Đánh giá của USCIRF về tự do tôn giáo Việt Nam: Sai lệch và phiến diện

Với cách nhìn phiến diện và thiên lệch, Ủy ban Tự do Tôn giáo quốc tế Mỹ (United States Commission on International Religious Freedom - USCIRF) thường xuyên công bố các báo cáo về tình hình tự do tôn giáo ở Việt Nam với nhiều nhận định tiêu cực.

Việt Nam bác bỏ đánh giá của Ủy ban Tự do Tôn giáo quốc tế Hoa Kỳ Bảo vệ bản sắc dân tộc và tôn giáo: Tiêu chuẩn quốc tế và kinh nghiệm thực thi Thúc đẩy quyền tự do tôn giáo trong bối cảnh mới

Đánh giá của USCIRF về tự do tôn giáo Việt Nam: Sai lệch và phiến diện

Tháng 6/2024, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gặp mặt thân mật Đoàn đại biểu lãnh đạo chức sắc các tổ chức tôn giáo nhằm biểu dương, tôn vinh, khích lệ lãnh đạo chức sắc, phát huy truyền thống phụng đạo yêu nước, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. (Nguồn: TTXVN)

Mới đây, Báo cáo ngày 4/3 của USCIRF tiếp tục đánh giá thiếu khách quan, không chính xác về tình hình tự do tôn giáo ở Việt Nam, cũng như phủ nhận nỗ lực của Việt Nam trong nhiều thập kỷ qua.

Những cáo buộc thiếu căn cứ

USCIRF là cơ quan tham vấn độc lập, lưỡng đảng do Quốc hội Mỹ thành lập vào năm 1998 với chức năng “giám sát” các vi phạm tự do tôn giáo ở một số quốc gia.

Cơ quan này đưa ra các khuyến nghị chính sách đối với Tổng thống Hoa Kỳ, Ngoại trưởng Hoa Kỳ và Quốc hội Hoa Kỳ liên quan đến các quốc gia bị cho là vi phạm tự do tôn giáo; đồng thời đề xuất danh sách “Các quốc gia cần quan tâm đặc biệt” (CPC), “Danh sách theo dõi đặc biệt” (SWL) và “các thực thể cần quan tâm đặc biệt” (EPC) để Bộ Ngoại giao Mỹ xem xét trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách đối ngoại.

More from WVR
Việt Nam bác bỏ đánh giá của Ủy ban Tự do Tôn giáo quốc tế Hoa Kỳ

Báo cáo thường niên về tự do tôn giáo của USCIRF được xây dựng theo Đạo luật IRFA năm 1998 của Quốc hội Mỹ nhằm mục đích thúc đẩy “giá trị Mỹ” về tự do tôn giáo toàn cầu.

Tuy nhiên, báo cáo của USCIRF thường bị chỉ trích là mang tính chính trị, chủ yếu nhắm vào các quốc gia không phải đồng minh của Mỹ cũng như phụ thuộc đáng kể và nguồn tin chưa được kiểm chứng đầy đủ từ các tôt chức, cá nhân thiếu thiện chí, có quan điểm đối lập với chính quyền sở tại.

Báo cáo cũng có xu hướng chọn lọc thông tin về vi phạm tại các nước không đồng quan điểm với Mỹ, trong khi ít đề cập các vấn đề tương tự ở các quốc gia đồng minh.

Trong Báo cáo ngày 4/3 của USCIRF, phần báo cáo về Việt Nam dài khoảng 5 trang với kết cấu tương tự báo cáo các năm trước, song gia tăng mức độ chỉ trích với Việt Nam.

Đánh giá khái quát, báo cáo cho rằng tình hình tự do tôn giáo tại Việt Nam năm 2025 “vẫn ở mức đáng lo ngại”. Việc Chính phủ Việt Nam áp dụng Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo năm 2018 cùng một số quy định của Bộ luật Hình sự đã hạn chế quyền tự do tôn giáo.

Báo cáo cáo buộc Việt Nam một số vấn đề chính như: Áp dụng các Điều 116, 117 và 331 Bộ luật Hình sự để xử lí các tín đồ Tin lành người Thượng ở Gia Lai, Đắk Lắk; gây sức ép đối với các nhóm tôn giáo độc lập ở khu vực Tây Nguyên và vùng dân tộc H'Mông, tăng cường giám sát các tín đồ tham gia hoạt động tôn giáo, “ép buộc” họ từ bỏ đức tin để gia nhập các tổ chức tôn giáo được Nhà nước công nhận; tăng cường xử lí các tổ chức tôn giáo mới, tà đạo; sách nhiễu các phật tử không sinh hoạt trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam được Nhà nước công nhận; công khai chỉ trích Thích Minh Tuệ và những người đi theo ông; ngăn cản tăng ni phật tử nhóm Thiền am bên bờ vũ trụ…

Báo cáo dẫn chứng kết luận quan sát Ủy ban Nhân quyền Liên hợp quốc tại phiên bảo vệ thực thi Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) “quan ngại” việc Việt Nam “hạn chế” quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng; cho rằng Việt Nam “thừa nhận” còn “thiếu thống nhất” khi áp dụng và thực thi pháp luật trong việc điều chỉnh hoạt động tôn giáo; chính phủ Việt Nam bác bỏ các cáo buộc về việc lực lượng chức năng sử dụng vũ lực đối với các cá nhân và lãnh đạo nhóm dân tộc thiểu số…

Theo đó, Báo cáo năm nay khuyến nghị Bộ Ngoại giao Mỹ đưa 18 quốc gia vào danh sách CPC^[1] (trong đó có Việt Nam), 11 quốc gia vào danh sách SWL và 07 tổ chức vào danh sách EPC”^[2].

