 |
| Không thể bổ sung đầy đủ lượng khí đốt dự trữ trong mùa Hè do thiếu nguồn cung từ Qatar, châu Âu bước vào mùa Đông với lượng khí đốt trong các kho chứa thấp hơn đáng kể so với những năm trước. (Nguồn: Euro News) |
Sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, châu Âu từng cam kết sẽ không để mùa Đông phụ thuộc vào nguồn cung từ Nga. Bốn năm sau, nguy cơ này lại xuất hiện, dù nguồn cơn đã thay đổi.
Trong khi sự chú ý của thị trường chủ yếu tập trung vào dầu mỏ và dầu diesel, những sức ép nghiêm trọng hơn đối với an ninh năng lượng châu Âu đang dần bộc lộ trên thị trường khí đốt tự nhiên.
Các nhà phân tích cảnh báo, châu Âu có thể phải cắt giảm tiêu thụ khí đốt để bảo đảm nguồn cung đến hết tháng 3/2027, khi lượng dự trữ trước mùa đông đang hướng tới mức thấp nhất kể từ khi dữ liệu được ghi nhận.
Theo bà Ana Maria Jaller-Makarewicz, nhà phân tích năng lượng hàng đầu về thị trường châu Âu tại Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), sản lượng điện gió và nhiệt độ sẽ quyết định mức độ căng thẳng của nguồn cung khí đốt cũng như đà tăng giá trong mùa Đông này.
| More from WVR |
 Dự trữ khí đốt của châu Âu thấp hơn mức trung bình lịch sử, quá phụ thuộc Nga và rời bỏ năng lượng hạt nhân quá sớm? |
“Giảm nhu cầu vẫn là đòn bẩy lớn nhất nằm trong tầm kiểm soát của châu Âu”, bà nhấn mạnh.
Giá khí đốt tăng mạnh, nguồn cung chịu sức ép kép
Hợp đồng khí đốt TTF của Hà Lan, mức giá tham chiếu của thị trường châu Âu, được giao dịch quanh mức 28 Euro/MWh vào đầu tháng 1/2026.
Đến đầu tuần này (26/10), giá dao động gần 96 Euro/MWh, sau khi chạm 97,64 Euro/MWh, mức cao nhất kể từ tháng 12/2022. Như vậy, giá khí đốt đã tăng khoảng 234% so với đầu năm.
Dù vẫn thấp hơn nhiều so với mức đỉnh trên 340 Euro/MWh vào tháng 8/2022, xu hướng tăng nhanh đang làm gia tăng lo ngại về khả năng bảo đảm nguồn cung và chi phí năng lượng trong những tháng tới.
Một trong những nguyên nhân chính là cuộc xung đột với Iran và nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Qatar bị gián đoạn. Theo tổ chức nghiên cứu Bruegel có trụ sở tại Brussels, LNG từ Trung Đông chiếm khoảng 8% tổng lượng LNG nhập khẩu của Liên minh châu Âu (EU) trong năm ngoái.
Nguồn cung này đã không được bổ sung kể từ tháng 5 năm nay. Tỷ trọng trên có thể không quá lớn nếu xét riêng lẻ, nhưng trong bối cảnh thị trường LNG toàn cầu thắt chặt, việc thiếu hụt nguồn hàng khiến châu Âu phải cạnh tranh gay gắt hơn với các khách hàng châu Á để thu hút những lô hàng thay thế.
Bên cạnh đó, châu Âu còn đối mặt với một sức ép khác từ kế hoạch chấm dứt nhập khẩu LNG của Nga. Theo Bruegel, LNG của Nga vẫn chiếm khoảng 1/5 tổng lượng LNG nhập khẩu của EU trong quý II/2026. Từ tháng 1/2027, EU sẽ cấm hoàn toàn nguồn cung này.
Bà Jaller-Makarewicz cho biết, nghiên cứu do IEEFA công bố đầu tháng 10 vừa qua cho thấy, khi tính đến lệnh cấm LNG của Nga bắt đầu từ tháng 1/2027, EU có thể cần giảm tiêu thụ khí đốt khoảng 7% so với mùa Đông trước.
Sự kết hợp giữa nguồn cung LNG từ Trung Đông bị gián đoạn, việc chấm dứt nhập khẩu LNG của Nga và nhu cầu tích trữ trước mùa Đông đang khiến bài toán năng lượng của châu Âu trở nên khó khăn hơn.
