Trao nguồn lực, trao quyền chủ động để người dân phục hồi sau thiên tai

Hoạt động hỗ trợ tiền mặt đa mục đích của Dự án “Cứu trợ khẩn cấp và phục hồi sớm sau mưa lũ miền Trung năm 2025” không chỉ giúp người dân giải quyết những nhu cầu cấp thiết trước mắt mà còn trao cho họ quyền chủ động lựa chọn cách sử dụng nguồn lực phù hợp nhất với hoàn cảnh, từng bước phục hồi cuộc sống sau mất mát.

Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang gặp Quyền Giám đốc UNRWA El Niño mạnh hiếm có phủ bóng lên châu Á và Đông Phi, các quốc gia đối mặt 'khó khăn chồng khó khăn' Hình ảnh đoàn cứu hộ Việt Nam tới Venezuela: Thông điệp nghĩa tình

Người dân được lựa chọn điều mình cần

Trong khuôn khổ Dự án “Cứu trợ khẩn cấp và phục hồi sớm sau mưa lũ miền Trung năm 2025” do Hiệp hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế viện trợ không hoàn lại thông qua Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, 1.700 hộ gia đình tại các tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Khánh Hòa và Lâm Đồng được hỗ trợ tiền mặt đa mục đích, với tổng kinh phí 7,2 tỷ đồng.

Trao nguồn lực, trao quyền chủ động để người dân phục hồi sau thiên tai

Hội Chữ Thập đỏ tỉnh Khánh Hòa cấp phát tiền mặt cho các hộ hưởng lợi thuộc Dự án “Cứu trợ khẩn cấp và phục hồi sớm sau mưa lũ miền Trung năm 2025”. (Nguồn: Hội Chữ Thập đỏ tỉnh Khánh Hòa)

Theo đó, hộ có từ 1-2 nhân khẩu được hỗ trợ 2,4 triệu đồng; hộ có từ 3 nhân khẩu trở lên được hỗ trợ 4 triệu đồng. Khoản tiền không được quy định phải sử dụng cho một mục đích cụ thể, qua đó giúp mỗi gia đình có thể chủ động cân đối theo nhu cầu thực tế của mình.

Với gia đình này, đó có thể là tiền mua lại những vật dụng sinh hoạt đã bị hư hỏng. Với gia đình khác, khoản tiền có thể được dùng để mua lương thực, thực phẩm, thuốc men, chi phí học tập cho con, thanh toán tiền điện, nước hoặc sửa chữa một hạng mục nhỏ trong nhà. Có hộ lại cần thêm nguồn lực để mua con giống, vật tư sản xuất, từng bước khôi phục sinh kế.

Chính sự khác biệt về nhu cầu khiến hình thức hỗ trợ này có ý nghĩa riêng. Thay vì cung cấp một danh sách hàng hóa giống nhau cho tất cả các hộ, tiền mặt đa mục đích cho phép người dân tự xác định đâu là việc cấp thiết nhất đối với gia đình mình tại thời điểm nhận hỗ trợ.

Nhưng để một khoản tiền đến được đúng người cần, phía sau đó là cả một quy trình lựa chọn và bình xét chặt chẽ.

Công khai để hỗ trợ đến đúng đối tượng

Tại các địa phương triển khai dự án, việc xác định hộ hưởng lợi được thực hiện dựa trên những tiêu chí cụ thể. Các hộ được xem xét hỗ trợ phải là những gia đình chịu thiệt hại do bão số 13 và hoàn lưu sau bão năm 2025, như mất lương thực dự trữ; lúa, hoa màu bị thiệt hại; nhà ở bị sập, đổ, cuốn trôi, hư hỏng hoặc ngập nước; có người chết, bị thương phải nằm viện hoặc chịu ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế.

Bên cạnh các tiêu chí bắt buộc, dự án ưu tiên những hộ có hoàn cảnh dễ bị tổn thương như hộ nghèo, cận nghèo; hộ chưa nhận hoặc nhận rất ít sự hỗ trợ từ các tổ chức, cá nhân khác; hộ có người khuyết tật; hộ có phụ nữ là lao động chính; phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi; hộ có người từ 65 tuổi trở lên không có lương hưu và hộ có trẻ em dưới 5 tuổi.

