Khủng hoảng lương thực: Nút thắt Nga-Ukraine đã mở, một 'thử nghiệm' có khả năng thất bại?

Minh Anh
Một thỏa thuận đã được các bên đặt bút ký, những chuyến hàng đầu tiên cũng đã rời Ukraine, nhưng vẫn còn rất nhiều rào cản phải vượt qua, trước khi ngũ cốc có thể "tự do chảy" ra thị trường thế giới.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Khủng hoảng lương thực: Nút thắt đã được mở, nhưng hy vọng và rủi ro đều đặt ở Biển Đen. (Nguồn: Reuters)
Khủng hoảng lương thực: Nút thắt đã được mở, nhưng hy vọng và rủi ro đều đặt ở Biển Đen. Trong ảnh: Tàu Razoni. (Nguồn: Reuters)

Khi con tàu đầu tiên - kể từ khi Nga triển khai chiến dịch quân sự tại Ukraine, chở ngũ cốc của Ukraine rời cảng Odessa vào ngày 1/8, truyền thông và nhiều chính trị gia đã ca ngợi thỏa thuận cho phép mở cửa một phần các cảng của nước này.

Nhưng thực tế, thỏa thuận ngũ cốc ở Istanbul là một hoạt động có rủi ro cao, cả về mặt chiến lược và hậu cần, với nhiều kẽ hở vẫn cần được giải quyết. Đáng chú ý là hải quân Ukraine đã sử dụng ngôn từ rất thận trọng, nói rằng ”chuyến hàng ban đầu này mới chỉ là một cuộc thử nghiệm”.

Một cuộc thử nghiệm?

Cái gọi là thỏa thuận ngũ cốc cho phép xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine ra thị trường thế giới bằng đường biển đã được ký kết tại Istanbul vào ngày 22/7. Chưa đầy 24 giờ sau, hải quân Nga vẫn có các hoạt động quân sự liên quan các bến cảng ở Odessa, ngay lập tức đặt ra câu hỏi về mức độ an toàn trong việc triển khai thỏa thuận trên.

Hiện tại, các cảng của Ukraine vẫn bị ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc xung đột Nga-Ukraine. Kể từ hồi tháng 3, nhiều vùng lãnh hải trên thực tế đã bị đóng cửa, hàng chục tàu neo đậu vì lý do an toàn, buộc chính quyền Ukraine phải bố trí một tuyến hàng hải khẩn cấp. Gần các bến tàu, nhiều người đứng ngồi không yên, ngũ cốc chất đầy mà không thể rời cảng.

Ukraine sản xuất 10% lúa mì và 12% lúa mạch cho thị trường thế giới. Thiếu những nguồn cung cấp đó, giá cả các mặt hàng này tăng vọt.

Tin liên quan
Giá vàng hôm nay 3/8: Giá vàng thế giới thử lại mức 1.800 USD, nhu cầu trú ẩn tăng đột biến, vấn đề về nguồn cung; Lộ diện Giá vàng hôm nay 3/8: Giá vàng thế giới thử lại mức 1.800 USD, nhu cầu trú ẩn tăng đột biến, vấn đề về nguồn cung; Lộ diện 'thủ phạm' đẩy giá SJC?

Có lẽ nhiều người đã thở phào khi tin rằng, vấn đề tắc nghẽn “dòng chảy ngũ cốc” từ Ukraine đã được khai thông.

Tuy nhiên, thách thức thứ nhất phải kể đến là động lực của Nga. Theo giới quan sát, dù thỏa thuận có sự chứng kiến của các đại diện quốc tế, như Chương trình Lương thực thế giới, Tổng thư ký Liên hợp quốc và chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng đây không phải là một hiệp ước chính thức, còn về mặt nội dung, chưa hẳn là một văn bản kín kẽ, hoàn hảo.

Còn xét về mặt kinh tế, Nga là đối thủ cạnh tranh chính của Ukraine trên thị trường ngũ cốc. Vì vậy, việc phong tỏa các cảng ở Biển Đen, ngoài lợi thế chiến lược, còn có động cơ thương mại.

Giá ngũ cốc cao hơn đã cho phép các công ty Nga kiếm được nhiều tiền hơn, điều này rất quan trọng trong thời gian bị trừng phạt.

Nó cũng cho phép người bán Nga tiếp cận dễ dàng hơn với những người mua truyền thống của Ukraine. Những nỗ lực như vậy đã được “nhìn thấy” ở Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Lebanon.

