Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng EU: Tự chủ là đích đến

Bộ trưởng Quốc phòng Áo Klaudia Tanner (giữa) trao đổi với Ủy viên châu Âu phụ trách Quốc phòng và Không gian Andrius Kubilius (trái) và Bộ trưởng Quốc phòng Estonia Hanno Pevkur bên lề cuộc họp bàn tròn của các Bộ trưởng Quốc phòng EU tại tòa nhà Hội đồng châu Âu ở Brussels, ngày 12/5. (Nguồn: eutoday.net)

Những mục tiêu này có thể được hiểu khi tình hình thế giới và khu vực tiếp tục chuyển biến phức tạp, khó lường, đặt ra nhiều thách thức đối với an ninh châu Âu. Xung đột Nga - Ukraine đã bước sang năm thứ tư mà chưa có hồi kết, trong khi nhiều quan chức và nhà hoạch định chính sách châu Âu thời gian qua bày tỏ lo ngại về mức độ ổn định lâu dài trong các cam kết an ninh của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump. Xung đột tại Trung Đông đang đe dọa an ninh năng lượng cũng như tự do hàng hải toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, EU đã tích cực triển khai các nỗ lực nhằm giảm thiểu tác động, tăng cường tự chủ chiến lược theo kết luận từ cuộc họp Hội đồng châu Âu tháng 3/2026 và Lộ trình sẵn sàng quốc phòng 2030. Cuộc họp Bộ trưởng Quốc phòng EU ngày 12/5 ở Brussels (Bỉ), dưới sự chủ trì của Cao ủy EU về Đối ngoại và An ninh Kaja Kallas, phản ánh rõ nét nỗ lực này. Các bên đã thảo luận về bản Đánh giá mối đe dọa với EU mới nhất, các nỗ lực hỗ trợ quân sự cho Ukraine, tình hình ở Trung Đông và tiến độ triển khai năng lực sẵn sàng tác chiến.

Ukraine và công nghiệp quốc phòng

Điểm nhấn của cuộc họp là buổi ăn trưa làm việc, thảo luận về viện trợ quân sự cho Ukraine, gồm trao đổi không chính thức với Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mikhailo Fedorov theo hình thức trực tuyến và Phó Tổng Thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Radmila Shekerinska. Kiev đã nêu một số ưu tiên cấp thiết trên thực địa, đồng thời nêu rõ cơ hội để đẩy mạnh tích hợp quốc phòng EU - Ukraine, bao gồm việc đưa một số doanh nghiệp Ukraine vào chuỗi cung ứng của EU.

Về phần mình, Cao ủy EU Kaja Kallas nhấn mạnh cần sớm hiện thực hóa các cam kết, bao gồm giải ngân khoản vay 90 tỷ euro cho Ukraine tháng Sáu tới, trong đó 60 tỷ Euro dành cho quốc phòng. Bà đề cao tầm quan trọng của cơ chế hiện có của EU trong vấn đề này như Thúc đẩy hòa bình châu Âu (EPF) và kêu gọi các nước thành viên tăng cường đóng góp song phương. Đáp lại, các Bộ trưởng Quốc phòng EU bày tỏ sự ủng hộ đối với việc sử dụng quỹ EPF để viện trợ cho Ukraine và sẽ sớm đưa ra đề xuất cụ thể. Cuộc họp cũng đề cập tới vai trò của EU trong việc bảo đảm an ninh, bao gồm chống lại các mối đe dọa hỗn hợp và cải tổ lĩnh vực quốc phòng.

Mối quan tâm này phản ánh cam kết của EU giữa những nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm “một nền hòa bình bền vững, công bằng” cho Kiev. Việc đưa công nghiệp quốc phòng Ukraine vào chuỗi cung ứng của EU không chỉ góp phần thúc đẩy năng lực quân sự hiện nay của Ukraine, mà còn được kỳ vọng đóng góp vào an ninh của khối.

