Chiến lược an ninh quốc gia Mỹ 2025 (Kỳ 2): Thay đổi hay tiếp nối?

Liệu những thay đổi trong chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ hiện nay là nhất thời hay là sự trở lại của những luận điểm nền tảng trong lịch sử? Đó là câu hỏi đang được giới phân tích chính trị quốc tế tìm câu trả lời.

Tổng thống Donald Trump: Mỹ 'bất lực tài chính' nếu Tòa án tối cao bác quyền áp thuế Thượng viện Mỹ dự kiến bỏ phiếu hạn chế quyền phát động chiến tranh với Venezuela, Caracas khẳng định sẽ 'chiến đấu' nếu bị xâm lược Mỹ cảnh báo châu Âu điều chỉnh chiến lược, củng cố nội lực để duy trì vị thế là đối tác đáng tin cậy

Nhiều học giả đánh giá, âm hưởng của học thuyết Monroe tiếp tục chi phối NSS hiện nay của nước Mỹ. (Nguồn: The Guardian)

Nếu kỳ 1 phác họa bức tranh Chiến lược an ninh quốc gia Mỹ 2025 (NSS 2025) sẽ như thế nào trong bối cảnh mới thì kỳ 2 sẽ điểm lại quá trình lịch sử để trả lời câu hỏi: Liệu những thay đổi trong chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ hiện nay là nhất thời hay là sự trở lại của những luận điểm nền tảng trong lịch sử?

Giai đoạn 1776 - 1941: Từ biệt lập đến lãnh đạo khu vực

Giai đoạn 1776 - 1823, Mỹ theo đuổi tư duy biệt lập nhằm bảo vệ nền cộng hòa non trẻ, tránh bị cuốn vào các xung đột quyền lực châu Âu. Trọng tâm chiến lược là bảo đảm chủ quyền, an ninh lãnh thổ và phát triển kinh tế, với công cụ chủ yếu là thương mại, ngoại giao và sức mạnh quân sự hạn chế.

More from WVR
Chiến lược an ninh quốc gia Mỹ 2025 (Kỳ 1): Luật chơi mới của siêu cường

Bước ngoặt xuất hiện với sự ra đời của Học thuyết Monroe (1823), khi Mỹ xác lập Tây Bán Cầu là không gian địa chính trị trọng yếu và không chấp nhận sự can thiệp của các cường quốc bên ngoài. Từ biệt lập thụ động, Mỹ đã chuyển sang lãnh đạo khu vực, dần mở rộng quyền can dự vào Mỹ Latinh và củng cố vị thế bá chủ tại Tây Bán Cầu cho đến trước chiến tranh Thế giới thứ Nhất.

Về bản chất, tư duy mang âm hưởng học thuyết Monroe tiếp tục chi phối chiến lược Mỹ hiện nay. Trong NSS 2025, Mỹ coi Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là khu vực then chốt và xem sự trỗi dậy của Trung Quốc là thách thức trực tiếp đối với vai trò siêu cường của mình, tương đồng với logic lịch sử là kiểm soát một khu vực địa chính trị trọng yếu và không chấp nhận đối thủ chiến lược đe dọa vị thế đó.

Giai đoạn 1941 - 1991: Vươn lên vị thế bá quyền

Giai đoạn 1941 - 1991 đánh dấu sự chuyển mình của Mỹ từ một cường quốc khu vực trở thành lãnh đạo thế giới tự do, nơi tư duy chiến lược bị chi phối hoàn toàn bởi cuộc chơi có “tổng bằng không” với Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh. Nhận thức rõ nguy cơ về một hệ tư tưởng đối lập, Mỹ thực hiện chính sách Ngăn chặn (containment), tập trung gia tăng năng lực quân sự để ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản.

