Bí ẩn quốc gia khai thác vàng lớn nhất châu Phi

Hà Trang
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Với hơn 142 tấn vàng khai thác năm 2019, Ghana chính thức soán ngôi Nam Phi, trở thành quốc gia khai thác vàng lớn nhất châu Phi.

Nằm trên bờ vịnh Guinea và Đại Tây Dương, Ghana rất giàu tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là khoáng sản. Đất nước Tây Phi với 31 triệu dân này được coi là hình mẫu dân chủ ở châu Phi với nền chính trị tương đối ổn định và tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, trung bình đạt tới 6,65% giai đoạn 2011-2019 theo Ngân hàng Thế giới (WB).

Trong đại dịch Covid-19, Ghana là quốc gia hiếm hoi ở châu Phi tăng trưởng dương (1,1%) trong năm 2020. Đáng chú ý, thành tựu ấn tượng này có đóng góp không nhỏ của ngành khai thác vàng. Đây là động lực mạnh mẽ của kinh tế Ghana, chiếm tới 90% nguồn thu xuất khẩu khoáng sản và 10% GDP quốc gia.

Quốc vương Ashanti Otumfuo Nana Osei Tutu II. Vàng là biểu tượng quyền lực. (Nguồn: africaonlinemuseum.org)
Quốc vương Ashanti Otumfuo Nana Osei Tutu II. (Nguồn: africaonlinemuseum.org)

Từ Bờ biển Vàng xưa kia…

Từ thế kỷ thứ V sau Công nguyên, người Akan đã định cư trên vùng lãnh thổ thuộc Ghana ngày nay. Với nguồn thu chủ yếu từ buôn bán vàng với các thương nhân người Berber, sau này là người Arab từ Bắc Phi băng qua sa mạc Sahara, họ đã xây dựng nên những đế chế Akan hùng mạnh. Trong số đó, nổi bật nhất là Vương quốc Ashanti vẫn tồn tại đến ngày nay và hiện là một phần của Ghana.

Vào thế kỷ thứ XV, người Bồ Đào Nha đã đặt chân tới vùng đất này và thiết lập những mối giao thương đầu tiên với người Akan bản địa. Choáng váng trước trữ lượng vàng khổng lồ, họ đã gọi nơi đây là “Bờ biển Vàng”.

Song cái tên ấy dường như là báo hiệu về thời kỳ đầy máu và nước mắt của quốc gia này. Năm 1874, thực dân Anh chính thức đô hộ phần lớn lãnh thổ Ghana ngày nay với tên Bờ biển Vàng thuộc Anh. Đào và buôn vàng, song hành với bóc lột và buôn bán nô lệ đã ghi dấu một giai đoạn lịch sử đen tối của quốc gia Tây Phi.

(06.08) Tranh minh họa từ năm 1859 miêu tả một ngôi làng ở Ghana bị đốt phá và dân làng bị bắt làm nô lệ. (Nguồn: gemeinfrei)
Tranh minh họa từ năm 1859 miêu tả một ngôi làng ở Ghana bị đốt phá và dân làng bị bắt làm nô lệ. (Nguồn: gemeinfrei)

… tới cường quốc khai thác vàng lớn nhất lục địa

Vào thời thuộc địa, hoạt động tìm kiếm và đào vàng được đẩy mạnh, nhất là trong hai cơn sốt vàng đầu thế kỷ XX. Hàng loạt mỏ vàng lớn được phát hiện trên khắp lãnh thổ Ghana như Obuasi, Tarkwa hay Preastea. Đến năm 1957, khi Bờ biển Vàng giành độc lập từ Anh và chính thức đổi tên thành Ghana, ngành công nghiệp khai thác vàng rơi vào suy thoái..

Tuy nhiên, sau cơn mưa trời lại sáng. Năm 1983, khi chính phủ Ghana bắt đầu triển khai Kế hoạch khôi phục kinh tế (ERP), ngành này đã nhanh chóng hồi phục và cùng với ngành trồng cacao trở thành động lực tăng trưởng của kinh tế Ghana.

Một số công ty khai thác vàng lớn có thể kể tới là Kinross Gold (hoạt động ở mỏ Chirano), Newmont Goldcorp (khai thác mỏ Akyem và Ahafo), AngloGold Ashanti (khai thác mỏ Obuasi và Iduapriem), Gold Fields (hoạt động ở mỏ Tarkwa) và Asanko Gold (khai thác mỏ Asanko).

Ước tính trữ lượng vàng ở Ghana là khoảng 1.000 tấn m3.

