảm an ninh, trật tự.

Với 97,60% đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi). (Nguồn: Quốc hội)

Trong lĩnh vực giáo dục, UBND thành phố được phép bổ sung chương trình giáo dục địa phương nhưng không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục quốc gia. Trong lĩnh vực y tế, dự thảo quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, nhất là cấp cứu ngoại viện và phối hợp chăm sóc sức khỏe.

Bên cạnh đó, HĐND thành phố được quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt đối với các dự án lớn, quan trọng sau khi có sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và tham vấn các bộ, ngành liên quan; đồng thời được quyết định gia hạn không quá 6 tháng để hoàn thiện điều kiện khởi công xây dựng công trình đối với các dự án thực hiện theo Nghị quyết số 258 của Quốc hội.

Về quản lý tài chính, ngân sách và ưu đãi thuế, dự thảo Luật được chỉnh lý trên cơ sở kế thừa các quy định hiện hành, không đặt ra chính sách ưu đãi thuế vượt khung pháp luật chung, qua đó bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương.

Tuy nhiên, dự thảo vẫn bổ sung có chọn lọc các đối tượng được ưu đãi, hỗ trợ nhằm thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên, đồng thời thiết kế cơ chế linh hoạt hơn trong điều hành ngân sách để đáp ứng yêu cầu phát triển và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.

Một nội dung quan trọng khác là quy định về Vùng Thủ đô và liên kết vùng. Dự thảo Luật khẳng định vai trò trung tâm, dẫn dắt của Thủ đô Hà Nội; thiết kế khái niệm “Vùng Thủ đô” theo hướng mở, linh hoạt; tạo cơ chế để các địa phương chủ động tham gia liên kết và được áp dụng quy định của Luật Thủ đô khi triển khai các dự án chung.

Đáng chú ý, dự thảo cho phép sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư liên vùng, góp phần giải quyết các vấn đề về hạ tầng, môi trường, dịch vụ thiết yếu phục vụ lợi ích chung của toàn vùng.

Luật Thủ đô (sửa đổi) được thông qua lần này không chỉ tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho tổ chức và hoạt động của chính quyền Thủ đô, mà còn mở ra không gian thể chế mới để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, tương xứng với vai trò là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học và hội nhập quốc tế.

Việc tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực; hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội; thúc đẩy liên kết vùng và nâng cao tính chủ động của chính quyền thành phố được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực mạnh mẽ cho quá trình xây dựng, phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.

Luật Thủ đô (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.