Việt Nam trước cuộc đua Halal toàn cầu: Không chỉ là cơ hội mà là yêu cầu chiến lược xuất khẩu

Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng, thị trường Halal toàn cầu đang trở thành địa bàn kiểm chứng năng lực thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam.

Kinh tế Halal: Một động lực của phát triển bền vững Khuyến khích, hỗ trợ các tổ chức, cá nhân đầu tư, sản xuất, kinh doanh sản phẩm, dịch vụ Halal 'Conscious Halal' sẽ định hình ngành thực phẩm, đồ uống toàn cầu vào năm 2026

Cơ hội và thách thức đối với ngành Halal Việt Nam

Gian hàng Việt Nam tại Hội nghị Thượng đỉnh Halal toàn cầu lần thứ 11 và Triển lãm Halal 2025 tại thành phố Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, 12/2025. (Nguồn: ĐSQ Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ)

Theo The Star, việc ngày càng nhiều mặt hàng nông sản và thực phẩm Việt Nam đạt chứng nhận Halal đang mở ra không gian phát triển chiến lược mới cho thương mại Việt Nam - vừa là động lực, vừa là thách thức đòi hỏi doanh nghiệp nâng cao uy tín, hướng tới sản xuất sạch và bền vững.

Với quy mô dự kiến đạt khoảng 5.000 tỷ USD và dân số Hồi giáo toàn cầu khoảng 2,2 tỷ người vào năm 2030, thị trường Halal đang mở rộng nhanh chóng từ các lĩnh vực truyền thống như thực phẩm, đồ uống sang mỹ phẩm, dược phẩm, logistics, du lịch và thương mại điện tử xuyên biên giới. Đến nay, quy mô tham gia của Việt Nam vào thị trường Halal toàn cầu còn khiêm tốn.

Theo Bộ Công Thương, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa theo chuẩn Halal đạt khoảng 700 triệu USD năm 2024 dù xuất khẩu sang các thị trường Halal trọng điểm như UAE và Saudi Arabia tăng trưởng tích cực. Bối cảnh địa chính trị hiện nay đang thúc đẩy các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) tìm kiếm nguồn cung thay thế ổn định từ châu Á, qua đó mở ra cơ hội cho Việt Nam.

Bên cạnh cơ hội, thách thức về cung ứng vẫn hiện hữu, nhất là nguy cơ đứt gãy logistics, khi nhiều tuyến vận tải phải chuyển hướng, kéo dài thời gian vận chuyển và ảnh hưởng đến “tính toàn vẹn Halal” của sản phẩm. Các biện pháp trừng phạt tài chính, xu hướng “giảm thiểu rủi ro” của các ngân hàng quốc tế, cùng với lạm phát tại các quốc gia Hồi giáo có thể làm gián đoạn thanh toán và suy giảm nhu cầu tiêu dùng.

Trước bối cảnh này, nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng đã chủ động điều chỉnh chiến lược, đa dạng hóa thị trường Halal tại Đông Nam Á, đặc biệt là Indonesia và Malaysia. Đồng thời, việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như JAKIM hay OIC/SMIIC ngày càng trở nên thiết yếu để duy trì uy tín và khả năng tiếp cận thị trường.

Tuy nhiên, việc phát triển ngành Halal tại Việt Nam vẫn đối mặt với hạn chế, bao gồm chi phí đầu tư hạ tầng cao, nhận thức của doanh nghiệp chưa đồng đều và thiếu hụt nguồn nhân lực chuyên môn.

Về dài hạn, các chuyên gia khuyến nghị Việt Nam xây dựng hệ sinh thái Halal toàn diện, từ sản xuất, chứng nhận đến logistics và phân phối. Thay vì xuất khẩu thô, cần thúc đẩy liên kết doanh nghiệp để phát triển các sản phẩm chế biến sâu, đáp ứng tiêu chuẩn Halal trong toàn bộ chuỗi giá trị. Việc thành lập Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia (HALCERT), thúc đẩy các thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA) với các tổ chức quốc tế, đầu tư hạ tầng kho lạnh chuyên biệt và ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc được coi là những giải pháp then chốt.

Đồng thời, việc tận dụng mạng lưới 17 FTA sẽ giúp Việt Nam đa dạng hóa thị trường, mở rộng sang Nam Á, châu Phi và cộng đồng Hồi giáo tại Hoa Kỳ và châu Âu. Về tài chính, việc thúc đẩy sử dụng thư tín dụng có xác nhận (Confirmed L/C) và bảo hiểm tín dụng xuất khẩu sẽ giúp giảm thiểu rủi ro thanh toán.

Ở cấp độ chính sách, các chuyên gia đề xuất ban hành Chiến lược quốc gia phát triển ngành công nghiệp Halal tại Việt Nam đến năm 2030, trong đó xác định các mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê, hạt điều và thủy sản; đồng thời phát triển các khu công nghiệp Halal tập trung và hỗ trợ doanh nghiệp về tín dụng, thông tin thị trường và đào tạo nhân lực am hiểu luật Hồi giáo.

Các định hướng này cũng đang được thúc đẩy thông qua hoạt động đối ngoại cấp cao, trong đó Việt Nam tích cực tăng cường hợp tác với các nước GCC, hướng tới đàm phán FTA Việt Nam – GCC và thúc đẩy công nhận lẫn nhau về chứng nhận Halal.

Nhìn chung, trong bối cảnh địa chính trị biến động, thị trường Halal không chỉ là cơ hội mà đã trở thành yêu cầu chiến lược trong quá trình đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của Việt Nam. Việc chuyển đổi từ xuất khẩu thô sang xây dựng hệ sinh thái Halal hoàn chỉnh sẽ là yếu tố then chốt giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và hướng tới tăng trưởng bền vững.

Theo trang tin The Halal Times, trong bối cảnh ngành Halal toàn cầu bước vào giai đoạn cạnh tranh và tái cấu trúc sâu rộng, Malaysia đang đẩy mạnh chiến lược nâng cấp vai trò từ trung tâm Halal truyền thống thành “nhà điều phối hệ sinh thái Halal toàn cầu” thông qua Tầm nhìn Kế hoạch tổng thể ngành Halal 2030 (HIMP 2030).

Đóng vai trò nòng cốt trong quá trình này là Tập đoàn Phát triển Halal Malaysia (HDC), cơ quan đã góp phần hiện thực hóa chính sách thông qua phát triển các khu công nghiệp Halal, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, thúc đẩy thương mại và xây dựng thương hiệu Halal quốc gia.