Mặt tối của công nghiệp khai thác vàng

Tiềm năng là vậy nhưng ngành công nghiệp khai thác vàng cũng tồn tại những mặt tối riêng.

Đào vàng được đánh giá là một trong những ngành công nghiệp độc hại nhất thế giới. Phát hiện mỏ vàng mới đồng nghĩa rằng nhiều người dân phải di dời, thậm chí phá rừng để lấy đất khai thác. Những người phu vàng đầu độc đất, nguồn nước và chính bản thân họ khi hít lượng bụi lớn trong quá trình khai thác và sử dụng các chất độc như thủy ngân và cyanide để chiết xuất vàng từ quặng.

Do đa số các mỏ trái phép không có nghiên cứu kỹ lưỡng về cấu trúc địa chất, phu vàng cũng thường xuyên phải đối mặt với nguy cơ tai nạn, với cái giá phải trả đôi khi là tính mạng.

Vụ sập hầm tại khu mỏ phía Bắc Ghana đầu năm 2019 khiến 16 người thiệt mạng là một trong những câu chuyện đau lòng như thế.

(06.08) Chiết xuất vàng thủ công tại khu mỏ Nsuaem Top, Ghana. (Nguồn: Reuters)
Chiết xuất vàng thủ công tại khu mỏ Nsuaem Top, Ghana. (Nguồn: Reuters)

Song đó chưa phải là tất cả. Ngành công nghiệp khai thác vàng của Ghana hiện phải đối phó với vấn nạn nhức nhối “galamsey”. Xuất phát từ cụm từ “gather them and sell”, galamsey là từ địa phương Ghana chỉ nạn khai thác vàng trái phép.

Trước sức hút quá lớn từ vàng, ngoài những công ty khai thác lớn được cấp phép, ngày càng có nhiều các khu khai thác vàng quy mô nhỏ, thủ công và phần lớn trái phép, tồn tại năm này qua năm khác. Chỉ trong năm 2016, nước này để thất thoát tới 2,3 tỷ USD chỉ vì nạn khai thác trái phép.

Đáng ngại hơn, không chỉ người lớn mà trẻ em cũng chạy theo “Giấc mơ vàng”. Những khu mỏ trái phép thu hút nhiều lao động trẻ em từ 10-18 tuổi. Các em thường được giao thực hiện một số công đoạn như be bờ, vận chuyển quặng vàng trong thúng lớn đội trên đầu từ mỏ ra bãi rửa và rửa quặng. Song, thứ các em nhận về sau 7-14 giờ làm việc quần quật mỗi ngày chỉ là vài đồng bạc lẻ.

Đại dịch Covid-19 khiến tình hình lạm dụng lao động trẻ em ngày càng trầm trọng. Khi trường học đóng cửa, rất nhiều trẻ em Ghana đã tình nguyện đầu quân cho những khu mỏ trái phép để đỡ đần cha mẹ kiếm sống.

(06.08)Trẻ em lao động tại một khu mỏ khai thác vàng trái phép tại Ashanti, Ghana. (Nguồn: Human Rights Watch)
Trẻ em lao động tại một khu mỏ khai thác vàng trái phép tại Ashanti, Ghana. (Nguồn: Human Rights Watch)

Tìm kiếm giải pháp

Trước tình hình đó, chính phủ Ghana đã triển khai nhiều biện pháp mạnh tay.

Luật khai thác và khoáng sản chính thức có hiệu lực năm 2006, sửa đổi bổ sung năm 2014 là nỗ lực của quốc gia Tây Phi nhằm kiểm soát hoạt động khai thác vàng trái phép. Theo đó, công dân Ghana và cả lao động nhập cư nước ngoài đến Ghana để hiện thực hóa “Giấc mơ vàng” trái phép có thể bị khép tội hình sự.

Tổng thống Ghana Nana Akufo-Addo xác định siết chặt quản lý nhằm hạn chế các tác động tiêu cực của hoạt động khai thác vàng trái phép là một nội dung chính trong chiến dịch tranh cử năm 2016.

Từ 31/7/2017, theo chỉ đạo của Tổng thống, quân đội và cảnh sát Ghana đã triển khai Chiến dịch Tiên phong (Operation Vanguard) với khoảng 400 người, nhằm trấn áp hoạt động khai thác vàng trái phép. Trải qua 2 giai đoạn và bước vào giai đoạn 3 từ giữa tháng 5/2021, chiến dịch Vanguard đã đạt một số tiến triển tích cực.

