Điện Biên Phủ khơi nguồn sức sống di sản

Có những địa danh tồn tại như một phần của lịch sử. Nhưng cũng có những nơi mà lịch sử dường như vẫn còn thở trong từng tấc đất. Chiến thắng Điện Biên Phủ thuộc về vế thứ hai. Ở đó, quá khứ không chỉ là những gì đã qua, mà còn là một nguồn năng lượng văn hóa chưa được khai mở hết.

Nghệ nhân vùng cao với trăn trở truyền nối văn hóa dân tộc Khoác áo mới cho xưởng gỗ truyền thống Ngày hội của những sắc màu văn hóa các dân tộc Việt Nam

12P.số 19: Điện Biên Phủ đánh thức ký ức, khơi nguồn sức sống di sản

Lễ diễu hành kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, ngày 7/5/2024. (Nguồn: VGP)

72 năm sau chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” (7/5/1954-7/5/2026), Điện Biên Phủ đang đứng trước một ngã rẽ: Hoặc tiếp tục là một “bảo tàng ký ức” theo nghĩa tĩnh, hoặc trở thành một không gian văn hóa sống động được tái tạo, đối thoại và lan tỏa.

Không gian kể chuyện đa tầng

Những địa danh như Đồi A1, Hầm De Castries hay Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ luôn mang trong mình giá trị biểu tượng sâu sắc, là những “tọa độ lịch sử” in đậm trong tâm thức nhiều thế hệ. Đây chính là nền tảng quý giá để tiếp tục lan tỏa tinh thần lịch sử trong đời sống đương đại.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy cách tiếp cận truyền thống thiên về trưng bày và thuyết minh cần được làm mới nhằm đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng. Điểm mấu chốt không phải ở chỗ chúng ta thiếu tư liệu, mà là chúng ta vẫn còn nhiều không gian để sáng tạo, để đổi mới “ngôn ngữ kể chuyện lịch sử”.

Trong thời đại của hình ảnh, công nghệ và trải nghiệm, di sản hoàn toàn có thể được chuyển tải bằng những hình thức đa dạng, hấp dẫn hơn, qua đó đánh thức sự kết nối tự nhiên và sâu sắc của công chúng với lịch sử.

Điện Biên Phủ hoàn toàn có thể trở thành một “không gian kể chuyện đa tầng”. Ở đó, mỗi địa điểm không chỉ là một điểm đến mà còn là một chương trong một câu chuyện lớn. Công nghệ thực tế ảo, trình chiếu 3D, âm thanh không gian… có thể giúp tái hiện những khoảnh khắc lịch sử theo cách mà người xem không chỉ thụ động quan sát, mà còn được nhập vai nhân vật.

Khai thác tiềm năng từ di sản

Khai thác giá trị văn hóa từ Điện Biên Phủ vừa là câu chuyện tinh thần, vừa là bài toán phát triển. Trong bối cảnh kinh tế sáng tạo ngày càng được coi trọng, di sản hoàn toàn có thể trở thành một nguồn lực.

Trên thế giới, nhiều địa danh lịch sử đã chuyển mình theo hướng này. Normandy (Pháp) hay Hiroshima (Nhật Bản) không chỉ bảo tồn ký ức chiến tranh, mà còn phát triển các không gian trải nghiệm, giáo dục và du lịch văn hóa với cách tiếp cận hiện đại. Điều đó cho thấy di sản, nếu được kể lại đúng cách, hoàn toàn có thể vừa giữ được chiều sâu lịch sử, vừa trở thành động lực phát triển.

Nhưng để làm được điều đó, cần vượt qua tư duy khai thác ngắn hạn. Những sản phẩm du lịch đơn lẻ, thiếu chiều sâu, khó có thể tạo ra giá trị bền vững. Thay vào đó, cần một chiến lược dài hơi là xây dựng hệ sinh thái trải nghiệm, đào tạo đội ngũ kể chuyện di sản, phát triển sản phẩm văn hóa gắn với cộng đồng.

Điện Biên Phủ dĩ nhiên không thể bị “giải trí hóa” theo cách giản lược hay hời hợt. Nhưng điều đó cũng không đồng nghĩa với việc giữ nguyên cách tiếp cận cũ.

Khi được kể lại bằng những phương thức sáng tạo, tôn trọng lịch sử và giàu tính trải nghiệm, di sản sẽ trở nên gần gũi hơn, đồng thời mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương, từ du lịch văn hóa đến các ngành dịch vụ sáng tạo.

Khách tham quan Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ. (Nguồn: Viện Pháp tại Việt Nam)

Trong định hướng Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt đã được Chính phủ phê duyệt, Điện Biên Phủ đang từng bước chuyển mình thành một không gian sống động của lịch sử, nơi bảo tồn gắn liền với trải nghiệm, giáo dục truyền thống song hành cùng phát triển du lịch bền vững.

Và khi lịch sử không chỉ được gìn giữ mà còn được “đánh thức” bằng những cách kể mới, Điện Biên Phủ sẽ không chỉ là nơi để nhớ, mà còn là nơi để cảm, để hiểu và để tiếp nối. Khi đó, di sản không nằm yên trong ký ức, mà trở thành một phần sống động của hiện tại – nơi quá khứ vẫn tiếp tục đối thoại với tương lai.