Hơn nữa, bằng lời hứa đảm bảo cung cấp ngũ cốc cho các chính phủ đang lo ngại về khả năng xảy ra bất ổn trong nước, bởi lý do liên quan, Nga đã “gặt hái” thêm đòn bẩy chính trị từ một cuộc khủng hoảng.

Điện Kremlin cũng đang sử dụng thỏa thuận này để chứng minh với Trung Đông và châu Phi rằng, họ sẵn sàng lắng nghe các quốc gia đang phát triển trên thế giới và đàm phán một kết quả vì lợi ích chung. Động thái cho thấy, Nga đã không tạo ra cuộc khủng hoảng lương thực. Thực tế đã được chứng minh trong chuyến thăm châu Phi của Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov vào tuần cuối cùng của tháng Bảy.

Ngoài ra, Điện Kremlin còn mặc cả được những lợi ích khác. Theo đó, Liên minh châu Âu (EU) đã loại trừ các giao dịch ngũ cốc khỏi các lệnh trừng phạt trước đó.

Phó thủ tướng Nga Andrey Belousov và Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres cũng đã ký một bản ghi nhớ bổ sung để quảng bá ngũ cốc Nga trên thị trường thế giới.

Trong khi Sáng kiến Istanbul chỉ kéo dài 120 ngày với các điều khoản công khai, bản ghi nhớ này kéo dài tới ba năm với các điều khoản không rõ ràng.

Hy vọng và rủi ro đều đặt ở Biển Đen

Một số nhà phân tích còn rất băn khoăn về các rủi ro? Đầu tiên, xuất phát từ chính nội dung bản thỏa thuận, trong đó nêu rõ: “Các bên sẽ không thực hiện bất kỳ cuộc tấn công nào chống lại tàu buôn và các tàu dân sự khác và các cơ sở cảng tham gia vào Sáng kiến này”.

Với Ukraine và các quốc gia khác, điều này có nghĩa là các cảng Odessa, Chernomorsk và Yuzhnyy (ba cảng được đề cập trong Sáng kiến) nhưng loại trừ các cảng quan trọng khác như Mykolaiv và Kherson. Phía Nga có lập luận rằng, ý của họ là chỉ những cơ sở vật chất liên quan đến việc chất hàng lên tàu.

Nhưng người Nga chắc biết rõ, một mối đe dọa quân sự hoàn toàn có thể xảy ra đối với các bến cảng gần đó. Chỉ cần như vậy, chắc sẽ không khuyến khích các chủ tàu (và các công ty bảo hiểm) chấp nhận mạo hiểm để gửi tàu của họ vào cảng.

Thách thức thứ hai là mìn, cả mìn ven biển do hải quân Ukraine đặt và khoảng 400 quả ngư lôi do phía Nga thả vào mùa Xuân. Sáng kiến khai thông dòng ngũ cốc, không bao gồm việc rà phá bom mìn.

“Nếu cần rà phá bom mìn, các tàu chở ngũ cốc sẽ được đi kèm với một tàu quét mìn của “một quốc gia khác”, được tất cả các bên đồng ý và sẽ quét các phương tiện tiếp cận các cảng của Ukraine”, theo nội dung Sáng kiến. Do đó, đây là một lựa chọn, không phải là nghĩa vụ, bất chấp mức độ thường xuyên xuất hiện của mìn gần bờ biển Ukraine và Romania.

Câu hỏi tiếp theo, hải quân nước nào sẽ đóng vai trò của “một quốc gia khác”, vì tàu quét mìn nằm trong số các tàu hải quân mà Thổ Nhĩ Kỳ đã đóng cửa tiếp cận Biển Đen từ đầu chiến dịch quân sự của Nga, theo Công ước Montreux. Bulgaria và Romania có khả năng đóng vai trò đó, nhưng cũng như các quốc gia Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), “họ có lẽ không thể chấp nhận được” đối với Nga.

Hơn nữa, các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga từ Crimea hoặc Caspi, tới Ukraine, bay qua khu vực Odessa, rất có thể là mối đe dọa khó lường trước. Ai sẽ chịu trách nhiệm nếu sự cố xảy ra?

Một vấn đề nữa, thỏa thuận ngũ cốc không giới hạn loại tàu mà chỉ là loại hàng hóa được xuất khẩu (ngũ cốc, thực phẩm liên quan và phân bón), trên thực tế, các lựa chọn còn khá hạn chế. Trong vòng một thập niên qua, nhiều loại ngũ cốc được đóng gói xuất khẩu trong các container.

Tuy nhiên, quy trình giám sát dự kiến trong vùng biển của Thổ Nhĩ Kỳ theo thỏa thuận, cho phép các thanh tra viên có quyền kiểm tra hàng hóa. Đây là khó khăn phát sinh đối với việc đóng gói hàng hóa và vận chuyển an toàn đến tay khách hàng.