Bí ẩn quốc gia khai thác vàng lớn nhất châu Phi
Bộ trưởng Quốc phòng Ghana Dominic Nitiwul tại lễ xuất quân của Chiến dịch Tiên phong nhằm trấn áp hoạt động khai thác vàng trái phép. (Nguồn: ghaphic.com.gh)

Tuy nhiên, chừng đó là chưa đủ. Trên thực tế, nhiều chủ mỏ vàng trái phép đã thỏa thuận trực tiếp với chủ đất tư nhân về ăn chia lợi nhuận, hối lộ quan chức địa phương để “nhắm mắt làm ngơ”. Điều này khiến chiến dịch Vanguard gặp không ít khó khăn. Cuộc chiến chống nạn khai thác vàng trái phép tại Ghana, vì thế sẽ còn dai dẳng và nhiều chông gai.

TIN LIÊN QUAN
Guinea: Sập mỏ khai thác vàng, ít nhất 15 người thiệt mạng
Điều lạ lùng ở bộ tộc đeo cả cân vàng trên người
Bí ẩn mỏ vàng lớn nhất thế giới của Nga tại Siberia
Tìm cơ hội hợp tác kinh doanh Việt Nam - Ghana
Dịch vụ khóc mướn tại đám tang lên ngôi ở đất nước Ghana

Đọc thêm

Ngoại giao trong tuần: Bộ trưởng dự Hội nghị đặc biệt Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-Trung Quốc; Bộ Ngoại giao lên tiếng về Biển Đông, vaccine Covid-19

Ngoại giao trong tuần: Bộ trưởng dự Hội nghị đặc biệt Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-Trung Quốc; Bộ Ngoại giao lên tiếng về Biển Đông, vaccine Covid-19

Baoquocte.vn. Báo TG&VN điểm lại một số hoạt động nổi bật của ngoại giao Việt Nam trong tuần từ ngày 7-12/6.
Nga thử nghiệm vaccine ngừa Covid-19 dạng xịt mũi cho trẻ em

Nga thử nghiệm vaccine ngừa Covid-19 dạng xịt mũi cho trẻ em

Baoquocte.vn. Vaccine ngừa Covid-19 dạng xịt mũi cho trẻ em do Viện Gamaleya nghiên cứu dự kiến ra mắt vào tháng 9 tới.
Dịch Covid-19: Ca tử vong thứ 59 là bệnh nhân viêm đa khớp ở Bắc Ninh

Dịch Covid-19: Ca tử vong thứ 59 là bệnh nhân viêm đa khớp ở Bắc Ninh

Baoquocte.vn. Trưa 13/6, Tiểu ban điều trị - Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng chống dịch Covid-19 thông báo ca tử vong số 59 là bệnh nhân nam, 76 tuổi ở ...
Covid-19 tại Việt Nam trưa 13/6: Thêm 98 ca mắc mới, Bắc Giang chiếm 65 ca

Covid-19 tại Việt Nam trưa 13/6: Thêm 98 ca mắc mới, Bắc Giang chiếm 65 ca

Baoquocte.vn. Bản tin dịch Covid-19 trưa 13/6 của Bộ Y tế cho biết có thêm 98 ca mắc Covid-19, trong đó 3 ca nhập cảnh, 95 ca trong nước, Bắc Giang ...
Tấn công mạng quy mô lớn - xu hướng mới của các tin tặc

Tấn công mạng quy mô lớn - xu hướng mới của các tin tặc

Baoquocte.vn. Những tháng qua, thế giới đã chứng kiến các cuộc tấn công mạng gia tăng mạnh mẽ, gây thiệt hại nặng nề cũng như làm gián đoạn các dịch vụ ...
Nga phát triển tổ hợp phòng thủ tên lửa Nudol khiến Mỹ dè chừng

Nga phát triển tổ hợp phòng thủ tên lửa Nudol khiến Mỹ dè chừng

Baoquocte.vn. Nga đang hoàn thành chương trình hiện đại hóa hệ thống phòng thủ tên lửa chiến lược gồm hệ thống phòng thủ tên lửa mới đầy hứa hẹn mang tên ...
Lãnh đạo Australia, Mỹ, Anh thảo luận tăng cường hợp tác, ám chỉ mối đe dọa Trung Quốc

Lãnh đạo Australia, Mỹ, Anh thảo luận tăng cường hợp tác, ám chỉ mối đe dọa Trung Quốc

