Tổng thống Trump thăm Trung Quốc: Chuyến đi mang theo nhiều kỳ vọng

Chuyến đi đến Bắc Kinh của Tổng thống Donald Trump diễn ra trong thời điểm nhạy cảm của quan hệ Mỹ - Trung. Sau nhiều năm căng thẳng thương mại, cạnh tranh công nghệ và đối đầu chiến lược, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục đối mặt với hàng loạt bất đồng về thuế quan, chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, an ninh khu vực…

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng chính việc hai bên tiếp tục duy trì đối thoại ở cấp cao nhất đã mang ý nghĩa quan trọng. Trong bối cảnh thế giới chịu tác động từ xung đột ở Trung Đông, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu…, Washington và Bắc Kinh đều không muốn quan hệ song phương tiếp tục lao dốc.

Nhiều chuyên gia đánh giá điều được chờ đợi nhất hiện nay không phải là một “thỏa thuận lịch sử”, mà là khả năng quản lý cạnh tranh, tránh để căng thẳng vượt khỏi tầm kiểm soát. Cựu Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc Gary Locke cho rằng thế giới đang chờ đợi Washington và Bắc Kinh cùng thể hiện vai trò lãnh đạo đối với những vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng và phổ biến hạt nhân. Theo ông Locke, bất chấp cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, Mỹ và Trung Quốc vẫn không thể hoàn toàn tách rời về kinh tế.

Kỳ vọng lớn nhất hiện nay đến từ giới doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, những đối tượng chịu tác động trực tiếp từ cuộc chiến thương mại kéo dài nhiều năm qua. “Mọi người muốn có sự chắc chắn”, ông Locke chia sẻ khi nhắc tới việc giá hàng hóa tại Mỹ tăng mạnh do thuế quan áp lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Theo ông, các mức thuế quan đã khiến chi phí của nhiều mặt hàng tại Mỹ tăng lên, từ dụng cụ, quần áo đến đồ chơi và nội thất. Trong khi đó, các biện pháp trả đũa của Bắc Kinh cũng ảnh hưởng mạnh tới xuất khẩu nông sản và thiết bị công nghệ của Mỹ.

Đối với giới sản xuất Mỹ, điều được quan tâm nhất là liệu hội nghị thượng đỉnh lần này có thể tạo ra môi trường thương mại ổn định hơn hay không. Chủ tịch Liên minh Sản xuất Hoa Kỳ Scott Paul cho rằng nhiều doanh nghiệp đang chờ đợi khả năng hình thành một “thỏa thuận ngừng chiến kinh tế”, giúp giảm bất ổn và tạo điều kiện để các công ty xây dựng chiến lược dài hạn.

Theo ông Paul, các nhà sản xuất Mỹ hiện không chỉ quan tâm đến thuế quan mà còn theo dõi sát khả năng tiếp cận nguyên liệu đầu vào chiến lược và định hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Các ngành nông nghiệp và hàng không Mỹ cũng đặt nhiều kỳ vọng vào chuyến đi của ông Trump tới Bắc Kinh. Nông dân Mỹ đang chờ tín hiệu Trung Quốc có thể tăng cường nhập khẩu nông sản, trong khi ngành hàng không theo dõi khả năng Bắc Kinh mở rộng đơn hàng với Boeing - một biểu tượng quan trọng của xuất khẩu công nghệ cao Mỹ. Nhiều năm qua, nông sản và hàng không luôn là những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt mỗi khi căng thẳng thương mại Mỹ - Trung leo thang. Vì vậy, bất kỳ tín hiệu tích cực nào từ Bắc Kinh cũng đều được giới doanh nghiệp Mỹ theo dõi rất sát.

Không chỉ thương mại, trí tuệ nhân tạo đang nổi lên như một chủ đề mới trong cạnh tranh Mỹ - Trung. Khác với các cuộc đối đầu thương mại trước đây, cuộc cạnh tranh hiện nay đã mở rộng sang công nghệ lõi, đặc biệt là chip bán dẫn và AI - những lĩnh vực được xem là nền tảng cho sức mạnh kinh tế và quân sự trong tương lai.

Chuyên gia Kyle Chan thuộc Viện Brookings cho biết nhiều công ty công nghệ Mỹ đang theo dõi liệu chính quyền Trump có điều chỉnh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip sang Trung Quốc hay không. Song song với đó, một bộ phận giới học giả và chuyên gia an ninh Mỹ kỳ vọng Washington và Bắc Kinh có thể mở ra các cơ chế đối thoại chính thức về rủi ro AI quân sự và tiêu chuẩn quản trị công nghệ. Nhà nghiên cứu tại Đại học Georgetown Samuel Bresnick cho rằng ngay cả việc thiết lập được các kênh trao đổi về an toàn AI cũng đã là bước tiến đáng kể trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng căng thẳng.

Trong khi đó, tình hình Trung Đông được dự báo sẽ phủ bóng lên các cuộc thảo luận giữa hai nhà lãnh đạo. Washington muốn Bắc Kinh đóng vai trò tích cực hơn trong việc giảm căng thẳng khu vực, còn Trung Quốc đặc biệt quan tâm tới an ninh năng lượng do phụ thuộc lớn vào nguồn cung dầu từ vùng Vịnh.

Theo một số chuyên gia, đây có thể là lĩnh vực hiếm hoi mà lợi ích chiến lược của hai nước phần nào gặp nhau, khi cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều không mong xung đột Trung Đông tiếp tục làm gián đoạn thương mại và năng lượng toàn cầu.

Ngoài chính trị và kinh tế, chuyến thăm còn mang ý nghĩa đặc biệt đối với cộng đồng người Mỹ gốc Hoa. Ông Gary Locke cho biết nhiều người trong cộng đồng này vẫn mong muốn duy trì các nhịp cầu giao lưu văn hóa, giáo dục và học thuật giữa hai nước, bất chấp cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng. “Ngoại giao trước hết bắt đầu từ sự giao lưu giữa người dân với nhau”, ông Locke chia sẻ.

Dù khó tạo ra bước ngoặt ngay lập tức, chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump vẫn được xem là phép thử quan trọng đối với khả năng quản lý cạnh tranh giữa hai cường quốc lớn nhất thế giới.

Đối với doanh nghiệp, giới công nghệ, nông dân hay cộng đồng người Mỹ gốc Hoa, điều họ chờ đợi không hẳn là một thỏa thuận mang tính lịch sử, mà là tín hiệu cho thấy Washington và Bắc Kinh vẫn còn khả năng đối thoại, kiểm soát bất đồng và duy trì quan hệ trong trạng thái ổn định, có thể dự báo được.