Từ câu chuyện trẻ trầm cảm: Cha mẹ cần hiểu 'giới hạn chịu đựng' của con

Nguyệt Anh
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Từ thực trạng trẻ trầm cảm, thầy Vũ Khắc Ngọc (Chuyên gia giáo dục từ Hệ thống Giáo dục hocmai) cho rằng, mỗi đứa trẻ là một cá thể với những đặc điểm riêng biệt mà cha mẹ phải cố gắng hiểu con để ứng xử phù hợp chứ không thể phụ thuộc vào nhà trường, thầy cô.
Giáo dục
Từ thực trạng trẻ trầm cảm dẫn đến những hành động bột phát, Chuyên gia giáo dục Vũ Khắc Ngọc nêu quan điểm, cha mẹ phải nhận diện những thay đổi của con để ứng xử phù hợp.

Sau loạt bài liên quan đến vấn đề trẻ trầm cảm: "TS. Nguyễn Thị Ngọc Minh: Tôi cũng từng rơi vào trầm cảm"; "Nhà báo Ngô Bá Lục: Đừng để chuyện học hành trở thành gánh nặng đối với trẻ"; TS. Vũ Thu Hương: "Trẻ trầm cảm, phụ huynh cũng cần được giải cứu", báo Thế giới & Việt Nam tiếp tục đăng tải bài phỏng vấn chuyên gia giáo dục Vũ Khắc Ngọc về vấn đề này.

Theo ông, áp lực học tập của trẻ những năm gần đây có phải là vấn đề dẫn đến những rối loạn cảm xúc, khiến trẻ bị trầm cảm?

Trong ba năm qua, do ảnh hưởng của dịch Covid-19, trẻ phải trải học bằng hình thức online kéo dài. Theo quan sát của tôi thì trong thời gian học online, áp lực về kết quả, thành tích đối với trẻ hầu như không đáng kể.

Nhìn chung, các thầy cô và nhà trường đều có những điều chỉnh để yêu cầu cần đạt dành cho học trò trở nên đơn giản hơn, các bài thi và kiểm tra đều nhẹ nhàng hơn.

Bộ GD&ĐT cũng đã đưa ra các hướng dẫn về giảm tải chương trình và điều chỉnh hoạt động giảng dạy ngay từ đầu năm học để thích ứng với điều kiện học tập trực tuyến.

Áp lực học tập là một vấn đề phổ biến nhưng có phải nguyên nhân trực tiếp dẫn tới trầm cảm hay không thì phải xem xét trong từng trường hợp cụ thể, không nên quy chụp cho tất cả.

Việc trẻ phải học online trong thời gian dài cũng khiến cho các em đánh mất sự kết nối với thế giới thực, phần nào ảnh hưởng đến tâm lý của các em?

Việc ngừng đến trường và phải học online kéo dài quá lâu rõ ràng đã gây ra những hệ lụy nghiêm trọng về tâm lý ở trẻ, đặc biệt là đối với các bạn tuổi teen. Ở độ tuổi này, các em đang trong giai đoạn dễ bị rối loạn cảm xúc, chưa thực sự định hình được giá trị của bản thân và ý nghĩa cuộc sống.

Chính vì vậy, trẻ rất dễ có những thay đổi bất thường về cảm xúc, có thể bột phát thành hành động. Trong khi đó, trẻ cũng rất khó khăn trong giao tiếp, khó mở lòng với bố mẹ vì có khoảng cách về thế hệ, các quan điểm và suy nghĩ của trẻ và bố mẹ bị "vênh" nhau.

Trong điều kiện bình thường, khi gặp hạn chế trong giao tiếp với bố mẹ, trẻ thường sẽ tìm tới những “điểm tựa về tinh thần khác” mà trẻ cảm thấy tin tưởng như thầy cô, bạn bè để chia sẻ, tâm sự về những vướng mắc gặp phải trong cuộc sống.

Tuy nhiên, việc đóng cửa trường học kéo dài khiến cho mối kết nối này bị gián đoạn. Trẻ trở nên cô đơn, cảm thấy không còn chỗ dựa nào nếu có mâu thuẫn phát sinh. Trẻ dễ bị tổn thương tâm lý hơn, những sự bức bối, bất lực tích tụ trong thời gian dài rất dễ dẫn tới nguy cơ trầm cảm và bột phát thành hành động cực đoan như chúng ta đã thấy.

Từ kinh nghiệm dạy học và tư vấn cho trẻ trong nhiều năm qua, ông nhận thấy những lý do nào dẫn đến việc trẻ bị khủng hoảng tâm lý, thậm chí trầm cảm?

Cuộc sống vốn luôn sẵn có những mâu thuẫn tiềm tàng. Ở bất cứ thời điểm nào, trẻ cũng đều có thể đối mặt với các mâu thuẫn trong quan hệ với bố mẹ, với bạn bè, với thầy cô… Mâu thuẫn giữa bố mẹ trong gia đình cũng có tác động lớn đến tâm lý của trẻ.

Đối với trẻ mới lớn, còn có thể phát sinh thêm mâu thuẫn với bạn khác giới trong mối quan hệ yêu đương tuổi "ô mai". Ở lứa tuổi đặc biệt nhạy cảm này, bất cứ mâu thuẫn nào trong số đó mà nghiêm trọng, kéo dài và bế tắc trong giải quyết đều có thể là nguyên nhân dẫn tới trầm cảm ở trẻ.

Đó là trong điều kiện bình thường đã vậy. Covid-19 xảy ra, những bức bối về tâm lý càng trở nên trầm trọng hơn. Đại dịch khiến cho công việc, thu nhập và sự nghiệp kinh doanh của nhiều bố mẹ, thầy cô bị ảnh hưởng nặng nề, cộng thêm mối lo lắng về sức khỏe, chi phí tài chính cho việc thuốc thang, khám chữa bệnh tăng lên...

Thực trạng đó khiến mọi người trở nên dễ nóng giận, cáu gắt với nhau hơn và đôi khi còn có thể vô tình trút giận lên trẻ mà không hay. Sự ức chế lại thêm việc không thể chia sẻ, giải tỏa với bạn bè, thầy cô khi trường học đóng cửa, dễ khiến trẻ nảy sinh những cảm xúc, suy nghĩ tiêu cực và bị tích tụ, dồn nén lâu ngày.

Sự cần thiết của các chương trình tập huấn để giáo viên và học sinh nhận biết các dấu hiệu trầm cảm và khủng hoảng tâm lý để chăm sóc và can thiệp sớm?

Trước hết, phải thấy rằng ở Việt Nam hiện nay, vấn đề sức khỏe tâm lý dù là trẻ con hay người lớn đều chưa được coi trọng đúng mức, chưa được giải quyết một cách chuyên nghiệp.

Những năm gần đây, Bộ GD&ĐT đã có các chương trình tập huấn giáo viên, có các hướng dẫn về phát hiện các dấu hiệu trầm cảm ở trẻ và cách giải quyết. Nhưng thời lượng của các hoạt động đào tạo này còn nhỏ, hầu như các trường đều chưa có bộ phận hỗ trợ tâm lý học đường chuyên trách.

Trong điều kiện dạy học online, tương tác giữa thầy cô với học sinh bị hạn chế đi nhiều nên các thầy cô khó nhận biết các bất ổn tâm lý ở trẻ hơn so với học trực tiếp.

Từ câu chuyện trẻ trầm cảm: Cha mẹ phải cố gắng hiểu con để ứng xử phù hợp
Cha mẹ phải hiểu những 'giới hạn chịu đựng' của con. (Nguồn: Internet)

Theo ông, nguyên nhân sâu xa dẫn đến những vụ việc đau lòng có phải vì áp lực học tập, vì các em thiếu kỹ năng giải quyết những vấn đề trong cuộc sống hay còn lý do nào khác nữa?

Như tôi đã nói ở trên, áp lực học tập là vấn đề phổ biến nhưng không phải nguyên nhân duy nhất khiến trẻ bị khủng hoạt tâm lý. Bất cứ mâu thuẫn nghiêm trọng kéo dài nào trong mối quan hệ của trẻ với những người xung quanh, dù vì lý do gì, cũng đều có thể dẫn tới trầm cảm.

Ngoài ra, cũng phải thấy rằng trầm cảm là một trạng thái bệnh lý dễ xảy ra trên nền cơ địa tâm lý của một số trẻ nhất định. Có những bạn chỉ cần thầy cô hoặc bố mẹ mắng vài câu thôi đã bật khóc, bị tổn thương, bị suy sụp. Nhưng cũng có những trẻ - sức chống chịu của các bạn với những ức chế tâm lý này tốt hơn nhiều.

Do đó, đây là câu chuyện mang tính cá biệt, cá nhân. Mỗi phụ huynh cần phải là người sâu sát nhất với con, hiểu con để nhận biết được những trục trặc tâm lý của con, hiểu được “giới hạn chịu đựng” của con để có cách thức ứng xử với trẻ cho tương xứng, phù hợp.