Baoquocte.vn. Ngày 13/6, Thủ tướng Australia có cuộc gặp lịch sử với Tổng thống Mỹ và Thủ tướng Anh nhằm thảo luận những thách thức an ninh ở khu vực, trong ...
Belarus 'bất bình' về tối hậu thư, EU vẫn tuyên bố trừng phạt cứng rắn hơn

Belarus 'bất bình' về tối hậu thư, EU vẫn tuyên bố trừng phạt cứng rắn hơn

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Belarus Vladimir Makei tỏ rõ ngạc nhiên về những tuyên bố mới đây của phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Minsk.
Tái sinh trong vườn Nhật Bản

Tái sinh trong vườn Nhật Bản

Baoquocte.vn. Việc tiếp xúc với các khu vườn tại Nhật Bản để tắm rừng sẽ khiến chúng ta cảm thấy như được phục hồi và tái sinh.
Cựu hoa hậu châu Á nhan sắc tàn phai, nợ nần chồng chất

Cựu hoa hậu châu Á nhan sắc tàn phai, nợ nần chồng chất

Baoquocte.vn. Hàn Quân Đình đăng quang ngôi vị Hoa hậu châu Á năm 1997 và được truyền thông khen ngợi bởi vẻ đẹp lai hài hòa, quyến rũ. Tuy nhiên, cuộc ...
Lãnh đạo Australia, Mỹ, Anh thảo luận tăng cường hợp tác, ám chỉ mối đe dọa Trung Quốc

Lãnh đạo Australia, Mỹ, Anh thảo luận tăng cường hợp tác, ám chỉ mối đe dọa Trung Quốc

Baoquocte.vn. Ngày 13/6, Thủ tướng Australia có cuộc gặp lịch sử với Tổng thống Mỹ và Thủ tướng Anh nhằm thảo luận những thách thức an ninh ở khu vực, trong đó có Trung Quốc.
Belarus 'bất bình' về tối hậu thư, EU vẫn tuyên bố trừng phạt cứng rắn hơn

Belarus 'bất bình' về tối hậu thư, EU vẫn tuyên bố trừng phạt cứng rắn hơn

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Belarus Vladimir Makei tỏ rõ ngạc nhiên về những tuyên bố mới đây của phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Minsk.
Libya, Thổ Nhĩ Kỳ thảo luận về hợp tác an ninh, chống nhập cư bất hợp pháp

Libya, Thổ Nhĩ Kỳ thảo luận về hợp tác an ninh, chống nhập cư bất hợp pháp

Baoquocte.vn. Ngày 12/6, Chủ tịch Hội đồng Tổng thống Libya Mohamed Menfi đã gặp và thảo luận với một phái đoàn cấp cao Thổ Nhĩ Kỳ về hợp tác an ninh giữa hai nước.
Quan chức Mỹ tiết lộ G7 nhất trí về cách tiếp cận với Trung Quốc

Quan chức Mỹ tiết lộ G7 nhất trí về cách tiếp cận với Trung Quốc

Baoquocte.vn. Ngày 12/6, giới chức Nhà Trắng ca ngợi sự đồng thuận của các nhà lãnh đạo G7 đối với thỏa thuận liên quan đến Trung Quốc tại hội nghị thượng đỉnh diễn tại Anh.
Lãnh đạo Đảng Nhân dân Canada bị bắt vì vi phạm quy định phòng chống Covid-19

Lãnh đạo Đảng Nhân dân Canada bị bắt vì vi phạm quy định phòng chống Covid-19

Baoquocte.vn. Nhà lãnh đạo Đảng Nhân dân Canada, ông Maxime Bernier đã bị bắt ở tỉnh Manitoba, Canada ngày 11/6 với cáo buộc vi phạm lệnh y tế công cộng.
Covid-19: Không đeo khẩu trang, Tổng thống Brazil bị phạt tiền

Covid-19: Không đeo khẩu trang, Tổng thống Brazil bị phạt tiền

Baoquocte.vn. Dù tỷ lệ nhiễm Covid-19 trung bình 65.000 ca/ngày ở Brazil nhưng Tổng thống Jair Bolsonaro vẫn kêu gọi tuần hành quy mô lớn và phản đối đeo khẩu trang.
Mỹ-Trung Quốc: Đòn nặng mới

Mỹ-Trung Quốc: Đòn nặng mới

Baoquocte.vn. Quan hệ Mỹ-Trung Quốc tiếp tục nóng. Mỹ vừa ra cú đòn mới và không hề nhẹ đối với Trung Quốc. Chúng rất đáng được chú ý bởi ba lý do. Bình luận của TG&VN.
Thấy gì qua phát biểu của Tổng thống Mỹ về vaccine Covid-19?

