‘Vườn Ánh sáng’ giữa không gian đạo học

Sự kiện “Vườn Ánh sáng” diễn ra tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám từ ngày 10-19/4. (Ảnh: Bạch Dương)

Chương trình “Vườn Ánh sáng” do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức, là hoạt động điểm nhấn trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 950 năm thành lập Di tích Quốc gia đặc biệt Quốc Tử Giám (1076-2026). Đây cũng là không gian nơi tinh hoa thủ công dân gian hội tụ và tỏa sáng trong sự kết hợp với nghệ thuật đương đại.

Những bàn tay tâm huyết giữ nghề

Sự kiện có sự tham gia của nhiều nghệ nhân, làng nghề và cơ sở thủ công tiêu biểu trên cả nước như làng đèn lồng Cao Viên (Hà Nội), đèn cói Kim Sơn (Ninh Bình), làng mây tre đan Bao La (Huế), hay đèn lồng Trọng Bình Cổ Đăng (TP. Hồ Chí Minh)...

Sự gặp gỡ của các dòng chảy thủ công này không chỉ tạo nên bức tranh đa sắc về kỹ thuật chế tác, mà còn làm nổi bật bản sắc văn hóa riêng của từng vùng miền, qua đó cho thấy sức sống bền bỉ của nghề truyền thống trong dòng chảy sáng tạo đương đại.

Với nhiều nghệ nhân, tham gia sự kiện là cơ hội giới thiệu sản phẩm, cũng là dịp để kể câu chuyện về nghề, về quê hương và hành trình gìn giữ di sản. Sự hiện diện của họ đã mang đến chiều sâu cảm xúc cho “Vườn Ánh sáng”, khi mỗi tác phẩm không còn đứng riêng lẻ mà trở thành một phần của dòng chảy văn hóa được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Nghệ nhân Thái Hoán (làng mây tre đan Bao La, Huế) tỉ mỉ với từng sản phẩm. (Ảnh:Bạch Dương)

Mỗi nghệ nhân đều mang theo một câu chuyện và niềm tự hào riêng. Nghệ nhân Thái Hoán (làng mây tre đan Bao La, Huế) không giấu được xúc động khi đưa nghề hơn 600 năm tuổi của mảnh đất cố đô đến với không gian này.

Từng sản phẩm được ông chăm chút kỹ lưỡng, để đảm bảo tính thẩm mỹ và truyền tải tinh thần của nghề. “Tôi mong khi du khách dừng lại trước những sản phẩm này, họ không chỉ nhìn thấy vẻ ngoài, mà còn cảm nhận được câu chuyện và tình yêu văn hoá quê hương mà chúng tôi gửi gắm”, ông chia sẻ.

Với nghệ nhân Nguyễn Trọng Bình (Trọng Bình Cổ Đăng, TP. Hồ Chí Minh), hành trình đến với “Vườn Ánh sáng” là dịp để ông mang theo một phần ký ức Trung thu truyền thống đến với công chúng. Ông cho biết đã dành nhiều thời gian hoàn thiện từng chi tiết để mỗi chiếc đèn khi được thắp lên đều mang theo hơi ấm của ký ức và nét đẹp văn hóa Việt.

“Khi mang những chiếc đèn này tới đây, tôi mong chúng có thể khơi lại những cảm xúc thân thuộc, để du khách, đặc biệt là các bạn trẻ có thể hiểu và trân trọng hơn những giá trị truyền thống giản dị nhưng lại vô cùng sâu sắc”, ông Bình bày tỏ.

Nghệ nhân đèn lồng cổ cũng mong rằng những sản phẩm của mình sẽ góp thêm ánh sáng ấm áp cho “Vườn Ánh sáng”, tạo nên một không gian lung linh lan tỏa những sắc màu văn hóa đậm đà bản sắc Việt.

Nghệ nhân Nguyễn Trọng Bình (Trọng Bình Cổ Đăng, TP. Hồ Chí Minh) mang đến sự kiện một phần ký ức Trung thu truyền thống. (Ảnh: Bạch Dương)

Sáng tạo để gìn giữ nghề truyền thống

Điểm đặc biệt làm nên sức hấp dẫn của “Vườn Ánh sáng” chính là sự giao thoa tinh tế giữa truyền thống và hiện đại. Những chất liệu thô mộc như tre, cói, lụa, giấy dó... vốn gắn bó với đời sống thủ công bao đời, được kết hợp với công nghệ 3D Mapping và nghệ thuật chiếu sáng đương đại, tạo nên một không gian vừa quen vừa lạ.

Trong không gian ấy, mỗi đường đan, mỗi nếp gấp hay sắc màu không chỉ lưu giữ ký ức làng nghề, mà còn phản ánh rõ nét tinh thần chủ động đổi mới của người nghệ nhân trên hành trình tiếp nối truyền thống.

Không dừng lại ở việc bảo tồn, họ còn linh hoạt sáng tạo, điều chỉnh hình thức và cách thể hiện để những giá trị xưa có thể hòa nhịp với ngôn ngữ nghệ thuật hôm nay. Nhờ đó, du khách khi bước vào không gian này không chỉ cảm nhận được hơi thở của quá khứ, mà còn nhận ra cách truyền thống đang được “kể lại” một cách sinh động, gần gũi và phù hợp hơn với đời sống đương đại.

