 |
| Bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran đang dần rạn nứt khi cả hai nước liên tục cáo buộc đối phương vi phạm các cam kết. (Nguồn: Ảnh tạo bằng AI) |
Báo The Guardian ngày 29/6 đăng tải bài phân tích cho rằng, việc giao tranh bất ngờ tái bùng phát tại Vùng Vịnh, chỉ 10 ngày sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột, đang đẩy hai nước đứng trước nguy cơ quay trở lại con đường đối đầu quân sự.
| More from WVR |
 Mỹ-Iran tấn công trả đũa nhau, Tổng thống Trump dọa xóa sổ đối phương, Tehran hủy đàm phán kỹ thuật với Washington |
Theo bài báo, thực tế cho thấy, cách diễn đạt cố ý mập mờ trong bản ghi nhớ không đủ sức chống chọi trước những cách hiểu khác nhau của mỗi bên. Hệ quả là những lực lượng ủng hộ thỏa thuận bên trong Iran ngày càng rơi vào thế bất lợi.
Các ý kiến cho rằng Tehran lẽ ra không nên đồng ý mở lại eo biển Hormuz xuất hiện ngày càng nhiều, không chỉ trong giới bảo thủ Iran.
Bản ghi nhớ gồm 14 điểm được xây dựng với ngôn từ khá rộng, đặc biệt ở hai vấn đề nhạy cảm nhất là lệnh ngừng bắn tại Lebanon và việc khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz.
Mục tiêu ban đầu là tạo không gian để hai bên từng bước xây dựng lòng tin và tìm ra phương thức cùng tồn tại. Tuy nhiên, thay vì củng cố hòa bình, thỏa thuận đang dần rạn nứt khi cả Washington và Tehran liên tục cáo buộc đối phương vi phạm các cam kết.
Lebanon: Hai lệnh ngừng bắn khó dung hòa
Với xung đột ở Lebanon, khó khăn bắt nguồn từ việc tồn tại hai thỏa thuận ngừng bắn với nội dung gần như đối nghịch nhau.
Thỏa thuận đầu tiên, được đề cập trong bản ghi nhớ Mỹ-Iran và hình thành tại các cuộc đàm phán ở Lucerne (Thụy Sỹ) với sự tham dự của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, trao cho Iran một vai trò mới tại Lebanon, đồng nghĩa với việc lực lượng đồng minh Hezbollah cũng có vị thế nhất định. Theo cơ chế này, Tehran sẽ tham gia một cơ chế giảm xung đột mới, trong khi ảnh hưởng của Israel dường như bị thu hẹp.
Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn toàn diện hơn được Israel và chính phủ Lebanon ký tại Washington hôm 26/6, dưới sự chứng kiến của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, lại đi theo hướng hoàn toàn khác.
Văn kiện này loại Iran và Hezbollah khỏi tiến trình thực thi thỏa thuận, đồng thời cho phép quân đội Israel tiếp tục hiện diện tại miền Nam Lebanon cho đến khi Hezbollah giải giáp hoàn toàn – điều mà lực lượng Hồi giáo dòng Shiite này gần như không thể chấp nhận.
Thỏa thuận do Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam - cựu Chủ tịch Tòa án Công lý quốc tế (ICJ) - ký kết cũng quy định hai bên sẽ chấm dứt mọi hành động pháp lý nhằm vào nhau trên các diễn đàn quốc tế. Điều này đồng nghĩa Israel sẽ không phải đối mặt với các vụ kiện liên quan những cáo buộc phạm tội ác chiến tranh tại Lebanon.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hoan nghênh kết quả này và tuyên bố: “Chúng tôi sẽ tiếp tục hiện diện tại khu vực cho đến khi Hezbollah và các tổ chức khủng bố còn lại bị tước bỏ vũ khí”.
Tuy vậy, rất khó để hình dung thỏa thuận do chính phủ Lebanon ký kết có thể được Hezbollah hoặc Iran chấp nhận. Mặc dù văn kiện được xây dựng dưới danh nghĩa củng cố chủ quyền của Lebanon, nhưng trên thực tế, chủ quyền đó lại bị đặt dưới những điều kiện rất chặt chẽ.
| Thỏa thuận Mỹ-Iran: Hồi kết của xung đột Vùng Vịnh đã đến? |
Eo biển Hormuz: Bất đồng về quyền kiểm soát eo biển
Những bất đồng tương tự cũng xuất hiện trong vấn đề mở lại eo biển Hormuz.
Bản ghi nhớ quy định Iran sẽ “thu xếp, bằng những nỗ lực cao nhất của mình, nhằm bảo đảm các tàu thương mại đi lại an toàn” qua eo biển trong vòng 60 ngày mà không thu phí. Tuy nhiên, theo The Guardian, các khái niệm như “thu xếp” hay “nỗ lực cao nhất” đều không được định nghĩa cụ thể. Văn kiện cũng không đề cập bất kỳ biện pháp nào khác nhằm bảo đảm lưu thông qua tuyến hàng hải này, vô hình trung tạo cảm giác rằng Iran là bên nắm quyền quyết định.