Thấy gì qua phát biểu của Tổng thống Mỹ về vaccine Covid-19?

Baoquocte.vn. Sáng ngày 3/6, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã có bài phát biểu về phân phối vaccine Covid-19 trên toàn cầu, với một số điểm nhấn đáng chú ý.
Mỹ-châu Âu: Khi đồng minh chưa đủ tin cậy

Mỹ-châu Âu: Khi đồng minh chưa đủ tin cậy

Baoquocte.vn. Quan hệ Mỹ-châu Âu lại nóng. Vụ Mỹ nghe lén đồng minh bung ra vào thời điểm trước khi ông Joe Biden công du châu Âu khiến cho cả hai bên đều khó xử. Bình ...
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga: Ít kỳ vọng nhưng khó 'trắng tay'

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga: Ít kỳ vọng nhưng khó 'trắng tay' 1

Baoquocte.vn. Trong bộn bề của nhiều sự kiện đang và sắp diễn ra, thế giới vẫn dành nhiều quan tâm và trông chờ ở Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga. Bình luận của TG&VN.
Cuộc gặp Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Gạn đục, khơi trong

Cuộc gặp Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Gạn đục, khơi trong

Baoquocte.vn. Cuộc gặp Thượng đỉnh Nga-Mỹ ở Geneva dự kiến vào ngày 16/6 tới được dư luận trên thế giới quan tâm đến nhiều nhất. TG&VN bình luận.
Căng thẳng EU-Belarus: Nhân tố mới trong câu chuyện cũ

Căng thẳng EU-Belarus: Nhân tố mới trong câu chuyện cũ

Baoquocte.vn. Nga đang trở thành nhân tố mới trong căng thẳng EU-Belarus. Phản ứng của các bên liên quan là minh chứng cho điều đó. Bình luận của Báo TG&VN.
Cơ hội cho Australia tại Thượng đỉnh G7: Thời tới cản không nổi!

Cơ hội cho Australia tại Thượng đỉnh G7: Thời tới cản không nổi!

Baoquocte.vn. Thủ tướng Australia Scott Morrison đến Cornwall, Vương quốc Anh, để tham dự Hội nghị thượng đỉnh G7 năm 2021 với vai trò khách mời đặc biệt.
Tổng thống Joe Biden công du châu Âu: Bài toán 'khó nhằn' khi tập hợp liên minh đối phó Trung Quốc

Tổng thống Joe Biden công du châu Âu: Bài toán 'khó nhằn' khi tập hợp liên minh đối phó Trung Quốc

Baoquocte.vn. Tổng thống Joe Biden sẽ phải thuyết phục một châu Âu đầy thận trọng hợp tác chặt chẽ hơn với Mỹ để đối phó với Trung Quốc.
Thượng đỉnh G7: Đoàn kết hơn sau bài học bó đũa?

Thượng đỉnh G7: Đoàn kết hơn sau bài học bó đũa?

Baoquocte.vn. Trong bối cảnh đại dịch và nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, bất bình đẳng... hội nghị năm nay là cơ hội để G7 thể hiện sự thống nhất.
Học giả Anh: G7 là cơ hội để các nước thể hiện sự thống nhất giữa vòng vây thách thức

Học giả Anh: G7 là cơ hội để các nước thể hiện sự thống nhất giữa vòng vây thách thức

Baoquocte.vn. Hội nghị Thượng đỉnh G7 là cơ hội ngoại giao để nhóm 7 nước có nền kinh tế công nghiệp hàng đầu thể hiện sự thống nhất giữa muôn trùng thách thức.
Tổng thống Mỹ Joe Biden công du châu Âu: Nhiều trọng tâm đối ngoại quan trọng

Tổng thống Mỹ Joe Biden công du châu Âu: Nhiều trọng tâm đối ngoại quan trọng

Baoquocte.vn. Chuyến công du nước ngoài kéo dài 8 ngày của Tổng thống Mỹ Joe Biden sẽ bàn về nhiều vấn đề quốc tế quan trọng.
Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Cuộc gặp vội vã?

Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Cuộc gặp vội vã?

Baoquocte.vn. Cựu cố vấn an ninh quốc gia Mỹ John Bolton nhận định, chưa có những chuẩn bị phù hợp và đầy đủ cho Thượng đỉnh Nga-Mỹ.
Phiên bản di động