Tại sự kiện lần này, nghệ nhân Đỗ Văn Tấn (làng cói Kim Sơn, Ninh Bình) mang đến những sản phẩm mới được ông dành nhiều thời gian nghiên cứu, sáng tạo và hoàn thiện riêng cho “Vườn Ánh sáng”.

Đáng chú ý, một thiết kế có thể linh hoạt biến đổi, khi là chiếc nón duyên dáng, khi kết hợp cùng ánh sáng lại trở thành một chiếc đèn cói đầy ấn tượng, thể hiện rõ sự tìm tòi và tinh thần làm mới không ngừng của người nghệ nhân.

Nghệ nhân Đỗ Văn Tấn (làng cói Kim Sơn, Ninh Bình) hào hứng chia sẻ về sản phẩm mới. (Ảnh: Bạch Dương)

Chia sẻ về quá trình sáng tạo, ông Tấn cho biết: “Với tôi, sáng tạo là điều cần thiết để nghề có thể tiếp tục phát triển trong đời sống hôm nay". Theo ông, việc làm mới sản phẩm không phải để thay đổi hoàn toàn, mà là cách để giữ lại nét quen thuộc trong một hình thức gần gũi hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

“Tôi mong khi những sản phẩm này được thắp sáng, người xem có thể cảm nhận được sự chuyển động của nghề. Mỗi ngọn đèn như một bông hoa đang nở, vừa nhẹ nhàng, vừa rực rỡ, để thấy rằng nghề thủ công truyền thống vẫn có thể sống động và tỏa sáng theo cách riêng của nó,” nghệ nhân Đỗ Văn Tấn bày tỏ.

Thắp ánh sáng tri thức

Bên cạnh giá trị thẩm mỹ, không gian “Vườn Ánh sáng” còn mở ra một tầng ý nghĩa sâu hơn khi đặt trong không gian của Quốc Tử Giám, cái nôi của đạo học Việt Nam.

Tại đây, ánh sáng còn mang ý nghĩa biểu tượng cho tri thức, cho hành trình khai mở nhận thức và nuôi dưỡng nhân cách của con người. Những chiếc đèn lồng được thắp sáng trong không gian cổ kính như một cách gợi nhắc về truyền thống hiếu học, về tinh thần tôn sư trọng đạo đã được bồi đắp qua hàng trăm năm lịch sử.

Đặt trong mối liên hệ ấy, mỗi sản phẩm thủ công không chỉ là kết quả của lao động sáng tạo, mà còn trở thành “ngôn ngữ” kể lại câu chuyện về đạo học theo cách gần gũi hơn với công chúng hôm nay. Ánh sáng hiện đại kết hợp với những vật liệu mộc mạc như tre, giấy, lụa… tạo nên một sự giao thoa thú vị giữa quá khứ và hiện tại, giúp tri thức được hiện hữu hóa qua trải nghiệm thị giác và cảm xúc.

Nghệ nhân Võ Đình Hoàng (làng nghề đèn lồng Dé Lantana, Hội An) cũng có những cảm nhận riêng khi đưa ánh sáng từ phố cổ Hội An vào không gian linh thiêng của đất học.

Ông bày tỏ “Những chiếc đèn lồng vốn gắn bó gần gũi với đời sống người dân, từ góc sân, hiên nhà đến những đêm lễ hội. Nhưng khi được đặt trong không gian Văn Miếu, tôi thấy ánh sáng ấy như mang thêm một ý nghĩa. Nó gợi lên ánh sáng của tri thức, khiến những điều quen thuộc trở nên sâu sắc hơn”.

Nghệ nhân Võ Đình Hoàng (làng nghề đèn lồng Dé Lantana, Hội An) chăm chút cho từng chiếc đèn lồng. (Ảnh: Bạch Dương)

Ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm cho biết: “Mỗi tác phẩm đèn lồng không chỉ là sản phẩm thủ công tinh xảo mà còn mang giá trị biểu tượng, trong đó ánh sáng được truyền tải ẩn dụ cho tri thức, cho đạo học và những giá trị nhân văn đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ".

Theo ông, việc tổ chức không gian nghệ thuật không chỉ nhằm làm mới cách tiếp cận di sản, mà còn nhấn mạnh thông điệp về việc nuôi dưỡng nhân cách, khơi mở trí tuệ và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong đời sống hôm nay.

“Vườn Ánh sáng” không chỉ để lại ấn tượng bởi những không gian lung linh hay những sắp đặt thị giác độc đáo, mà còn đọng lại trong lòng người xem những suy ngẫm về giá trị của truyền thống trong đời sống hiện đại. Từ những đôi bàn tay tỉ mỉ của người nghệ nhân đến ánh sáng được thắp lên giữa không gian cổ kính, tất cả như cùng kể một câu chuyện chung về sự tiếp nối, lan tỏa những giá trị bền vững từ làng nghề đến tinh thần đạo học.