Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi): Tháo gỡ các điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp phân quyền

Tại phiên họp thứ 7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). (Nguồn: Quốc hội)

Khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ mục tiêu tăng trưởng “hai con số”

Tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp trình bày Báo cáo tóm tắt Dự án Luật Đất đai (sửa đổi), nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Đất đai nhằm thể chế hóa kịp thời Nghị quyết số 21-NQ/TW và các chỉ đạo của Bộ Chính trị; đồng thời cụ thể hóa các quy định phân cấp, phân quyền theo Nghị quyết 190/2025/QH15 và 206/2025/QH15 của Quốc hội, bảo đảm ban hành Luật trước ngày 1/3/2027 để tránh khoảng trống pháp lý.

Dù Luật Đất đai 2024 có nhiều đổi mới, thực tiễn thi hành vẫn phát sinh vướng mắc. Việc sửa đổi Luật nhằm tháo gỡ các “điểm nghẽn”, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính cho chính quyền địa phương 2 cấp, qua đó khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ mục tiêu tăng trưởng “hai con số”.

Lần sửa đổi này nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quan điểm, chủ trương của Đảng; bảo đảm tính kế thừa, thống nhất của hệ thống pháp luật. Giải quyết kịp thời các vấn đề cấp bách từ thực tiễn, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế nhằm giải phóng nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính, đáp ứng yêu cầu vận hành của chính quyền địa phương hai cấp.

Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là quản lý đất đai theo chức năng là tài nguyên, tài sản, nguồn lực và cả về diện tích, chất lượng và không gian sử dụng. Bảo đảm nhất quán, ổn định, kế thừa, phát triển các quy định đã thực tiễn chứng minh là phù hợp; sửa đổi các quy định bất cập, đồng bộ với pháp luật liên quan. Hoàn thiện cơ chế, chế tài ngăn ngừa, xử lý hành vi vi phạm, khắc phục lãng phí, thất thoát và khiếu kiện đất đai. Ngoài ra, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, chuyển trọng tâm từ công cụ hành chính sang công cụ kinh tế.

Dự thảo Luật Đất đai được thiết kế theo tư duy lập pháp mới tại Nghị quyết số 66 của Trung ương, gồm 9 chương, (giảm 7 chương so với Luật Đất đai năm 2024), 115 điều (Luật Đất đai năm 2024 là 260 điều). Theo đó, các quy định của Luật Đất đai liên quan trực tiếp đến quyền của người sử dụng đất đang còn phù hợp thì quy định trong luật; các nội dung quy định chi tiết liên quan đến trình tự, thủ tục giao Chính phủ quy định.

Dự thảo luật được thiết kế theo 7 nhóm chính sách đất đai:

Một là, đổi mới, nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.

Hai là, hoàn thiện các quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất.

Ba là, hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Bốn là, hoàn thiện cơ chế tài chính về đất đai, giá đất.

Năm là, hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất.

Sáu là, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai, phân cấp, phân quyền.

Bảy là, đổi mới, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai; siết chặt kỷ luật, kỷ cương, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, quá trình xây dựng, tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành, địa phương còn nhiều ý kiến khác nhau về 2 nội dung, dự thảo luật đang đề xuất 2 phương án để xin ý kiến.

Về phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai: Phương án 1, quy định rõ trong luật thẩm quyền thực hiện nội dung quản lý nhà nước về đất đai của các cấp gắn với từng nội dung quản lý nhà nước về đất đai. Phương án 2, giao Chính phủ quy định thẩm quyền thực hiện nội dung quản lý nhà nước về đất đai.

Về quy định về yêu cầu công chứng, chứng thực khi thực hiện các quyền của người sử dụng đất: Phương án 1, quy định trong luật yêu cầu bắt buộc công chứng, chứng thực đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất. Phương án 2, giao Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ tại Phiên họp. (Nguồn: Quốc hội)

Cần bảo đảm tính đồng bộ và đổi mới mạnh mẽ quy hoạch

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ Dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật và đánh giá hồ sơ trình đạt yêu cầu.

Về tính thống nhất pháp luật, cơ quan thẩm tra đề nghị khẩn trương rà soát, đánh giá tác động để tránh chồng chéo với Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật thuế; đồng thời hoàn thiện quy định xác định giá đất hợp đồng BT đồng bộ với pháp luật về PPP.

Đối với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, Ủy ban kiến nghị đổi mới mạnh mẽ việc phân loại đất, chỉ phân loại các không gian đất thực sự cần thiết quản lý theo mục tiêu.

Về thu hồi đất và bồi thường, tái định cư, báo cáo yêu cầu làm rõ tiêu chí dự án vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Liên quan đến tài chính đất đai, Ủy ban đề nghị quy định rõ nguyên tắc ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh và tỷ lệ thu tiền sử dụng đất. Đối với quản lý đất trong cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước, cơ quan thẩm tra lưu ý giá trị quyền sử dụng đất không tự gia tăng nếu không thay đổi mục đích sử dụng, do đó cần bổ sung đánh giá tác động để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.

Tại Phiên họp, các đại biểu tập trung cho ý kiến về thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là Nghị quyết số 21 về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan, tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. Các vấn đề liên quan tới phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng trong dự thảo luật với các quan hệ pháp luật về đất đai phát sinh, khả năng giải quyết được căn bản các khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Các nhóm nội dung lớn nhận được nhiều sự quan tâm của đại biểu như: Phân loại đất, chỉ tiêu sử dụng và quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; quy hoạch, lập kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh và cấp xã; thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư; cơ chế tài chính đất đai và xác định giá đất…

Ngoài ra, các đại biểu cho ý kiến về quy định về giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá, đấu thầu và nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất và chuyển mục đích sử dụng đất; về sử dụng đất sau khi cổ phần hóa, thoái vốn của nhà nước; về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.