Là người ngoài cuộc, chúng ta không nên bình phẩm, phán xét nguyên nhân trực tiếp dẫn tới tự tử của một trường hợp cụ thể. Những kết luận mang tính quy chụp như áp lực học tập, bố mẹ ép con học, chương trình giáo dục lạc hậu... là phiến diện và làm cho những người ở lại thêm tổn thương.

Rộng hơn, có cần thiết có một cuộc cải cách và chấn hưng giáo dục toàn diện mang tính khai phóng hay không, thưa ông?

Tôi không nghĩ việc đó là phù hợp trong thời điểm này. Chúng ta đang tìm cách áp đặt, quy chụp câu chuyện tự tử của một đứa trẻ với các vấn đề về giáo dục trong khi chưa có mối quan hệ nhân - quả rõ ràng nào.

Cá nhân tôi cho rằng, sự gia tăng các vụ tự tử ở trẻ trong thời gian gần đây là hệ quả của việc đóng cửa trường học kéo dài quá lâu. Đây là vấn đề đã được nhiều nước trên thế giới, các tổ chức quốc tế như WHO, UNICEF, UNESCO nghiên cứu và kết luận.

Ông là người có đề xuất mở cửa trường học từ lâu, ngày 6/4 Hà Nội đã cho học sinh lớp 1-6 đến trường. Ông nghĩ gì về quyết định này?

Từ thời điểm tháng 9, tháng 10 năm ngoái, rất nhiều chuyên gia y tế đã khẳng định Hà Nội đủ an toàn để cho trẻ đi học lại. Khi đó, số ca mắc mới của thành phố chỉ vài tới vài chục ca mỗi ngày. Tính đến nay, chúng ta đã bỏ lỡ tới nửa năm.

Trong suốt thời gian đó, rất nhiều ẩn ức tâm lý ở trẻ đã xuất hiện và tích tụ. Việc liên tiếp xảy ra các vụ tự tử ở trẻ chỉ trong vòng hơn 1 tháng qua rõ ràng là một hồi chuông báo động, có tính chất cảnh tỉnh, để người lớn choàng tỉnh và nhận ra, rõ ràng hơn hậu quả khủng khiếp của việc đóng cửa trường học kéo dài.

Hà Nội đã bắt đầu cho học sinh đi học lại từ ngày 6/4 nhưng những tổn thương tâm lý mà trẻ phải chịu đựng và tích tụ cả năm qua chắc chắn chưa thể tan biến ngay lập tức.

Các thầy cô và nhà trường cần phải nhận thức rõ vấn đề này. Trong những ngày đầu các con đi học trở lại, xin đừng vội đặt nặng vấn đề giảng dạy kiến thức, kiểm tra, đánh giá, thi cử. Chúng ta cần phải dành thời gian để tổ chức các hoạt động sinh hoạt tập thể, tìm cách kết nối trẻ trở lại với các mối quan hệ lành mạnh trong trường học.

Khi trẻ tìm lại được niềm vui khi tới trường, niềm vui trong mối quan hệ với bạn bè, thầy cô, trường lớp thì những ức chế tâm lý đã tích tụ trước đây mới dần tan biến được.

Xin cảm ơn ông!

Trẻ trầm cảm, phụ huynh cũng cần được 'giải cứu'

Trẻ trầm cảm, phụ huynh cũng cần được 'giải cứu'

Trẻ áp lực học tập dẫn đến trầm cảm và có những suy nghĩ tiêu cực, hành động dại dột không phải là câu chuyện ...

Nhà báo Ngô Bá Lục: Đừng để chuyện học hành trở thành gánh nặng đối với trẻ

Nhà báo Ngô Bá Lục: Đừng để chuyện học hành trở thành gánh nặng đối với trẻ

Chia sẻ với Báo Thế giới & Việt Nam, nhà báo Ngô Bá Lục nêu quan điểm, nếu áp lực trở thành gánh nặng khiến ...