Điểm nhấn quan trọng trong tư duy địa chính trị của Mỹ thời kỳ này là việc kiểm soát vùng Rimland (Vành đai duyên hải Á - Âu) để vây hãm vùng Heartland của Liên Xô. Tư duy này có sự tương đồng với tư duy hiện tại khi Mỹ theo đuổi các cơ chế như AUKUS, QUAD để đối trọng với ảnh hưởng của Trung Quốc tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Để bảo đảm thực thi, Mỹ xác lập một mạng lưới liên minh toàn cầu và duy trì sự hiện diện quân sự ở nhiều nơi trên thế giới. Di sản lớn nhất của giai đoạn này là việc Mỹ mặc định rằng an ninh quốc gia không thể tách rời khỏi khả năng kiểm soát các khu vực chiến lược trên toàn cầu. Sự quyết liệt của Mỹ thể hiện trong NSS 2025 xuất phát từ “bản năng siêu cường” đã hình thành từ suốt thời gian Chiến tranh Lạnh.

Giai đoạn 1991 - 2009: Khoảnh khắc đơn cực lung lay

Sự sụp đổ của Liên Xô đưa Mỹ vào vị thế cường quốc duy nhất với sự tự tin đưa Mỹ vào trạng thái “kỳ nghỉ khỏi lịch sử” (Holiday from History). Mỹ chuyển từ chiến lược ngăn chặn sang dính líu và mở rộng (Engagement and Enlargement), đặt niềm tin rằng việc lôi kéo các "đối thủ" cũ như Nga và Trung Quốc vào các thể chế quốc tế như WTO sẽ biến họ thành các đối tác dân chủ.

Tuy nhiên, nhiều học giả cho rằng, giai đoạn này đã chứng kiến những hệ quả từ sai lầm trong tính toán của Mỹ. Sau sự kiện 11/9, Học thuyết Bush ra đời với tư duy “đánh đòn phủ đầu” vào các quốc gia tài trợ khủng bố và áp đặt dân chủ đã khiến Mỹ sa lầy tại Trung Đông. Chính sự say lầy này đã tạo ra khoảng trống quyền lực để Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ, thách thức vị thế số 1 của Mỹ.

Sự thay đổi này cho thấy cái giá đắt của việc đóng vai “cảnh sát toàn cầu” và sai lầm khi đánh giá sai đối thủ. Chiến lược an ninh quốc gia năm 2025 của Mỹ đã lựa chọn quay trở lại chủ nghĩa thực dụng và các chính sách không còn thể hiện sự hào phóng của một siêu cường mà là các toan tính lợi ích để bảo vệ vị thế số một của mình.

Chiến lược an ninh quốc gia Mỹ. (Nguồn: Potus)

Tổng thống Donald Trump trong một cuộc trao đổi với Ngoại trưởng Marco Rubio (trái) và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth (phải) tại Nhà Trắng. (Nguồn: Potus)

2009 - nay: Sự trở lại chiến lược

So với chiến lược giai đoạn 2009 - 2017, Chiến lược An ninh Quốc gia Mỹ năm 2025 có nhiều sự thay đổi nhưng vẫn tiếp nối các nguyên tắc, truyền thống và tư duy của chính sách đối ngoại Mỹ giai đoạn này. Những đặc điểm bất biến này bao gồm (i) xác định lợi ích cốt lõi của nước Mỹ và (ii) chiến lược đối với từng khu vực.

Về lợi ích cốt lõi, NSS 2025 vẫn xoay quanh bốn trụ cột quen thuộc: bảo đảm an ninh cho nước Mỹ và người Mỹ, thúc đẩy thịnh vượng kinh tế, duy trì tính phổ quát của các giá trị và chuẩn mực Mỹ, và định hình trật tự quốc tế. Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn nhất đến từ sự tích hợp của tư tưởng “Nước Mỹ trên hết” mà chính quyền Tổng thống Trump luôn ưu tiên.

Trong lĩnh vực an ninh, NSS 2025 thể hiện xu hướng “nội địa hóa” và “khu vực hoá” các mối đe dọa đối với nước Mỹ. Chính quyền Tổng thống Donald Trump phê phán cách tiếp cận toàn cầu và “ôm đồm” - coi mọi vấn đề an ninh trên thế giới là vấn đề an ninh đối với nước Mỹ và gọi việc quan tâm tất cả mọi thứ cũng giống như không quan tâm bất kỳ thứ gì.