Về lâu dài, bản ghi nhớ nêu rõ, Iran sẽ tiến hành đối thoại với các quốc gia ven Vịnh Ba Tư để xác định cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz, phù hợp với luật pháp quốc tế và quyền chủ quyền của các quốc gia ven biển.
Tờ The Guardian đánh giá, dường như Tehran đã diễn giải điều khoản này theo hướng chỉ mình Tehran có quyền quyết định các tuyến hàng hải mà tàu thuyền phải đi. Tuy nhiên, trong tuần trước, nước này vẫn phối hợp với Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) của Liên hợp quốc và Oman xây dựng kế hoạch sơ tán nhằm tạo điều kiện cho hàng trăm tàu thuyền đi qua eo biển.
Tổng thư ký IMO Arsenio Domínguez cho biết, ông tin rằng Iran đã đồng ý triển khai kế hoạch này, trong đó thiết lập đồng thời tuyến hàng hải phía Bắc và phía Nam qua eo biển.
Tuy nhiên, sáng 25/6, Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố các tàu chỉ được phép sử dụng tuyến phía Bắc khi rời eo biển. Đến chiều cùng ngày, tàu chở container Ever Lovely treo cờ Singapore, được đóng năm 2015 và thuộc hãng vận tải Evergreen, đã bị tấn công khi di chuyển trên tuyến phía Nam gần vùng biển Oman.
Sau vụ việc, ông Domínguez quyết định tạm dừng kế hoạch với lý do IMO không thể đặt tính mạng của các thuyền viên vào tình thế rủi ro. Dù vậy, bất chấp vụ tấn công hôm thứ Năm, các tàu thương mại vẫn tiếp tục đi qua eo biển Hormuz.
Theo báo The Guardian, một trong những nguyên nhân dẫn tới động thái trên có thể là lo ngại của Iran rằng việc mở tuyến hàng hải phía Nam dọc bờ biển Oman sẽ tạo điều kiện để Mỹ từng bước làm suy giảm lợi thế chiến lược của Tehran tại eo biển Hormuz. Bên cạnh đó, Oman và Iran cũng đang thảo luận về một giải pháp lâu dài cho việc quản lý eo biển mà Tehran có thể chấp nhận.
Oman muốn mọi đề xuất được đặt trong khuôn khổ Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS), theo đó loại trừ khả năng áp dụng một loại phí chung đối với các tàu qua lại. Tuy nhiên, Điều 41 của UNCLOS cho phép các quốc gia ven eo biển xác định tuyến hàng hải và thiết lập hệ thống phân luồng giao thông.
Trong khi đó, Điều 43 cho phép Oman, sau khi tham vấn IMO, kêu gọi các bên cùng có lợi ích tại eo biển đóng góp tài chính cho một “cơ chế hợp tác” nhằm duy trì các dịch vụ bảo đảm an toàn hàng hải. Về lý thuyết, Oman có thể thu phí đối với một số dịch vụ bảo đảm an toàn hàng hải mang lại lợi ích trực tiếp cho tàu thuyền, nhưng không được áp dụng một loại phí chung đối với tất cả các tàu đi qua.
Tính đến thời điểm hiện tại, khi các cuộc không kích đã tái diễn, những ý tưởng pháp lý nhằm tìm kiếm một giải pháp dung hòa dường như đã bị gác lại, nhường chỗ cho các tính toán quân sự một lần nữa chi phối cục diện.
|
| Mỹ-Iran tấn công trả đũa nhau, Tổng thống Trump dọa xóa sổ đối phương, Tehran hủy đàm phán kỹ thuật với Washington Ngày 28/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa đe dọa sẽ xóa sổ Iran sau khi quân đội Mỹ tiến hành các cuộc ... |
| Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 26/6: Đồng USD mất đà tăng, thị trường bớt kỳ vọng vào việc Fed hạ lãi suất Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 26/6 cho thấy đồng USD mất đà tăng do thị trường bớt kỳ vọng vào việc ... |
| Tổng thống Mỹ: 'Iran sẽ không còn tồn tại' nếu căng thẳng leo thang Ngày 27/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran sẽ "không còn tồn tại" nếu Washington "buộc phải" nối lại cuộc xung đột, đồng ... |
| Sau xung đột với Mỹ, Iran đề xuất xây dựng cấu trúc an ninh mới ở vùng Vịnh Ngày 28/6, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã kêu gọi các quốc gia vùng Vịnh cùng xây dựng một cơ chế hợp tác an ninh ... |
| Lệnh ngừng bắn mong manh, Iran tập kích mục tiêu quân sự của Mỹ tại vùng Vịnh, tình hình Lebanon cũng nóng theo Ngày 28/6, theo Reuters, căng thẳng giữa Iran và Mỹ tiếp tục leo thang khi Tehran phóng tên lửa cùng máy bay không người lái ... |
