Trách nhiệm thanh niên thời đại số

Thời nay, thanh niên không chỉ cần học tập để lập thân, lập nghiệp mà còn phải chủ động đổi mới và sống có trách nhiệm. (Ảnh: Đăng Hải)

Từ áp lực đến khát vọng làm chủ tương lai

Chưa bao giờ người trẻ có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức như hiện nay. Với một chiếc điện thoại thông minh và kết nối internet, học sinh, sinh viên có thể tìm kiếm tài liệu, học ngoại ngữ, tham gia các khóa học trực tuyến và khám phá những lĩnh vực mới. AI cũng hỗ trợ quá trình học tập, nghiên cứu, xử lý thông tin và sáng tạo.

Tuy nhiên, cơ hội càng rộng mở, yêu cầu đối với người trẻ càng cao. Nếu biết sử dụng công nghệ đúng cách, mỗi người có thể nâng cao năng lực và mở rộng cơ hội phát triển. Ngược lại, sự lệ thuộc vào những câu trả lời có sẵn có thể làm suy giảm khả năng tư duy độc lập. Bên cạnh đó, áp lực thi cử, lựa chọn ngành nghề và nỗi lo việc làm khiến không ít bạn trẻ băn khoăn về con đường tương lai.

Những thách thức ấy không thể giải quyết chỉ bằng những lời kêu gọi nuôi dưỡng ước mơ. Người trẻ cần hiểu rõ năng lực, sở thích của bản thân, xác định mục tiêu phù hợp và kiên trì hành động. Khát vọng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được nâng đỡ bằng tri thức, kỷ luật và tinh thần bền bỉ.

Trong bài viết “Tương lai cho thế hệ vươn mình” (ngày 25/3/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh vai trò quan trọng của thanh niên đối với sự hưng thịnh của dân tộc, đồng thời khẳng định vị trí tiên phong của tuổi trẻ trong tiến trình đổi mới, phát triển đất nước. Trong giai đoạn mới hiện nay, vai trò của lực lượng thanh niên càng trở nên quan trọng. Thanh niên là trụ cột để đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới, là nguồn lực chủ yếu để xây dựng và phát triển lực lượng sản xuất mới, đồng thời là đội ngũ tiên phong tham gia các lĩnh vực mới. Thanh niên là chủ nhân tương lai của đất nước, là nhân tố quan trọng trong xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam...

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII, ngày 25/6/2026 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục nhấn mạnh: Đất nước đang cần ở thanh niên một tinh thần mới: Nghĩ rộng hơn, học nhanh hơn, làm tốt hơn, sống đẹp hơn, trách nhiệm hơn và cống hiến nhiều hơn. Đảng, Nhà nước và nhân dân đặt niềm tin tưởng sâu sắc vào thế hệ trẻ Việt Nam. Niềm tin ấy phải được thể hiện bằng hành động cụ thể.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn, mỗi thanh niên Việt Nam hãy nuôi dưỡng hoài bão lớn nhưng cần bắt đầu từ những việc thường ngày: Học tập nghiêm túc, lao động sáng tạo, sống trung thực, kỷ luật, nhân ái, trách nhiệm; tự hào về dân tộc, yêu thương đồng bào, tôn trọng pháp luật, bảo vệ lẽ phải, dấn thân vì việc chung. Mỗi thanh niên Việt Nam khi bước ra thế giới phải là một hình ảnh đẹp của đất nước: tự tin về tri thức, đàng hoàng về nhân cách, sâu sắc về văn hóa, trách nhiệm với Tổ quốc và thân thiện với bạn bè quốc tế.

Thông điệp ấy đặt ra yêu cầu đối với mỗi người trẻ: Không dừng lại ở mong muốn thành công mà phải chủ động học hỏi, nâng cao năng lực và biến ý tưởng thành kết quả thiết thực. Nghĩ rộng hơn là biết nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ; học nhanh hơn là chủ động tiếp thu, vận dụng kiến thức mới; làm tốt hơn là nghiêm túc và có trách nhiệm với công việc. Sống đẹp hơn còn là biết hài hòa khát vọng cá nhân với lợi ích gia đình, cộng đồng và đất nước.

Trong thời đại số, học tập không thể chỉ dừng ở việc tích lũy bằng cấp. Kiến thức chuyên môn cần đi cùng ngoại ngữ, năng lực số, kỹ năng giao tiếp, hợp tác và giải quyết vấn đề. Đặc biệt, sử dụng AI hiệu quả phải gắn với khả năng kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và trách nhiệm đối với sản phẩm tạo ra. Công nghệ có thể hỗ trợ con người xử lý dữ liệu nhưng không thể thay thế hoàn toàn khả năng phán đoán, sự đồng cảm và đạo đức khi sử dụng.

Bởi vậy, người trẻ cần coi công nghệ là công cụ để phát triển chứ không phải phương tiện thay thế suy nghĩ. Mỗi ý tưởng sáng tạo có thể bắt đầu từ một vấn đề nhỏ trong lớp học, nơi làm việc hay cộng đồng. Điều quan trọng là dám đặt câu hỏi, thử nghiệm, chấp nhận sửa sai và kiên trì tìm kiếm giải pháp.

Chương trình Đối thoại Bộ trưởng với Thanh niên Ngoại giao 2026, chủ đề “Thanh niên Ngoại giao: Bản lĩnh chính trị, Kỷ cương hành động, Tiên phong sáng tạo”. (Ảnh: Thành Long)

Bản lĩnh vững vàng trước những biến động

Bên cạnh tri thức và năng lực đổi mới, bản lĩnh là yếu tố giúp người trẻ giữ vững định hướng trước những thay đổi nhanh chóng của xã hội. Bản lĩnh không đồng nghĩa với sự cứng nhắc hay khước từ cái mới, mà là khả năng tiếp thu có chọn lọc, suy nghĩ độc lập và kiên định với những giá trị đúng đắn.

Trong Chương trình Đối thoại Bộ trưởng với Thanh niên Ngoại giao 2026, chủ đề “Thanh niên Ngoại giao: Bản lĩnh chính trị, Kỷ cương hành động, Tiên phong sáng tạo”, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh hai chữ bản lĩnh, đây là cái “gốc” của người làm đối ngoại. Bản lĩnh chính trị giúp người làm đối ngoại không bị lay chuyển trước các luồng tư tưởng...

Theo Bộ trưởng, bối cảnh lịch sử và sự tin tưởng của Đảng, của nhân dân đặt ra thêm nhiều yêu cầu mới đối với toàn Ngành và đối với từng cán bộ ngoại giao, trong đó có một lực lượng lớn là các bạn thanh niên. Điều này đòi hỏi cán bộ ngoại giao trẻ phải nghiên cứu, nắm chắc tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV về đường lối đối ngoại,... có kiến thức, bản lĩnh, tư duy đổi mới và khát vọng cống hiến. Bộ Ngoại giao luôn đặt đội ngũ cán bộ, lực lượng thanh niên ở vị trí trung tâm với mong muốn xây dựng các thế hệ cán bộ chuyên trách đối ngoại, ngoại giao ngày càng trưởng thành, được đào tạo bài bản, có trình độ cao, bản lĩnh vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân.

Những yêu cầu đối với thanh niên ngoại giao cũng gợi mở bài học chung cho người trẻ trong nhiều lĩnh vực: Càng hội nhập sâu rộng, càng cần tri thức, bản lĩnh và khả năng thích ứng. Đổi mới phải đi cùng nguyên tắc; sáng tạo phải gắn với kỷ luật; khát vọng phát triển bản thân cần song hành với ý thức phụng sự cộng đồng.

Theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, thanh niên ngoại giao là lực lượng nòng cốt, mang trong mình tinh thần sáng tạo và trí tuệ phong phú, có vai trò quan trọng trong việc đưa tiếng nói của Việt Nam ra thế giới. Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước và của ngành, mỗi cán bộ trẻ cần không ngừng học tập, rèn luyện, xác định rõ lý tưởng và hoài bão, giữ vững nhiệt huyết cống hiến, phấn đấu trở thành những chuyên gia giỏi trong lĩnh vực của mình, góp phần xây dựng nền ngoại giao Việt Nam ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại và hiệu quả.

Các đại biểu thanh niên tại Gala “Thanh niên sống đẹp” 2026. (Ảnh: Đăng Hải)

Cần những người trẻ dám nghĩ khác, dám đổi mới...

Có thể nói, giá trị của tuổi trẻ không chỉ được đo bằng điểm số, thu nhập hay thành tích, mà còn thể hiện qua cách mỗi người ứng xử với cộng đồng, những người yếu thế và môi trường sống. Người trẻ có thể đóng góp bằng nhiều hành động thiết thực như tham gia tình nguyện, hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, giúp người cao tuổi tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, tuyên truyền phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng... Những việc làm nhỏ, được duy trì bằng tinh thần trách nhiệm, cũng có thể tạo ra giá trị lâu dài.

Trên không gian mạng, trách nhiệm càng cần được đề cao. Một thông tin thiếu kiểm chứng, lời bình luận ác ý hay hành vi phát tán hình ảnh riêng tư có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, người trẻ cần tôn trọng sự thật, kiểm chứng nguồn tin, ứng xử văn minh và bảo vệ những giá trị tích cực bằng hiểu biết, lòng nhân ái và ý thức thượng tôn pháp luật.

Để thanh niên phát huy năng lực, trách nhiệm không chỉ thuộc về từng cá nhân. Gia đình, nhà trường và xã hội cùng tạo dựng môi trường thuận lợi. Nhà trường tăng cơ hội trải nghiệm, nghiên cứu và thực hành, đồng thời hướng dẫn học sinh sử dụng AI có trách nhiệm. Gia đình cần lắng nghe, tôn trọng sự khác biệt và giúp con trẻ hình thành tính tự lập thay vì áp đặt những kỳ vọng vượt quá khả năng.

Đặc biệt, xã hội cũng cần mở rộng cơ hội để người trẻ thử sức, tiếp cận nguồn lực và học hỏi từ những người có kinh nghiệm. Bởi không phải ý tưởng nào cũng thành công ngay từ đầu, không phải lựa chọn nghề nghiệp nào cũng đúng ngay lập tức, điều quan trọng là mỗi người trẻ biết nhìn nhận hạn chế, rút kinh nghiệm và tiếp tục tiến lên.

Có thể nói, trách nhiệm của thanh niên hôm nay là năng lực tự chủ trước thay đổi, ý thức đóng góp và bản lĩnh lựa chọn điều đúng đắn. Một người trẻ chưa có thành tựu nổi bật vẫn có thể sống có ích bằng cách học tập nghiêm túc, làm việc tử tế và không thờ ơ trước những vấn đề xung quanh.

Bởi vì, đất nước cần những người trẻ dám nghĩ khác, dám đổi mới, đồng thời biết lắng nghe, hợp tác và đặt lợi ích chung bên cạnh khát vọng riêng. Tri thức giúp người trẻ tiến xa, bản lĩnh giúp họ đứng vững, còn lòng nhân ái và tinh thần trách nhiệm làm cho những bước tiến ấy trở nên có ý nghĩa.

Khi mỗi người biết biến khát vọng thành hành động, biến tri thức thành giá trị và biến trách nhiệm thành thói quen, sức trẻ sẽ không chỉ tạo nên thành công của mỗi cá nhân mà còn trở thành nguồn lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước đúng như những yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra cho thế hệ trẻ.