Có thể thấy, những đánh giá nói trên đã và đang tạo ra những cách hiểu sai lệch về chính sách và thực tiễn bảo đảm quyền tự do tôn giáo ở Việt Nam.

Không ít nhận định trong các Báo cáo này được xây dựng trên cơ sở thông tin phiến diện, thiếu kiểm chứng hoặc dựa vào các nguồn tin từ các tổ chức và cá nhân có quan điểm chống đối Nhà nước Việt Nam. Điều này dẫn đến việc phản ánh không đầy đủ và thiếu khách quan thực trạng đời sống tôn giáo ở Việt Nam.

Một bài viết xuyên tạc tự do tôn giáo tại Việt Nam trên trang chống phá rfa (hay Đài Á châu tự do).

Bảo đảm tự do tôn giáo ở Việt Nam: Nhất quán trong chính sách và thực tiễn

Theo số liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ, khoảng 27-28 triệu người Việt Nam là tín đồ của các tôn giáo được công nhận, chiếm khoảng 27% dân số. Tuy nhiên, thực tế do đặc thù văn hoá nhiều người dân Việt Nam dù không theo tôn giáo nhưng vẫn thực hành tín ngưỡng.

Thực tế, 90-95% người Việt Nam có đời sống tín ngưỡng. Đây là một con số tương đối lớn, phản ánh nhu cầu tín ngưỡng của người dân cũng như việc tạo điều kiện của Nhà nước Việt Nam cho các hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng của người dân.

Quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước Việt Nam là tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân và sẽ tồn tại lâu dài trong xã hội. Vì vậy, Nhà nước tôn trọng, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời khuyến khích các tôn giáo tham gia vào các hoạt động xã hội tích cực như từ thiện, giáo dục, y tế và bảo trợ xã hội.

Một trong những nguyên tắc quan trọng trong chính sách tôn giáo của Việt Nam là bảo đảm sự bình đẳng giữa các tôn giáo. 16 tôn giáo và 43 tổ chức tôn giáo được công nhânh, đăng ký hoạt động đều được tôn trọng và đối xử bình đẳng trước pháp luật. Điều này góp phần tạo môi trường thuận lợi để các tôn giáo phát triển hài hòa, đồng thời tăng cường sự đoàn kết giữa các cộng đồng tôn giáo.

Chính sách tôn giáo của Việt Nam cũng nhấn mạnh vai trò của các tổ chức tôn giáo trong việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Các tôn giáo được khuyến khích tham gia vào các phong trào thi đua yêu nước, các hoạt động phát triển cộng đồng và bảo vệ môi trường.

Trong thực tế, nhiều tổ chức tôn giáo đã đóng góp tích cực vào các hoạt động từ thiện, giúp đỡ người nghèo, chăm sóc người già và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, góp phần xây dựng xã hội nhân ái và phát triển bền vững.

Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo được ghi nhận trong Hiến năm 2013, văn bản pháp lí có giá trị cao nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Điều 24 của Hiến pháp quy định: Mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào. Các tôn giáo đều bình đẳng trước pháp luật, và Nhà nước tôn trọng, bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân.

Đồng thời, Hiến pháp cũng nhấn mạnh rằng, không ai được xâm phạm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người khác và không được lợi dụng tôn giáo để vi phạm pháp luật. Quy định này thể hiện rõ quan điểm của Nhà nước Việt Nam: vừa bảo đảm quyền tự do tôn giáo của Nhân dân, vừa bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.

Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo - văn bản pháp luật quan trọng quy định đầy đủ và chi tiết về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo cũng như các hoạt động của tổ chức tôn giáo tại Việt Nam.

Luật quy định rõ quyền của cá nhân và tổ chức trong việc thực hành tôn giáo, trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền này. Người dân có quyền bày tỏ niềm tin tôn giáo, tham gia các nghi lễ tôn giáo, học tập giáo lí và thực hành tín ngưỡng của mình. Công dân có thể theo hoặc không theo bất kì tôn giáo nào, không bị phân biệt đối xử vì lí do tôn giáo.

Ngoài ra, các tổ chức tôn giáo cũng được bảo đảm nhiều quyền quan trọng như tổ chức lễ nghi tôn giáo, đào tạo chức sắc, xuất bản kinh sách, xây dựng cơ sở thờ tự và tham gia các hoạt động từ thiện, xã hội theo quy định của pháp luật.