Bài viết cùng chủ đề

Giáo dục Việt Nam

Đọc thêm

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Tư ngày 10/8/2022: Song Tử công việc thuận lợi

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Tư ngày 10/8/2022: Song Tử công việc thuận lợi

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 10/8/2022 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
XSMT 10/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay 10/8/2022. SXMT 10/8/2022

XSMT 10/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay 10/8/2022. SXMT 10/8/2022

Baoquocte.vn. XSMT 10/8. trực tiếp xổ số miền Trung 10/8/2022. kết quả xổ số miền Trung hôm nay. xổ số hôm nay 10/8/2022. xổ số miền Trung thứ 4. SXMT 10/8
Khủng hoảng chính trị chưa từng có tiền lệ, Tổng thống Hàn Quốc 'đau đầu' trước áp lực cải tổ nội các

Khủng hoảng chính trị chưa từng có tiền lệ, Tổng thống Hàn Quốc 'đau đầu' trước áp lực cải tổ nội các

Baoquocte.vn. Tờ Dong-A Ilbo ngày 9/8 cho rằng Tổng thống Hàn Quốc vẫn tiếp tục giữ thái độ né tránh cải tổ nhân sự quy mô lớn.
XSMN 10/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 10/8/2022. xổ số hôm nay 10/8

XSMN 10/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 10/8/2022. xổ số hôm nay 10/8

Baoquocte.vn. XSMN 10/8. xổ số hôm nay 10/8. trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay, thứ 4 ngày 10/8/2022. XSMN thứ 4. xổ số hôm nay ngày 10 ...
Bộ Ngoại giao quan tâm đến công tác bảo đảm đời sống cho cán bộ

Bộ Ngoại giao quan tâm đến công tác bảo đảm đời sống cho cán bộ

Baoquocte.vn. Chiều ngày 8/8 tại Trụ sở Bộ, Đại sứ Trần Ngọc An, Ủy viên Ban cán sự đảng Bộ, Vụ trưởng Vụ Tổ chức Cán bộ đã chủ trì Tọa ...
Ngoại giao khoa học bảo vệ môi trường biển: Con đường khai thông những bế tắc ở Biển Đông?

Ngoại giao khoa học bảo vệ môi trường biển: Con đường khai thông những bế tắc ở Biển Đông?

Baoquocte.vn. Tranh chấp Biển Đông có thể được xoa dịu bằng ngoại giao khoa học nhằm giải quyết các vấn đề liên quan tới suy thoái môi trường biển.
Nhiều công ty khởi nghiệp xe điện Mỹ lo bị các 'ông lớn' thâu tóm

Nhiều công ty khởi nghiệp xe điện Mỹ lo bị các 'ông lớn' thâu tóm

Baoquocte.vn. Một số công ty khởi nghiệp Mỹ chạy đua để đưa các sản phẩm xe tải ra thị trường trước khi cạn vốn hoặc khách hàng chuyển sang các hãng ...
Lương Thu Trang gây thương nhớ với đầm trắng tinh khôi

Lương Thu Trang gây thương nhớ với đầm trắng tinh khôi

Baoquocte.vn. Lương Thu Trang liên tục chia sẻ những bức ảnh quyến rũ, xinh đẹp trong các thiết kế đầm trắng tinh khôi, ngọt ngào.
Kết luận của 2 Phó Thủ tướng về học phí và sách giáo khoa

Kết luận của 2 Phó Thủ tướng về học phí và sách giáo khoa

Baoquocte.vn. Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái và Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam đã có kết luận tại cuộc họp về sách giáo khoa và học ...
Phát động thi viết về ngành Đồ uống Việt Nam

Phát động thi viết về ngành Đồ uống Việt Nam

Baoquocte.vn. Hiệp hội Bia-Rượu-Nước giải khát Việt Nam đã phối hợp Tạp chí Đồ uống Việt Nam tổ chức chương trình giới thiệu cuộc thi viết về ngành Đồ uống Việt ...
Phát động thi viết về ngành Đồ uống Việt Nam

Phát động thi viết về ngành Đồ uống Việt Nam

Baoquocte.vn. Hiệp hội Bia-Rượu-Nước giải khát Việt Nam đã phối hợp Tạp chí Đồ uống Việt Nam tổ chức chương trình giới thiệu cuộc thi viết về ngành Đồ uống Việt Nam.
Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (9-10/8): Hà Nội nắng 35 độ C; Đông Bắc Bộ, Thanh Hóa, Nghệ An chiều mưa to cục bộ; miền Nam mưa rải rác

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (9-10/8): Hà Nội nắng 35 độ C; Đông Bắc Bộ, Thanh Hóa, Nghệ An chiều mưa to cục bộ; miền Nam mưa rải rác

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết cả nước có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có mưa to. Mưa ở Đông Bắc Bộ, Thanh Hóa và Nghệ An diễn ra từ chiều mai (10/8).
Dự báo thời tiết: Bão số 2 gây mưa vừa, mưa to đến rất to tại Bắc Bộ, Thanh Hóa và Nghệ An