Các Bộ trưởng Quốc phòng EU đã thảo luận về tác động của tình hình Trung Đông tới an ninh của khối, bao gồm mối đe dọa tới tự do hàng hải tại eo biển Hormuz và an ninh năng lượng. Cuộc họp cũng đánh giá hiệu quả của Chiến dịch hải quân EUNAVFOR ASPIDES về bảo vệ tàu thuyền ở Biển Đỏ và khả năng kéo dài hoạt động này. EU cân nhắc tiếp tục cử binh sĩ tham gia Lực lượng Lâm thời Liên hợp quốc tại Lebanon (UNIFIL), giữa lúc tình hình nhân đạo tại Beirut vẫn diễn biến phức tạp.

Với nhận thức rằng nền an ninh không thể chỉ dựa vào bảo đảm từ bên ngoài, EU sẽ tiếp tục coi “tự chủ chiến lược” là từ khóa trong chính sách quốc phòng của khối trong thời gian tới. (Ảnh: Getty Images)

Nắm chìa khóa then chốt

Quan trọng hơn, những diễn biến mới nhất về xung đột tại Ukraine, tình hình Trung Đông và trong quan hệ với Mỹ, Nga và Trung Quốc liên tục nhắc nhở EU về nhu cầu cần sớm tự chủ chiến lược để bảo đảm an ninh giữa một thế giới đầy biến động. Trong khuôn khổ đó, phiên họp chiều ngày 12/5 chủ yếu xoay quanh triển khai lộ trình tăng cường khả năng tác chiến của quân đội EU.

Phần diễn thuyết của ông Micael Johansson, Chủ tịch Hiệp hội Tập đoàn Vũ trụ, An ninh và Quốc phòng châu Âu (ASD), theo sau đó là phần trao đổi giữa các thành viên tập trung vào một số ưu tiên cùng kiến tạo thị trường chung châu Âu về các trang bị quốc phòng.

Tuy nhiên, chính bà Kaja Kallas cũng thừa nhận tốc độ đầu tư và triển khai các khoản đầu tư, phát triển chưa đạt kỳ vọng: “Dù đã đầu tư hàng tỷ Euro, ngành công nghiệp quốc phòng EU vẫn chưa đủ mạnh”. Ở chiều ngược lại, quan chức này đánh giá cao khả năng sáng tạo, phát triển của công nghiệp quốc phòng Ukraine cũng như tiềm năng hợp tác giữa hai phía.

Trong bối cảnh đó, bà cùng các thành viên trong Ban Chỉ đạo Cơ quan quốc phòng châu Âu (EDA) nhất trí thúc đẩy các kế hoạch nhằm tăng cường vai trò của tổ chức trong điều phối phát triển, nghiên cứu, hợp tác nhằm tăng cường năng lực quốc phòng của khối, trên cơ sở hướng dẫn của Hội đồng châu Âu (EC). Cuộc họp cũng nhất trí cung cấp khoản tiền 15 triệu euro từ EPF để tăng cường năng lực quốc phòng của Bosnia và Herzegovina.

Với nhận thức nền an ninh không thể chỉ dựa vào bảo đảm từ bên ngoài, EU sẽ tiếp tục coi “tự chủ chiến lược” là từ khóa trong chính sách quốc phòng của khối trong thời gian tới. Tuy nhiên, hiện thực hóa mục tiêu này sẽ đòi hỏi không chỉ nguồn lực kinh tế mà còn quyết tâm chính trị và tinh thần đoàn kết vì mục tiêu chung.

Với nhận thức rằng nền an ninh không thể chỉ dựa vào bảo đảm từ bên ngoài, EU sẽ tiếp tục coi “tự chủ chiến lược” là từ khóa trong chính sách quốc phòng của khối trong thời gian tới. Tuy nhiên, giới quan sát và nhiều chuyên gia an ninh châu Âu cho rằng trong ngắn hạn, EU vẫn sẽ duy trì vai trò trung tâm của NATO trong cấu trúc an ninh khu vực, đồng thời từng bước tăng cường năng lực tự chủ về quốc phòng và công nghiệp quân sự. Hiện thực hóa mục tiêu này sẽ đòi hỏi không chỉ nguồn lực kinh tế mà còn quyết tâm chính trị và tinh thần đoàn kết vì mục tiêu chung.