Trên thực tế, tàu hàng rời Odessa hiện là những con tàu đã thả neo từ tháng 2/2022 và đã bị đóng băng bởi lệnh phong tỏa. Chưa có thông tin nào về việc các chủ tàu sẵn sàng gửi thêm tàu ​​đến Odessa, vì phần lớn vẫn lo lắng về tình hình an ninh xấu đi. Khó khăn cũng tương tự đối với vấn đề quản lý và bảo hiểm.

Các thủy thủ đoàn bị mắc cạn ngoài khơi bờ biển Ukraine đã được sơ tán, chỉ để lại một số thủy thủ để duy trì an ninh. Các chủ tàu hiện giờ sẽ cần tìm những người sẵn sàng ra khơi bất chấp rủi ro. Hơn nữa, Ukraine từng là một trong những nhà cung cấp thủy thủ chính cho ngành vận tải biển, nhưng nam giới từ 18-60 tuổi hiện không được phép rời khỏi đất nước, đây là một hạn chế về khả năng tìm kiếm các lái tàu đủ tiêu chuẩn tối thiểu.

Các công ty bảo hiểm cũng không vội vàng trong bối cảnh còn nhiều rối ren như hiện nay. Trở lại vào tháng 2, họ đã thiết lập các mức phí mới cho khu vực xung đột tại các vùng biển của Ukraine, nhưng khi các hoạt động quân sự liên tục diễn ra, họ cũng đã phải do dự. Các nhà môi giới của Lloyds of London cho biết, ngày 29/7, họ đã triển khai cung cấp một số gói bảo hiểm, nhưng chỉ một cuộc tấn công của Nga có thể thay đổi tình hình trong chốc lát.

Thật là một cảnh tượng đầy hạnh phúc khi thấy con thuyền Razoni ra khơi từ Odessa, mang theo chuyến hàng ngũ cốc và hy vọng vào một tương lai tốt đẹp hơn. Nhưng thực tế, khó khăn có thể ập đến bất cứ lúc nào và Sáng kiến Istanbul chưa hoàn toàn giải quyết được toàn bộ mọi vấn đề.

Giá vàng hôm nay 3/8: Giá vàng thế giới thử lại mức 1.800 USD, nhu cầu trú ẩn tăng đột biến, vấn đề về nguồn cung; Lộ diện 'thủ phạm' đẩy giá SJC?

Giá vàng hôm nay 3/8: Giá vàng thế giới thử lại mức 1.800 USD, nhu cầu trú ẩn tăng đột biến, vấn đề về nguồn cung; Lộ diện 'thủ phạm' đẩy giá SJC?

Giá vàng hôm nay 3/8 dao động mạnh, kiểm tra mức kháng cự 1.800 USD/ounce, có lúc đạt mức cao nhất gần 4 tuần. Giá ...

Cách nào 'pháo đài' kinh tế Nga đang phá vỡ vòng vây trừng phạt từ phương Tây?

Cách nào 'pháo đài' kinh tế Nga đang phá vỡ vòng vây trừng phạt từ phương Tây?

Nga đang vượt qua các lệnh trừng phạt ‘khá thành công’. Khi các lệnh trừng phạt khiến tính 'bất khả xâm phạm' của Pháo đài ...

(theo cepa.org)

Bài viết cùng chủ đề

Căng thẳng Nga-Ukraine

Đọc thêm

Bán đấu giá cây đàn guitar từng thất lạc của giọng ca chính ban nhạc The Beatles

Bán đấu giá cây đàn guitar từng thất lạc của giọng ca chính ban nhạc The Beatles

Sau khi được tìm thấy, cây đàn guitar 12 dây bị thất lạc của John Lennon - thành viên ban nhạc The Beatles sẽ được đưa ra đấu giá vào ...
Quyền phủ quyết ở HĐBA: 320 lần sử dụng kể từ khi LHQ thành lập, Chủ tịch Đại hội đồng cảnh báo nguy cơ suy giảm niềm tin

Quyền phủ quyết ở HĐBA: 320 lần sử dụng kể từ khi LHQ thành lập, Chủ tịch Đại hội đồng cảnh báo nguy cơ suy giảm niềm tin

Theo số liệu, kể từ khi LHQ được thành lập, quyền phủ quyết đã được sử dụng 320 lần.
Giáo sư Nhật Bản chia sẻ những điều thú vị ít biết về sushi

Giáo sư Nhật Bản chia sẻ những điều thú vị ít biết về sushi

Kiểu làm sushi phổ biến nhất hiện nay ở Nhật Bản là sushi nắm, ít người biết rằng mục đích ban đầu của sushi là để bảo quản cá được ...
Áo: Đức khiến hành trình rời khí đốt Nga trở nên tốn kém

Áo: Đức khiến hành trình rời khí đốt Nga trở nên tốn kém

Phó Chủ tịch Nghị viện châu Âu (EPP) cùng Bộ trưởng Năng lượng Áo đệ trình khiếu nại lên Ủy ban châu Âu (EC) về thuế khí đốt của Đức.
Phương Thanh sang vùng núi giá lạnh Ấn Độ thăm bạn trai và kết hợp quay MV mới

Phương Thanh sang vùng núi giá lạnh Ấn Độ thăm bạn trai và kết hợp quay MV mới

Ca sĩ Phương Thanh cho biết, cô mới có chuyến đi Ấn Độ, về miền núi Ladakh thăm nhà bạn trai kết hợp quay MV mới.
Hàn Quốc cùng Mỹ tập trận chung trong không gian, lần đầu tiên phóng một vệ tinh nano lên quỹ đạo

Hàn Quốc cùng Mỹ tập trận chung trong không gian, lần đầu tiên phóng một vệ tinh nano lên quỹ đạo

Hàn Quốc và Mỹ đã tiến hành tập trận chung trong không gian, kéo dài trong 2 tuần, bắt đầu từ ngày 12/4, tại căn cứ không quân ở Gunsan.
Giá cà phê hôm nay 24/4/2024: Giá cà phê sẽ vẫn có những cú tăng đột biến, Indonesia xuất vượt xa nhập

Giá cà phê hôm nay 24/4/2024: Giá cà phê sẽ vẫn có những cú tăng đột biến, Indonesia xuất vượt xa nhập

Giá cà phê hôm nay 24/4/2024: Giá cà phê sẽ vẫn có những cú tăng đột biến, Indonesia xuất vượt xa nhập...
Giá xăng dầu hôm nay 24/4: Tăng nhẹ; xăng trong nước có khả năng giảm trước dịp nghỉ lễ?

Giá xăng dầu hôm nay 24/4: Tăng nhẹ; xăng trong nước có khả năng giảm trước dịp nghỉ lễ?

Giá xăng dầu hôm nay 24/4, dầu Brent tăng 1,42 USD, dầu WTI của Mỹ tăng 1,46 USD. Trong nước, giá xăng ngày mai có thể giảm xuống dưới 25.000 đồng/lít.
Giá heo hơi hôm nay 24/4: Tăng 1000 đồng/kg; còn tâm lý chủ quan, lơ là với dịch bệnh trên vật nuôi

Giá heo hơi hôm nay 24/4: Tăng 1000 đồng/kg; còn tâm lý chủ quan, lơ là với dịch bệnh trên vật nuôi

Nhìn chung, giá heo hơi hôm nay tăng nhẹ rải rác 1.000 đồng/kg. Hiện tại, giá khảo sát ở các tỉnh thành dao động trong khoảng 60.000 - 64.000 đồng/kg.
Giá tiêu hôm nay 24/4/2024, thị trường ổn định, lực bán ra cầm chừng, nông dân có tâm lý giữ hàng chờ được giá

Giá tiêu hôm nay 24/4/2024, thị trường ổn định, lực bán ra cầm chừng, nông dân có tâm lý giữ hàng chờ được giá

Giá tiêu hôm nay 24/4/2024 tại thị trường trong nước đi ngang ở các địa phương trọng điểm, giao dịch từ 96.500 – 98.000 đồng/kg.
WB 'mách' Việt Nam cách nuôi dưỡng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo

WB 'mách' Việt Nam cách nuôi dưỡng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo

Sáng 23/4, Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức buổi công bố báo cáo Điểm lại - cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam ấn bản tháng 4/2024.
Việt Nam trong ASEAN: Một đối tác năng động, tích cực, trách nhiệm

Việt Nam trong ASEAN: Một đối tác năng động, tích cực, trách nhiệm

Từ thời điểm gia nhập ASEAN đến nay, Việt Nam trở thành một đối tác năng động, tích cực và tham gia có trách nhiệm vào phát triển kinh tế của khu vực.
Bất động sản mới nhất: Hà Nội vắng bóng chung cư hạng C, thị trường đất nền có thể ‘đảo chiều’ bất kỳ lúc nào, thay đổi về sang tên sổ đỏ

Bất động sản mới nhất: Hà Nội vắng bóng chung cư hạng C, thị trường đất nền có thể ‘đảo chiều’ bất kỳ lúc nào, thay đổi về sang tên sổ đỏ

Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh mỗi năm cần thêm 50.000 ngôi nhà, thiếu hụt nghiêm trọng căn hộ dưới 30 triệu đồng/m2 … là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Đất nền nhộn nhịp, cẩn trọng rơi vào 'bẫy' giá cao, trường hợp phải sang tên sổ đỏ

Bất động sản mới nhất: Đất nền nhộn nhịp, cẩn trọng rơi vào 'bẫy' giá cao, trường hợp phải sang tên sổ đỏ

Thị trường chung cư, đất nền, thổ cư nhộn nhịp, người dân tránh rơi vào bẫy giá cao… là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Nối gót chung cư, giá nhà trong ngõ Hà Nội ‘nổi sóng’, trường hợp không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Bất động sản mới nhất: Nối gót chung cư, giá nhà trong ngõ Hà Nội ‘nổi sóng’, trường hợp không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Thị trường nhà ở riêng lẻ đang hình thành mặt bằng giá mới, giá chung cư mới tại Hà Nội cao… là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Thị trường thêm nhiều ‘người chơi’ lớn, xuất hiện ‘cá mập’ gom đất nền, loạt dự án chưa đủ điều kiện mua bán

Bất động sản mới nhất: Thị trường thêm nhiều ‘người chơi’ lớn, xuất hiện ‘cá mập’ gom đất nền, loạt dự án chưa đủ điều kiện mua bán

Thị trường sẽ được khơi thông nhờ Luật Đất đai, đất nền đang ‘ấm dần’, Hà Nội sắp đấu giá nhiều thửa đất… là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Đất nền ‘đảo chiều’, thị trường liệu có ‘bong bóng’? Chung cư Hà Nội tăng 9%/năm, siết chặt hoạt động môi giới

Bất động sản mới nhất: Đất nền ‘đảo chiều’, thị trường liệu có ‘bong bóng’? Chung cư Hà Nội tăng 9%/năm, siết chặt hoạt động môi giới

'Băng' đất nền đã tan, thị trường đón dòng tiền lớn, giá chung cư Hà Nội tăng vùn vụt… là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Lý giải sức hút của đất nền Hà Nội, giá nhà ở xã hội ‘phi mã’, phương pháp định giá đất theo Luật Đất đai 2024

Bất động sản mới nhất: Lý giải sức hút của đất nền Hà Nội, giá nhà ở xã hội ‘phi mã’, phương pháp định giá đất theo Luật Đất đai 2024

Giá chung cư Hà Nội tăng mạnh, đất nền hút quan tâm, giá nhà ở xã hội cũ tăng chóng mặt… là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 24/4: USD mất mốc 106 điểm, Yen Nhật nhận sự can thiệp mới

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 24/4: USD mất mốc 106 điểm, Yen Nhật nhận sự can thiệp mới

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 24/4 ghi nhận đồng USD giảm mạnh, mất mốc 106 điểm.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 23/4: 'Giải mã' lý do đồng USD khởi sắc, Yen Nhật trầm lắng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 23/4: 'Giải mã' lý do đồng USD khởi sắc, Yen Nhật trầm lắng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 23/4 ghi nhận đồng USD không biến động đáng kể, vẫn giữ nguyên mốc 106,12.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 22/4: USD được hỗ trợ, thị trường tự do tiếp tục lập đỉnh mới

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 22/4: USD được hỗ trợ, thị trường tự do tiếp tục lập đỉnh mới

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 22/4 ghi nhận đồng USD duy trì ở mức cao và tâm lý thị trường hiện đang hỗ trợ đồng tiền này.
Năm 2024, tổng tài sản MB dự kiến vượt mốc 1 triệu tỷ đồng

Năm 2024, tổng tài sản MB dự kiến vượt mốc 1 triệu tỷ đồng

Đây là nội dung được lãnh đạo Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) đề cập tại Đại hội đồng cổ đông thường niên 2024, bên cạnh những mục tiêu kinh doanh trước thềm kỷ niệm ...
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/4: USD đột ngột giảm, trong nước vẫn cao ngất ngưởng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/4: USD đột ngột giảm, trong nước vẫn cao ngất ngưởng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/4 giảm lần đầu tiên sau chuỗi tăng 6 ngày liên tiếp, trong khi đó, đồng Euro tăng 0,5%.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/4: Tỷ giá USD tại các ngân hàng đều áp sát mức trần

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/4: Tỷ giá USD tại các ngân hàng đều áp sát mức trần

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/4 ghi nhận đồng USD đạt đỉnh 5 tháng so với đồng Euro.
Phiên bản di động