Dự báo thời tiết: Bão số 2 gây mưa vừa, mưa to đến rất to tại Bắc Bộ, Thanh Hóa và Nghệ An

Baoquocte.vn. Chiều nay (9/8) áp thấp nhiệt đới đã mạnh lên thành bão, cơn bão số 2 năm 2022 và có tên quốc tế là MULAN.
Châu Âu: Nắng nóng khắc nghiệt ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và kinh tế

Châu Âu: Nắng nóng khắc nghiệt ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và kinh tế

Baoquocte.vn. Đợt nắng nóng gay gắt ảnh hưởng đến hầu hết các nước châu Âu, với nhiệt độ lên mức cao kỷ lục gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế và sức khỏe.
Dự báo thời tiết: Áp thấp nhiệt đới có thể mạnh thành bão, tâm bão trên khu vực phía Bắc vịnh Bắc Bộ

Dự báo thời tiết: Áp thấp nhiệt đới có thể mạnh thành bão, tâm bão trên khu vực phía Bắc vịnh Bắc Bộ

Baoquocte.vn. Hồi 7h ngày 9/8, vị trí tâm áp thấp nhiệt đới ở vào khoảng 16,1 độ Vĩ Bắc; 112,3 độ Kinh Đông, trên khu vực quần đảo Hoàng Sa.
Dự báo: Áp thấp nhiệt đới mạnh thành bão, Bắc Biển Đông gió cấp 6-7, giật cấp 10

Dự báo: Áp thấp nhiệt đới mạnh thành bão, Bắc Biển Đông gió cấp 6-7, giật cấp 10

Baoquocte.vn. Hồi 19h, vị trí tâm áp thấp nhiệt đới ở vào khoảng 15,8 độ Vĩ Bắc; 111,5 độ Kinh Đông, trên khu vực phía Tây Nam quần đảo Hoàng Sa.
Covid-19 ngày 8/8: Hơn 1.700 ca mắc mới và 9.223 ca khỏi bệnh; 78 bệnh nhân đang thở ô xy

Covid-19 ngày 8/8: Hơn 1.700 ca mắc mới và 9.223 ca khỏi bệnh; 78 bệnh nhân đang thở ô xy

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch Covid-19 ngày 8/8 của Bộ Y tế cho biết có 1.705 ca mới, gần 9.300 ca khỏi và tiếp tục không có bệnh nhân tử vong.
Tiêm vaccine ngừa Covid-19 an toàn và quan trọng đối với trẻ em

Tiêm vaccine ngừa Covid-19 an toàn và quan trọng đối với trẻ em

Baoquocte.vn. Các nhà nghiên cứu từ Australia đã hoàn thành nghiên cứu về nguy cơ viêm cơ tim liên quan đến tiêm vaccine ngừa Covid-19 ở thanh thiếu niên.
Nga tăng thêm hơn 20.000 ca mắc Covid-19 trong 24 giờ qua

Nga tăng thêm hơn 20.000 ca mắc Covid-19 trong 24 giờ qua

Baoquocte.vn. Đến nay, Nga đã ghi nhận tổng cộng hơn 18,7 triệu ca Covid-19 trên cả nước kể từ đầu đại dịch.
Covid-19 ngày 7/8: Thêm hơn 1.300 ca nhiễm mới; gần 8.600 bệnh nhân khỏi, không có F0 tử vong

Covid-19 ngày 7/8: Thêm hơn 1.300 ca nhiễm mới; gần 8.600 bệnh nhân khỏi, không có F0 tử vong

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch Covid-19 ngày 7/8 của Bộ Y tế cho biết có 1.381 ca Covid-19 mới, giảm hơn 200 ca so với ngày trước đó.
Trung Quốc 'nhẹ tay hơn' đối với chuyến bay có ca mắc Covid-19

Trung Quốc 'nhẹ tay hơn' đối với chuyến bay có ca mắc Covid-19

Baoquocte.vn. Trung Quốc quyết định kể từ ngày 7/8 sẽ rút ngắn thời gian tạm dừng hoạt động đối với các chuyến bay quốc tế trên những chặng có ca mắc Covid-19.
Ấn Độ hỗ trợ Đông Nam Á chống bệnh đậu mùa khỉ

Ấn Độ hỗ trợ Đông Nam Á chống bệnh đậu mùa khỉ

Baoquocte.vn. Việc hỗ trợ đào tạo nằm trong hoạt động ứng phó của Ấn Độ nhằm cách ly người dân khỏi bệnh đậu mùa khỉ.
Phiên bản di động