Kế hoạch 10 điểm của Iran gồm những gì và liệu Mỹ có đồng ý?

Một đề xuất ngừng bắn “khả thi” từ Iran đã khiến Mỹ tạm hoãn kế hoạch leo thang quân sự?

Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz bất ngờ tăng lên mức cao nhất vì một lý do Xung đột Trung Đông: Israel phát cảnh báo khẩn tới người dân Iran, cùng với Mỹ phá hủy hoàn toàn một giáo đường Do Thái ở Tehran Căng thẳng Trung Đông: Ai được, ai mất nhiều nhất khi eo biển Hormuz đóng cửa?

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, ông đã nhận được một đề xuất ngừng bắn 'khả thi' từ phía Iran. (Nguồn: Ảnh tạo bằng AI)

Tuy nhiên, đằng sau tín hiệu hạ nhiệt này là một kế hoạch 10 điểm với những điều kiện được đánh giá là cứng rắn và nhạy cảm, đặt ra câu hỏi lớn: Mỹ có sẵn sàng chấp nhận?

Sau gần một năm đàm phán giữa chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump và Iran về tình trạng chương trình hạt nhân của Tehran, khác biệt sâu sắc trong yêu cầu và giới hạn nhượng bộ của mỗi bên vẫn là rào cản đối với một thỏa thuận lâu dài.

More from WVR
Xung đột Trung Đông: Iran tuyên bố chiến thắng, xác nhận thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần, sẽ mở cửa eo biển Hormuz

Tuy nhiên, khi thông báo tạm dừng kế hoạch leo thang tấn công trên lãnh thổ Iran tối thứ Ba (7/4), Tổng thống Donald Trump cho biết, ông đã nhận được một đề xuất ngừng bắn “khả thi” từ phía Tehran.

Chi tiết cụ thể của kế hoạch nhiều khả năng sẽ được hoàn thiện trong các vòng đàm phán tiếp theo. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã mời các phái đoàn tới Islamabad để đối thoại vào ngày 10/4. Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran nhanh chóng tuyên bố chiến thắng với thông điệp: “Ông Trump chấp nhận các điều kiện của Iran để chấm dứt xung đột”.

Vậy những điều khoản đó là gì và liệu Mỹ có thể chấp nhận?

Đề xuất 10 điểm

Theo truyền thông nhà nước Iran, Tehran chỉ chấp nhận chấm dứt xung đột khi các điều khoản được hoàn tất phù hợp với kế hoạch hòa bình 10 điểm đã được chuyển tới Mỹ thông qua trung gian Pakistan.

Dù chưa có bản chính thức nào của đề xuất được công bố, nhưng bản tóm tắt do Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran đưa ra nhấn mạnh các một số điểm chính sau: Chấm dứt cuộc xung đột chống lại tất cả các thành phần của Trục kháng chiến, Mỹ rút quân chiến đấu khỏi tất cả các căn cứ và điểm triển khai trong khu vực

Đối với eo biển Hormuz, việc kiểm soát quá cảnh qua tuyến hàng hải này cần được thực hiện phối hợp với lực lượng vũ trang Iran. Bên cạnh đó, cần thiết lập một nghị định thư an toàn cho việc quá cảnh tại eo biển Hormuz, "bảo đảm sự kiểm soát của Iran theo nghị định thư đã được thỏa thuận".

Các nội dung khác bao gồm Iran được bồi thường đầy đủ, gỡ bỏ mọi phong tỏa với các tài sản của Iran ở nước ngoài, đồng thời bãi bỏ tất cả các lệnh trừng phạt và nghị quyết chính và thứ cấp của Hội đồng Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Hội đồng An ninh tối cao Iran cũng nhấn mạnh về "việc phê chuẩn tất cả các mục này trong một nghị quyết ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc". Việc thông qua nghị quyết sẽ chuyển tất cả các thỏa thuận này thành luật quốc tế ràng buộc, "tạo ra một thắng lợi ngoại giao lớn cho Iran".

Châu Âu đón cuộc khủng hoảng năng lượng mới: Cú sốc có thể vượt xa mọi dự báo, quy mô tương đương với Covid-19

Lập trường của Mỹ

Hiện chưa rõ Mỹ có chấp nhận bất kỳ điều kiện nào trong số này hay không, kể cả về nguyên tắc. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết, đề xuất 10 điểm của Tehran, cùng với kế hoạch 15 điểm do Mỹ đưa ra, sẽ là “cơ sở” cho các cuộc thảo luận ở Islamabad những ngày tới.

Yêu cầu kiểm soát eo biển Hormuz được đánh giá là đặc biệt nhạy cảm. Đây là tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu và gần như bị gián đoạn kể từ khi bubgf phát cuộc xung đột đã kéo dài 5 tuần qua. Trước đó, Iran không nắm quyền kiểm soát khu vực này.

Theo một số nguồn tin, đề xuất của Tehran bao gồm việc áp phí khoảng 2 triệu USD đối với hoạt động vận tải qua eo biển. Khoản thu này sẽ được chia sẻ với Oman và sử dụng để tái thiết đất nước sau các cuộc không kích kéo dài của Mỹ và Israel.

Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Chris Murphy đã lập tức cảnh báo trên CNN: “Chưa rõ mức độ xác thực, nhưng nếu thỏa thuận trao cho Iran quyền kiểm soát eo biển, đó sẽ là thảm họa đối với thế giới”.

Đối với yêu cầu bồi thường, trong nhiều năm, ông Trump từng chỉ trích cựu Tổng thống Barack Obama vì chuyển hàng trăm triệu USD tiền mặt bị phong tỏa cho Iran trong khuôn khổ thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Do đó, khả năng Washington đồng ý chi trả bồi thường cho Tehran hiện được đánh giá là khó xảy ra.

Tương tự, việc rút toàn bộ lực lượng Mỹ khỏi các căn cứ tại Trung Đông cũng đi ngược lại chính sách đối ngoại kéo dài hàng thập kỷ của Washington, dù Mỹ nhiều lần phát tín hiệu muốn giảm hiện diện quân sự tại khu vực này.

Đáng chú ý, đề xuất của Iran không đề cập việc chấm dứt chương trình hạt nhân, một ưu tiên lâu dài của chính quyền ông Trump.

Dù vậy, Giám đốc chương trình Iran tại Viện Trung Đông Alex Vatanka nhận định, dù còn tồn tại khác biệt lớn giữa hai bên, vẫn có khả năng đạt được thỏa thuận, đặc biệt là về một lệnh ngừng bắn lâu dài. Ông nói với The Nation: “Họ đang trao đổi theo cách ít nhất có thể đạt được một khuôn khổ cơ bản, từ đó tiếp tục xây dựng”.

Chuyên gia người Mỹ gốc Iran cũng bày tỏ nhẹ nhõm trước bước đột phá này sau một ngày căng thẳng: “Hiện có một cơ hội để ngăn chặn thảm họa và chúng ta đã ở rất gần kịch bản đó. Những gì ông Trump từng đề cập có thể đã dẫn tới hậu quả thảm khốc cho toàn bộ khu vực”.