Thay vào đó, NSS 2025 thu hẹp phạm vi quan tâm và tập trung vào các thách thức an ninh trong khu vực sân sau của Mỹ như vấn đề nhập cư, ma tuý, tội phạm xuyên biên giới. Các vấn đề mang tính toàn cầu từng được quan tâm trong các giai đoạn trước như chống phổ biến vũ khí hạt nhân, biến đổi khí hậu và chống khủng bố hoàn toàn bị gạt ra khỏi bản chiến lược này.

Trong lĩnh vực kinh tế, NSS 2025 tiếp tục xác định kinh tế là nguồn sức mạnh nền tảng của Mỹ, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu duy trì vai trò nền kinh tế hàng đầu thế giới và khả năng định hình trật tự kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, phương thức triển khai đã thay đổi đáng kể, khi Mỹ chuyển từ việc cung cấp các “hàng hóa công toàn cầu” như tự do thương mại sang ưu tiên các biện pháp song phương mang tính đối ứng, bao gồm thuế quan và các thỏa thuận thương mại có lợi trực tiếp cho Mỹ.

Đối với lĩnh vực giá trị, NSS 2025 vẫn đề cao tự do và dân chủ nhưng chủ yếu trong phạm vi “thế giới dân chủ” theo cách nhìn của Mỹ, đồng thời giảm đáng kể diễn ngôn về nhân quyền đối với các quốc gia như Trung Quốc, nhấn mạnh tôn trọng sự khác biệt về văn hóa, lịch sử và thể chế, cũng như không áp đặt thay đổi.

Trong định hình trật tự quốc tế, Mỹ dường như giảm bớt thể hiện vai trò lãnh đạo toàn cầu, thay vào đó tái định vị nước Mỹ với vai trò điều phối và yêu cầu các đồng minh, đối tác chia sẻ gánh nặng nhiều hơn.

Chiến lược đối với các khu vực, châu Á - Thái Bình Dương hay Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tiếp tục giữ vị trí trung tâm. Trung Quốc tiếp tục được xác định là thách thức hàng đầu về mặt kinh tế và vị thế. Bên cạnh đó, NSS 2025 tiếp tục xác định chiến lược chuỗi đảo, liên minh và phòng thủ tập thể là nền tảng quan trọng nhất cho hoà bình và ổn định trong khu vực, với việc duy trì hiện trạng ở eo biển Đài Loan là một mắt xích then chốt.

Thông qua NSS 2025, ta thấy được sự nối tiếp của lịch sử, những hằng số bất biến trong tư duy của Washington. Đầu tiên là tư duy địa chính trị: trước kia, vùng Rimland Mỹ dùng NATO và SEATO để vây Liên Xô, thì ngày nay Mỹ dùng AUKUS, Quad tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương để làm đối trọng với ảnh hưởng đang mở rộng của Trung Quốc. Thứ hai là chủ nghĩa thực dụng với cơ chế áp thuế bảo hộ,... nhằm bảo vệ an ninh kinh tế Mỹ. Và cuối cùng là nỗi lo về siêu cường đối trọng khi Mỹ không bao giờ chấp nhận một thế lực đủ mạnh để thách thức an ninh của mình từ xa.

Để hiểu nước Mỹ trong thập kỷ quyết định này, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng cần nhìn vào thực tế lịch sử, cụ thể khi cảm thấy bị đe dọa và chưa đủ mạnh, Mỹ sẽ luôn quay lại với “bản năng” bảo vệ lợi ích và lãnh thổ. Chiến lược đối ngoại hiện tại của Washington, về bản chất, vẫn là sự kết hợp giữa sức mạnh của giai đoạn Bá quyền và sự cảnh giác của giai đoạn Lập quốc.

(Bài viết thể hiện quan điểm của các tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Tòa soạn)

Chiến lược an ninh quốc gia Mỹ 2025 (Kỳ 1): Luật chơi mới của siêu cường

Khép lại năm 2025, việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) vào đầu tháng 12 ...