Giáo dục trí tuệ nhân tạo: Học để làm chủ công nghệ

Học sinh thời nay thông minh, sáng tạo và được tiếp xúc sớm với công nghệ. (Nguồn: Báo Giáo dục Thời đại)

Năm học mới, cùng với sách giáo khoa, bài giảng và những tiết học quen thuộc, một nội dung mới đang từng bước đi vào nhà trường, đó là AI. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) cho học sinh phổ thông và hướng dẫn triển khai từ năm học 2026-2027.

Từ năm học này, giáo dục AI được triển khai đại trà tại các trường phổ thông, với nội dung cốt lõi 12 tiết mỗi lớp mỗi năm. Nhưng đưa AI vào trường học không đơn giản là thêm một nội dung mới vào chương trình. Điều đáng nói hơn nằm ở cách nhà trường tổ chức việc học với AI.

Trước đó, tháng 5/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt vấn đề phải đưa AI vào giáo dục từ phổ thông đến đại học. Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo ban hành tháng 8/2025 xác định yêu cầu nâng cao năng lực số và AI cho người học, nhà giáo; nghiên cứu đưa kiến thức AI vào chương trình giáo dục phổ thông... Điểm đáng chú ý là AI không được đặt đơn thuần như một môn học mới. Cách tiếp cận này mở ra nhiều hình thức tổ chức khác nhau, từ tích hợp trong môn học, chuyên đề, STEM, câu lạc bộ đến các dự án và hoạt động trải nghiệm.

Mỗi nhà trường có điều kiện khác nhau về đội ngũ giáo viên, hạ tầng công nghệ, thiết bị, khả năng tổ chức hoạt động giáo dục. Bởi vậy, trong giai đoạn thí điểm, các địa phương được yêu cầu tổng hợp quy mô triển khai, hình thức tổ chức, kết quả tập huấn và những khó khăn tại cơ sở.

More from WVR
Giáo dục Thái Lan trong kỷ nguyên AI

Một học sinh biết nhập câu lệnh để yêu cầu AI viết một bài văn không đồng nghĩa với việc em biết sử dụng AI trong học tập. Một học sinh có thể dùng AI để tìm kiếm thông tin cũng chưa hẳn có năng lực đánh giá thông tin. Và một bài làm được AI hỗ trợ hoàn thành nhanh hơn không đồng nghĩa với việc quá trình học tập đã hiệu quả hơn. Đây chính là điểm mà giáo dục phải khác với một cuộc chạy đua công nghệ.

Tháng 8/2026, Chính phủ phê duyệt Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo, đặt mục tiêu đến năm 2030 ít nhất 80% học sinh phổ thông được trang bị kiến thức, kỹ năng AI cơ bản; ít nhất 80% người học giáo dục nghề nghiệp và 100% người học đại học được trang bị kiến thức, kỹ năng AI. Những con số này cho thấy quy mô của bài toán nhân lực AI trong những năm tới. Nhưng phía sau các mục tiêu định lượng vẫn là một câu hỏi về chất lượng: Thế nào là một người có năng lực AI?

Mục tiêu của giáo dục AI trong nhà trường không chỉ dừng ở kỹ năng sử dụng công cụ mà còn bao gồm kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và thói quen sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm. Nếu không giữ được những yêu cầu này, AI rất dễ trở thành một cách làm bài nhanh hơn thay vì một công cụ giúp học sinh học sâu hơn.

Đặc biệt, AI bắt đầu được sử dụng ngay trong quá trình dạy và học. Giáo viên có thể dùng AI để hỗ trợ xây dựng học liệu, thiết kế hoạt động, tìm kiếm ý tưởng hoặc phục vụ một số công việc chuyên môn. Học sinh có thể dùng AI để đặt câu hỏi, mở rộng kiến thức, kiểm tra cách giải quyết một vấn đề. Nhưng công nghệ chỉ có ý nghĩa giáo dục khi nó làm cho quá trình học tập tốt hơn chứ không phải khi nó đơn giản hóa mọi nỗ lực của người học.

Ngày 5/9, trong thư gửi các thầy cô giáo và học sinh nhân dịp Khai giảng năm học mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Trước những thay đổi sâu sắc của khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo, giáo dục phải chủ động mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, nâng cao chất lượng dạy và học. Công nghệ phải phục vụ con người và làm cho giáo dục tốt đẹp hơn. Càng ứng dụng công nghệ hiện đại, nhà trường càng phải bồi đắp tư duy độc lập, liêm chính học thuật, trách nhiệm, ý thức công dân và những giá trị nhân văn không máy móc nào có thể thay thế”.

Thông điệp ấy đặt ra một điều đáng suy nghĩ của giáo dục trong kỷ nguyên AI, càng có nhiều công cụ thông minh, nhà trường càng phải chú trọng những năng lực không thể giao hoàn toàn cho máy. Đó là tư duy độc lập, là khả năng sáng tạo; là sự trung thực trong học tập, là trách nhiệm với thông tin và sản phẩm do mình tạo ra; rộng hơn là khả năng lựa chọn, phán đoán và chịu trách nhiệm trước lựa chọn của chính mình.

Làm chủ công nghệ không phải là biết sử dụng nhiều công cụ nhất mà là khi con người vẫn là người đặt câu hỏi, đưa ra phán đoán và quyết định công nghệ được sử dụng để làm gì...

Như lời nhắn gửi của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới học sinh trong năm học mới: “Thế giới đang đổi thay từng ngày. Điều đã học có thể nhanh chóng trở nên cũ, nhưng tinh thần ham học, bản lĩnh, khả năng sáng tạo, lòng trung thực và nghị lực vươn lên sẽ luôn có giá trị. Tôi mong các cháu nuôi dưỡng ước mơ, bền bỉ học tập, làm chủ công nghệ, biết đứng dậy sau thất bại và đem tài năng của mình phụng sự nhân dân, đất nước”.

Trong một thế giới mà công nghệ thay đổi nhanh hơn chương trình học, có lẽ đó cũng là phần cốt lõi nhất mà giáo dục cần giữ lại: Không chạy theo công nghệ, mà giúp con người đủ năng lực để sử dụng công nghệ cho những mục tiêu có ích.