Các tiêu chí được công khai để người dân biết, giám sát và tham gia vào quá trình bình xét. Quá trình lựa chọn được thực hiện theo hướng công bằng, khách quan và minh bạch, hạn chế bỏ sót những gia đình thực sự khó khăn, đồng thời bảo đảm nguồn lực hỗ trợ được sử dụng đúng mục đích và đến đúng đối tượng. Tại các địa điểm họp, áp phích về tiêu chí lựa chọn hộ hưởng lợi được niêm yết cùng thông tin về nội dung dự án, mức hỗ trợ và phương thức bình chọn.

Họp bình xét hộ hưởng lợi thuộc Dự án“Cứu trợ khẩn cấp và phục hồi sớm sau mưa lũ miền Trung năm 2025” ở xã Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk. (Ảnh: Thế Hào)

Ông Nguyễn Đình Nam, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ tỉnh Đắk Lắk, cho biết: Thiên tai trong năm 2025 đã gây thiệt hại nặng nề, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sinh kế của nhiều hộ dân. Trước những mất mát của bà con, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã chủ động phối hợp với các đối tác huy động nguồn lực, triển khai hỗ trợ đến những gia đình bị ảnh hưởng. Tại Đắk Lắk, việc tổ chức bình xét hộ hưởng lợi được thực hiện công khai, minh bạch, với sự tham gia của cộng đồng, nhằm bảo đảm lựa chọn đúng đối tượng theo tiêu chí của dự án, đồng thời sử dụng nguồn hỗ trợ đúng mục đích, hiệu quả. Dự án được triển khai tại 4 địa phương trong tỉnh, hỗ trợ hơn 5,5 tỷ đồng cho 1.182 hộ dân.

“Chúng tôi hy vọng nguồn hỗ trợ này sẽ giúp bà con giải quyết những nhu cầu cấp thiết trước mắt, từng bước khôi phục sinh kế và có thêm điều kiện tái thiết cuộc sống sau thiên tai”, ông Nam chia sẻ.

Thiết thực tới từng hộ gia đình

Sau những thiệt hại do bão lũ, điều kiện của mỗi gia đình không giống nhau. Bởi vậy, giá trị của hỗ trợ tiền mặt đa mục đích không nằm ở việc tất cả các hộ nhận được một khoản tiền giống nhau, mà ở chỗ khoản tiền ấy có thể được chuyển hóa thành những nhu cầu thiết thực nhất đối với từng gia đình.

Ông Nguyễn Văn Cu, ở thôn Phú Thứ, xã Phù Mỹ Bắc, tỉnh Gia Lai, nhận 4 triệu đồng hỗ trợ. Sau mưa lũ, nhiều vật dụng trong gia đình ông bị hư hỏng.

“Sau mưa lũ, nhiều vật dụng trong gia đình bị hư hỏng. Được nhận 4 triệu đồng hỗ trợ từ dự án, gia đình tôi rất vui và biết ơn. Số tiền này giúp gia đình có thêm điều kiện mua lại những vật dụng cần thiết đã bị hư hỏng. Sự hỗ trợ đến đúng lúc là nguồn động viên rất lớn đối với gia đình tôi trong lúc khó khăn”, ông Cu chia sẻ.

Ở Tổ dân phố Long Bình Đông, phường Sông Cầu, tỉnh Đắk Lắk, bà Nguyễn Thị Bảy cũng sử dụng khoản hỗ trợ để giải quyết những nhu cầu thiết yếu trong gia đình sau mưa lũ.

“Mưa lũ đi qua để lại nhiều thứ phải lo toan, từ việc dọn dẹp nhà cửa đến thay thế những đồ dùng đã hư hỏng. Với gia đình tôi, khoản hỗ trợ lần này tuy không lớn nhưng rất thiết thực, giúp chúng tôi giải quyết được những nhu cầu cấp thiết, mua sắm lại những vật dụng gia đình đã bị hư hỏng sau mưa lũ để ổn định cuộc sống”, bà Bảy cho biết.