Theo quy định, các nhóm tôn giáo có thể đăng ký sinh hoạt tôn giáo tập trung, sau đó đăng ký hoạt động tôn giáo và tiến tới được Nhà nước công nhận là tổ chức tôn giáo hợp pháp, bảo đảm các hoạt động tôn giáo được tổ chức minh bạch, ổn định và phù hợp với pháp luật, có cơ sở pháp lý rõ ràng để hoạt động lâu dài.

Bất kì người nước ngoài nào đến Việt Nam đều chứng kiến đời sống tôn giáo của người dân diễn ra phong phú, đa dạng. Việt Nam hiện có 16 tôn giáo với 43 tổ chức tôn giáo được Nhà nước công nhận và cấp đăng ký hoạt động, cùng với hơn 26,5 triệu tín đồ, chiếm khoảng 27% dân số cả nước.

Cả nước có hơn 54.000 chức sắc, trên 135.000 chức việc; gần 30.000 cơ sở thờ tự của các tôn giáo, hàng chục nghìn cơ sở tín ngưỡng dân gian như đình, đền, phủ, miếu^[3]. Cùng với đó, Việt Nam còn có hơn 50.000 cơ sở tín ngưỡng truyền thống và khoảng 8.000 lễ hội tôn giáo và tín ngưỡng được tổ chức hằng năm trên cả nước^[4]…

Chính sách và pháp luật của Việt Nam về tự do tín ngưỡng, tôn giáo thể hiện sự kết hợp giữa việc bảo đảm quyền con người và việc quản lí xã hội bằng pháp luật.

Nhà nước tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của Nhân dân, đồng thời tạo điều kiện để các tôn giáo hoạt động trong khuôn khổ pháp luật và đóng góp tích cực cho xã hội. Điều này không chỉ góp phần bảo đảm quyền con người mà còn thúc đẩy sự ổn định, đoàn kết và phát triển của đất nước.

Các tổ chức tôn giáo được công nhận tại Việt Nam hiện hoạt động ổn định, đời sống tôn giáo phong phú và nhiều hoạt động tôn giáo diễn ra bình thường trên khắp cả nước, đang hoà mình vào dòng chảy và khát vọng của cả dân tộc, phát triển đất nước giàu mạnh, văn minh trong kỉ nguyên mới.

Bảo đảm, thúc đẩy tự do tôn giáo, tín ngưỡng luôn song hành với xử lí nghiêm các hành vi lợi dụng tôn giáo để chia rẽ dân tộc, gây rối trật tự xã hội, xâm phạm an ninh quốc gia hoặc vi phạm pháp luật. Những nội dung này được pháp luật quy định nhằm ngăn chặn những hành vi lợi dụng tôn giáo để phục vụ mục đích cá nhân hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội. Việc đặt ra những giới hạn này là cần thiết để bảo đảm sự hài hòa giữa quyền tự do tôn giáo và lợi ích chung của cộng đồng.

Việt Nam luôn hoan nghênh những đóng góp thiện chí, mang tính xây dựng của các nước, tổ chức, cá nhân thông qua đối thoại cởi mở.

Tuy nhiên, cần đánh giá khách quan, tôn trọng sự thật, phản ánh đúng thực tiễn. Việt Nam không chấp nhận những thông tin phiến diện, sai lệch, thậm chí bịa đặt để hạ thấp hình ảnh, uy tín của Việt Nam. Chỉ có như vậy mới giúp thu hẹp những khác biệt, hướng tới mục tiêu chung là bảo đảm, thúc đẩy ngày càng tốt hơn các quyền con người, trong đó có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.

Nguồn tin của USCIRF chủ yếu đến từ các tổ chức phản động lưu vong (như các nhóm FULRO lưu vong, “Ủy ban Cứu người vượt biển-BPSOS”, “Người Thượng vì công lý - MSFJ”) và các cá nhân cực đoan trong nước với các nội dung thông tin xuyên tạc, bịa đặt, sau đó hợp thức hóa thành “bằng chứng” trong báo cáo. Báo cáo không phản ánh bức tranh thực tế rộng lớn, toàn diện của đời sống tôn giáo tại Việt Nam.

Gồm 18 nước, trong đó giữ nguyên 17 nước trong danh sách đề xuất năm 2025, gồm: Myanma, Trung Quốc, Cuba, Eritrea, Iran, Nicaragua, Bắc Triều Tiên, Pakistan, Nga, Saudi Arabia, Tajikistan, Turkmenistan Afganistan, Ấn Độ, Nigeria, Việt Nam; và bổ sung Libya vào danh sách năm nay.
Gồm 7 tổ chức, trong đó giữ nguyên 06 tổ chức: Al-Shabaab, Boko Haram, Islamic State Sahel Province (IS Sahel), Islamic State ở Tây Phi (ISWAP), Jamaat Nasr al-Islam wal Muslimin (JNIM), the Houthis; loại bỏ tổ chức Hay’at Tahrir, al-Sham (HTS) và đưa tổ chức Rapid Support Forces (Lực lượng hỗ trợ nhanh) của Sudan vào danh sách
Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam - Báo Nhân dân điện tử, Thứ Năm, ngày 9/11/2023
Đào tạo tôn giáo học ở Việt Nam: thành tựu và những vấn đề đặt ra - Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn