Thượng đỉnh Mỹ - Trung Quốc: Tầm quan trọng chiến lược

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bắt tay sau cuộc hội đàm thượng đỉnh Mỹ - Trung tại Sân bay quốc tế Gimhae ở Busan, Hàn Quốc, ngày 30/10/2025. (Nguồn: CTV News)

Tìm kiếm mô hình mới

Những năm gần đây, cạnh tranh chiến lược gia tăng và xu hướng tách rời trên các lĩnh vực kinh tế, công nghệ là những cụm từ thường được dùng để diễn tả quan hệ Mỹ - Trung.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên lãnh đạo nước Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã khởi động “cuộc chiến” thương mại với Trung Quốc. Hàng loạt vấn đề, sự kiện trong quan hệ hai nước… khiến quan hệ Mỹ - Trung ở trạng thái căng thẳng trong suốt giai đoạn 2017 - 2021.

Sự kiện Mỹ yêu cầu đóng cửa Tổng lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston (tháng 7/2020) và phản ứng trả đũa của Trung Quốc khi buộc Mỹ đóng cửa Tổng lãnh sự quán tại Thành Đô là dấu mốc căng thẳng cao độ trong quan hệ song phương. Sang nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden, Mỹ tiếp tục đẩy mạnh chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, củng cố, tăng cường các liên minh nhằm tập hợp lực lượng trong khu vực và kiềm chế sức mạnh đang gia tăng của Trung Quốc.

Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ thứ hai làm Tổng thống Mỹ, ông Donald Trump dường như đang tìm một cách tiếp cận mới với Trung Quốc. Mặc dù vẫn “vũ khí hoá” các công cụ kinh tế để gây sức ép với Bắc Kinh, điển hình là việc khởi động “cuộc chiến” thuế quan với hầu hết các nước trên thế giới, trong đó Trung Quốc là một trong những nước chịu mức thuế quan cao nhất, Mỹ liên tục điều chỉnh chính sách và quan trọng nhất là luôn để ngỏ cửa cho đối thoại, đàm phán giữa hai bên.

Cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo cao nhất của hai nước bên lề Hội nghị APEC tại Busan (Hàn Quốc) vào tháng 10 năm ngoái đã giúp hai bên tạm thời hóa giải căng thẳng. Mỹ trì hoãn áp đặt thuế quan mới trong khi Trung Quốc cũng nới lỏng các hạn chế xuất khẩu đất hiếm. Sự trao đổi qua lại này giúp cho căng thẳng trong quan hệ hai nước hạ nhiệt và mở ra triển vọng cho cuộc gặp thượng đỉnh lần này với khả năng hai bên có thể đạt được những kết quả tích cực trong việc đàm phán các vấn đề kinh tế, thương mại song phương.

Việc Mỹ tìm kiếm một cách tiếp cận mới với Trung Quốc có thể xuất phát từ một số lý do. Thứ nhất, đó là cách tiếp cận theo hướng gia tăng căng thẳng, xung đột trước đây đã không đạt được mục tiêu, khi Trung Quốc vẫn đứng vững trước các thử thách. Trung Quốc là nước đã không ngần ngại phản đối và sẵn sàng đáp trả chính sách thuế quan đối ứng của Mỹ, buộc Mỹ phải có các nhượng bộ.

Thứ hai, trong khi Mỹ đi theo xu hướng tách rời về kinh tế, công nghệ với Trung Quốc, đa số phần còn lại của thế giới, kể cả các đồng minh quan trọng của Mỹ tại châu Âu, châu Á lại tìm cách xây dựng mối quan hệ với Trung Quốc theo hướng lựa chọn mô hình cạnh tranh có kiểm soát.

Lãnh đạo một số nước như Canada, Anh, Đức… thời gian qua tại các diễn đàn khác nhau như tại Hội nghị An ninh Munich, trong các chuyến thăm song phương đã có những phát biểu trực tiếp hoặc gián tiếp nhận định chính sách của Mỹ là tác nhân gây ra những biến động quốc tế. Các nhà lãnh đạo này cũng tiến hành các chuyến thăm Trung Quốc nhằm tăng cường quan hệ với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Các động thái như vậy chắc chắn khiến Mỹ phải tính toán lại chiến lược của mình.

Thứ ba, xung đột Mỹ - Iran ở Trung Đông đang gây ra những xáo trộn, bất ổn toàn cầu. Rất có thể Mỹ cần đến sự hỗ trợ của Trung Quốc để giải quyết những khó khăn hiện nay, kể cả việc tác động đến Iran trong vấn đề hạt nhân của nước này nhằm sớm đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài.

Thượng đỉnh Mỹ - Trung Quốc cũng có nhiều nội dung liên quan tới vấn đề kinh tế. (Nguồn: The Guardian)

Gắn kết những điểm “đồng”

Sau lần trì hoãn hơn một tháng trước, ngày 13/5, Tổng thống Trump đã lên chuyên cơ để tới thăm Trung Quốc. Việc trì hoãn hơn một tháng trước có thể là do Mỹ khó sắp xếp bởi đang phải tập trung giải quyết vấn đề xung đột ở Trung Đông, theo đúng lý do được Mỹ công bố. Tuy nhiên, nó cũng có thể phản ánh nhiều vấn đề trong quan hệ song phương chưa đạt được đồng thuận. Cho nên, chuyến thăm này được kỳ vọng sẽ mang lại những kết quả cụ thể đã được hai bên thống nhất trong quá trình đàm phán thời gian vừa qua.

Mặc dù vậy, cũng có thể chuyến thăm chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà ít có các kết quả cụ thể, chủ yếu là bước thăm dò lập trường, quan điểm, duy trì kênh đối thoại để kiểm soát bất đồng, không để mâu thuẫn, tranh chấp trở thành yếu tố chủ đạo trong quan hệ hai nước và vượt quá tầm kiểm soát.

Lý do cho chiều hướng này là nhiệm kỳ của Tổng thống Trump mới đi chưa hết một phần hai. Với tính cách, quan điểm khó dự đoán của ông chủ Nhà Trắng, chưa biết nhà lãnh đạo này sẽ sử dụng những “lá bài” gì tiếp theo trong các vấn đề quốc tế hay trong quan hệ với Trung Quốc.

Hơn nữa, quan hệ Mỹ - Trung là mối quan hệ song phương quan trọng hàng đầu thế giới hiện nay, không những quyết định đến cục diện thế giới trong một giai đoạn ngắn mà những quyết định của lãnh đạo hai nước còn có thể đóng vai trò quan trọng trong định hình trật tự thế giới và vị thế của mỗi nước nhiều năm về sau. Do đó, Mỹ cũng như Trung Quốc sẽ không dễ dàng thỏa hiệp vì những lợi ích trước mắt, mà sẽ phải tính đến lợi ích chiến lược của mỗi bên để đưa ra những quyết định quan trọng.

Như vậy, nhiều vấn đề nóng trên bàn nghị sự sẽ là “hàn thử biểu” cho cách tiếp cận chính sách trong quan hệ song phương của Mỹ - Trung Quốc; cùng kỳ vọng về một kết quả tốt đẹp, mở ra triển vọng tháo gỡ nhiều nút thắt trong cặp quan hệ quốc tế quan trọng hàng đầu và trong không ít “điểm nghẽn” quốc tế.