Từ vụ điểm 10 Toán bất thường ở Tuyên Quang: Gian dối thi cử không bắt đầu từ học sinh

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đề nghị Bộ Công an tiếp tục chỉ đạo Công an tỉnh Tuyên Quang khẩn trương điều tra, xác minh làm rõ vi phạm, đối tượng trong vụ việc và trách nhiệm của các đơn vị, cá nhân có liên quan. (Nguồn: VGP)

Kết luận cuộc làm việc chiều 15/7 tại Tuyên Quang, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu phải xác minh đầy đủ, khách quan, bản chất của vụ việc vi phạm quy chế kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 xảy ra tại điểm thi của Trường THPT Chuyên Tuyên Quang; bảo đảm công bằng, công khai, đúng quy định của pháp luật, xử lý nghiêm minh các tổ chức, cá nhân có sai phạm, “không có vùng cấm, không có ngoại lệ, không bỏ lọt sai phạm”.

Về nội dung này, trên cơ sở báo cáo, đề xuất, kiến nghị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công an, UBND tỉnh Tuyên Quang, cũng như đánh giá chung, tổng hợp tình hình của các cơ quan chức năng, Thủ tướng Chính phủ khẳng định vụ việc vi phạm quy chế kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 xảy ra tại điểm thi của Trường THPT Chuyên Tuyên Quang có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, ảnh hưởng đến tính nghiêm minh, công bằng của kỳ thi và tác động rất tiêu cực đến uy tín của ngành giáo dục và niềm tin của xã hội, của người dân đối với công tác tổ chức kỳ thi.

Thủ tướng nêu rõ, để có đủ cơ sở xử lý vụ việc một cách đúng pháp luật, khách quan, nghiêm minh thì phải đảm bảo các nguyên tắc sau. Thứ nhất, phải xác minh đầy đủ, khách quan, bản chất của vụ việc; bảo đảm công bằng, công khai, đúng quy định của pháp luật. Thứ hai, phải xử lý nghiêm minh các tổ chức, cá nhân có sai phạm theo đúng quy định của pháp luật; trong đó phân hóa rõ vai trò trách nhiệm, tính chất, mức độ vi phạm của từng tổ chức và cá nhân.

Thứ ba, phương án xử lý đề xuất theo thẩm quyền và phải theo đúng quy chế thi, quy định của pháp luật có liên quan; bảo đảm tính nhân văn trong giáo dục, quyền lợi chính đáng, hợp pháp của các thí sinh theo quy định. Đồng thời phải giữ nghiêm kỷ cương, công bằng và uy tín kỳ thi.

Vụ việc điểm 10 Toán bất thường tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang gây xôn xao dư luận. (Ảnh: Thanh Hùng)

Một kỳ thi quốc gia phải được xây dựng trên nền tảng công bằng

Những ngày qua, thông tin về vụ gian lận thi tốt nghiệp THPT tại Tuyên Quang gây ra nhiều băn khoăn, lo lắng trong dư luận không chỉ bởi số lượng bài thi có dấu hiệu bất thường hay “cơn mưa”điểm 10. Điều khiến nhiều người làm giáo dục cũng như phụ huynh trăn trở hơn là sự tham gia của chính những người lẽ ra phải giữ gìn sự nghiêm minh của kỳ thi.

Một kỳ thi quốc gia phải được xây dựng trên nền tảng công bằng. Khi sự công bằng ấy bị xâm phạm từ bên trong, điều mất đi không chỉ là giá trị của một tờ giấy chứng nhận, mà còn là niềm tin của xã hội đối với giáo dục. Nhìn rộng hơn, vụ việc không phải là câu chuyện cá biệt. Nó gợi lại căn bệnh thành tích đã được nhắc đến suốt nhiều năm nhưng vẫn chưa được xử lý triệt để.

Không ít trường học vẫn chịu sức ép về tỷ lệ tốt nghiệp, tỷ lệ học sinh khá giỏi hay số lượng điểm cao trong các kỳ thi. Thành tích trở thành căn cứ để đánh giá chất lượng nhà trường, là tiêu chí xét thi đua, khen thưởng, thậm chí ảnh hưởng đến uy tín của người đứng đầu.

Trong guồng quay ấy, học sinh vô tình trở thành đối tượng phải gánh áp lực. Nhiều em học để đạt điểm cao thay vì học để hiểu. Việc ôn tập ở một số nơi vẫn nặng về ghi nhớ, luyện đề, học thuộc đáp án mẫu. Dường như thời gian dành cho trải nghiệm, nghiên cứu hay phát triển tư duy phản biện bị thu hẹp bởi mục tiêu đạt kết quả cao trong các kỳ kiểm tra. Điều đáng lo là khi thành tích được đặt lên trên chất lượng, việc học thật thì ranh giới giữa hỗ trợ học sinh và tiếp tay cho gian lận đôi khi trở nên rất mong manh.