Trong khi đó, với anh Phạm Văn Lâm ở buôn Trấp, xã Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk, khoản hỗ trợ lại được ưu tiên dành cho việc khôi phục sản xuất sau bão lũ.

“Khoản hỗ trợ đến rất đúng lúc, giúp gia đình tôi có thêm điều kiện mua con giống để khôi phục sản xuất. Khoản tiền này với gia đình tôi lúc này rất quý, giúp chúng tôi có thêm vốn để mua con giống và khôi phục sản xuất”, anh Lâm chia sẻ.

Ba gia đình, ba cách sử dụng khác nhau, nhưng cùng cho thấy một điều: sau thiên tai, không phải hộ dân nào cũng cần một thứ giống nhau. Khi được trao quyền lựa chọn, khoản hỗ trợ có thể đi thẳng vào nhu cầu mà mỗi gia đình đang cần nhất.

Trao quyền chủ động

Những thiệt hại dễ nhìn thấy sau thiên tai như nhà bị tốc mái, vật dụng bị cuốn trôi, ruộng vườn ngập úng hay vật nuôi chết có thể được khắc phục từng bước. Nhưng phía sau đó còn là những khó khăn âm thầm kéo dài: thu nhập giảm, công việc đình trệ, chi phí sinh hoạt tăng và nhiều khoản chi phát sinh ngoài dự tính.

Trong hoàn cảnh ấy, một khoản tiền được trao đúng lúc có thể giúp một gia đình giải quyết ngay một nhu cầu cấp thiết. Điểm đáng chú ý của hỗ trợ tiền mặt đa mục đích là người dân được đặt vào vị trí chủ động trong quá trình phục hồi. Họ hiểu rõ gia đình mình cần gì, việc gì cần làm trước và khoản tiền nên được sử dụng vào đâu.

Điểm cấp phát tiền mặt có điều kiện và không có điều kiện tại xã Hàm Thuận Bắc, tỉnh Lâm Đồng. (Ảnh: Nguyễn Thường)

Giá trị của khoản hỗ trợ vì thế không chỉ nằm ở con số 2,4 triệu đồng hay 4 triệu đồng. Giá trị còn nằm ở khả năng biến nguồn lực ấy thành một bao gạo khi gia đình cần lương thực; một vật dụng thiết yếu khi đồ dùng trong nhà bị hư hỏng; chi phí thuốc men khi có người đau ốm; hay con giống, vật tư khi người dân muốn bắt đầu lại việc sản xuất…

Cứu trợ sau thiên tai trước hết là giúp người dân vượt qua những ngày khó khăn nhất. Nhưng phục hồi lại là một hành trình dài hơn, đòi hỏi mỗi gia đình phải tự mình đưa ra rất nhiều quyết định. Khi nguồn lực được trao đúng lúc và người dân có quyền lựa chọn, sự hỗ trợ ấy có thể trở thành điểm tựa để họ chủ động bước tiếp.

Từ một khoản tiền dành cho nhu yếu phẩm, một vật dụng trong gia đình đến những con giống, vật tư phục vụ sản xuất, mỗi lựa chọn đều bắt đầu từ nhu cầu rất thật của người nhận. Và chính những lựa chọn ấy tạo nên ý nghĩa sâu xa của hỗ trợ tiền mặt đa mục đích: không thay người dân quyết định họ phải làm gì, mà trao thêm nguồn lực để họ có thể tự quyết định bước đi tiếp theo.

Sau thiên tai, có thể nhiều thứ đã mất đi. Nhưng nếu có thêm một nguồn lực đúng lúc, một sự sẻ chia đúng nơi và quan trọng hơn là cơ hội để tự mình lựa chọn cách phục hồi, người dân sẽ có thêm niềm tin để bắt đầu lại. Đó chính là giá trị nhân văn của hỗ trợ tiền mặt đa mục đích – trao nguồn lực, trao quyền chủ động và đồng hành cùng người dân trên hành trình tái thiết cuộc sống sau thiên tai.