Thực tế cho thấy, phần lớn học sinh không tự nghĩ ra những cách gian dối tinh vi. Các em thường chịu tác động từ môi trường xung quanh. Nếu người lớn coi điểm số là mục tiêu quan trọng nhất, học sinh sẽ dễ hình thành suy nghĩ rằng kết quả quan trọng hơn cách đạt được kết quả ấy. Đó mới là hệ lụy lớn nhất, bởi giáo dục không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn hình thành nhân cách. Một khi sự trung thực bị đánh đổi để lấy thành tích, bài học đạo đức trong nhà trường sẽ khó thuyết phục.

Khôi phục niềm tin bắt đầu từ sự gương mẫu của người lớn

Sau mỗi vụ việc tiêu cực, yêu cầu siết chặt kỷ luật thi cử luôn được đặt ra. Theo nhiều chuyên gia, nên ứng dụng công nghệ giám sát, mở rộng ngân hàng câu hỏi, tăng cường thanh tra độc lập hay xử lý nghiêm các hành vi vi phạm sẽ góp phần thu hẹp khoảng trống cho gian lận. Tuy nhiên, công nghệ chỉ giúp phát hiện sai phạm, điều quyết định vẫn là ý thức của con người.

Nếu áp lực thành tích vẫn là động lực chi phối hoạt động của nhà trường, những biểu hiện học dối, thi giả sẽ còn xuất hiện dưới những hình thức khác. Muốn thay đổi thực chất, trước hết cần thay đổi cách đánh giá. Một trường học không nên chỉ được nhìn qua tỷ lệ đỗ tốt nghiệp hay số điểm 10 đạt được sau mỗi kỳ thi. Những tiêu chí như khả năng tự học của học sinh, môi trường giáo dục an toàn, kỹ năng sống, tinh thần sáng tạo hay mức độ hài lòng của phụ huynh cũng cần được xem là những chỉ số phản ánh chất lượng. Tương tự, việc đánh giá giáo viên không nên đặt nặng thành tích thi cử mà cần coi trọng năng lực tổ chức dạy học, khả năng truyền cảm hứng và đạo đức nghề nghiệp.

Chiều 9/7, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Tuyên Quang tổ chức họp báo cung cấp thông tin liên quan đến kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại tỉnh. (Nguồn: Báo Tuyên Quang)

Ở góc độ xã hội, cũng cần thay đổi quan niệm về thành công. Điểm số và bằng cấp có ý nghĩa nhất định nhưng không thể phản ánh đầy đủ năng lực của một con người. Thực tiễn tuyển dụng hiện nay cho thấy nhiều doanh nghiệp đã chuyển dần sang đánh giá kỹ năng, kinh nghiệm và khả năng giải quyết vấn đề thay vì chỉ dựa vào bảng điểm, bằng cấp.

Khi xã hội không còn tuyệt đối hóa những con số đẹp trên giấy, áp lực thành tích trong giáo dục cũng sẽ giảm bớt. Một giải pháp khác là tăng tính minh bạch trong nhà trường. Phụ huynh cần có điều kiện tham gia giám sát các hoạt động giáo dục. Học sinh cần có kênh phản ánh an toàn khi phát hiện dấu hiệu tiêu cực mà không phải lo ngại bị gây khó khăn. Đặc biệt, sự giám sát từ cộng đồng sẽ góp phần ngăn chặn những biểu hiện lệch chuẩn ngay từ sớm.

Điều đáng ghi nhận là sau vụ việc ở Tuyên Quang, cơ quan chức năng đã khẩn trương vào cuộc, điều tra và xử lý những cá nhân liên quan. Việc xử lý nghiêm minh là cần thiết để bảo đảm tính răn đe và khẳng định nguyên tắc không có ngoại lệ trong giáo dục. Nhưng xử lý sai phạm chỉ là bước sau cùng, điều quan trọng hơn là xây dựng một môi trường mà ở đó người thầy không cần chạy theo thành tích để được ghi nhận, đánh giá; đó là khi nhà trường không phải làm đẹp số liệu để hoàn thành chỉ tiêu và học sinh không cảm thấy điểm số quyết định giá trị của bản thân mình.

Thực tế, giáo dục luôn bắt đầu từ sự nêu gương. Người thầy trung thực sẽ dạy học sinh biết trung thực. Một nền giáo dục chỉ có thể bền vững khi những người lớn trong hệ thống chấp nhận nhìn thẳng vào thực trạng, kiên trì với chất lượng thực chất thay vì những con số đẹp trong báo cáo.

Vì thế, học thật, thi thật không chỉ là yêu cầu đối với học sinh mà phải là chuẩn mực ứng xử của toàn bộ hệ thống giáo dục. Chỉ khi người lớn lựa chọn sự trung thực, học sinh mới có cơ hội lớn lên trong một môi trường coi trọng tri thức thật, năng lực thật và giá trị thật.