Dự trữ khí đốt xuống thấp kỷ lục
Không thể bổ sung đầy đủ lượng khí đốt dự trữ trong mùa Hè do thiếu nguồn cung từ Qatar, châu Âu bước vào mùa Đông với lượng khí đốt trong các kho chứa thấp hơn đáng kể so với những năm trước.
Theo Bruegel, đến ngày 24/10, các kho dự trữ khí đốt của EU đạt 74,6% công suất, thấp hơn mức 82,9% cùng kỳ năm ngoái và mức 98,5% năm 2023. IEEFA cho biết, đây là mức thấp nhất trong cùng thời điểm kể từ khi dữ liệu được ghi nhận vào năm 2011.
Đáng chú ý, tốc độ tích trữ đã chững lại. Trong tuần kết thúc ngày 24/10, lượng khí đốt dự trữ biến động quanh mức không đổi theo ngày, trong khi một số quốc gia bắt đầu rút khí từ kho chứa để đáp ứng nhu cầu mùa đông ngay trước tháng 11.
Tại Áo, tỷ lệ dự trữ giảm từ 69,3% vào giữa tháng 10 xuống còn 67,2%, thấp hơn đáng kể so với mức 84% cùng kỳ năm trước.
Công ty nghiên cứu năng lượng Wood Mackenzie hiện dự báo, lượng khí đốt dự trữ của châu Âu có thể chỉ còn tương đương 17-20% công suất vào cuối tháng 3/2027, thấp hơn vài điểm phần trăm so với dự báo trước đó.
Dự báo này dựa trên giả định mùa Đông có nhiệt độ bình thường và xung đột tại Trung Đông kết thúc trong năm nay, qua đó cho phép Qatar và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) khôi phục hoạt động sản xuất LNG thông thường vào đầu năm 2027.
Ông Tom Marzec-Manser, Giám đốc phụ trách khí đốt và LNG tại Wood Mackenzie ở châu Âu cảnh báo: “Nếu mùa Đông lạnh giá, lượng khí đốt dự trữ có thể còn thấp hơn nữa”.
Trong kịch bản đó, giá khí đốt có thể tiếp tục tăng khi châu Âu phải trả giá cao hơn các khách hàng châu Á để giành được nguồn hàng bổ sung.
Nếu kết thúc mùa Đông với lượng dự trữ gần cạn kiệt, châu Âu sẽ phải tăng mạnh lượng khí đốt nhập khẩu để bổ sung kho chứa trong mùa Hè năm sau. Điều này có thể tiếp tục đẩy giá lên cao, kéo dài sức ép đối với thị trường năng lượng.
Ngay cả khi xung đột tại Trung Đông sớm kết thúc, thị trường khí đốt châu Âu cũng khó có thể lập tức trở lại trạng thái ổn định.
Ông Marzec-Manser cho hay, ngay cả trong kịch bản xung đột kết thúc vào cuối năm 2026 và các nhà sản xuất Trung Đông bắt đầu khôi phục hoạt động LNG vào đầu năm 2027, Wood Mackenzie vẫn dự báo thị trường LNG toàn cầu cần đến mùa thu năm 2028 mới có thể trở lại trạng thái cân bằng.
Điều đó đồng nghĩa với việc giá khí đốt bán buôn tại châu Âu có thể duy trì ở mức cao trong phần lớn khoảng thời gian này.
 |
| Một tháp truyền tải điện gần nhà dân ở Upminster, Vương quốc Anh. (Nguồn: CNN) |
Hóa đơn năng lượng của các hộ gia đình có thể tăng thêm bao nhiêu?
Mức tăng giá trên thị trường bán buôn đang tạo sức ép đáng kể đối với chi phí sưởi ấm trong mùa Đông tại châu Âu.
Hợp đồng tương lai TTF cho những tháng mùa Đông sắp tới được giao dịch quanh mức 95 Euro/MWh, gần gấp ba lần mức trung bình khoảng 36 Euro/MWh của mùa Đông năm ngoái. Chênh lệch này tương đương khoảng 6 xu Euro/kWh khí đốt.
Đối với một hộ gia đình điển hình sử dụng khí đốt để sưởi ấm, với mức tiêu thụ khoảng 10.000 kWh trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 3/2027, phần chênh lệch chi phí năng lượng có thể lên tới khoảng 600 Euro. Nếu tính thêm thuế giá trị gia tăng (VAT) ở mức 20%, tổng số tiền tăng thêm có thể đạt khoảng 715 Euro.
Chi phí khí đốt đối với người tiêu dùng đã bắt đầu tăng.
Theo Chỉ số Giá Năng lượng hộ gia đình (HEPI) do Energie-Control Austria, MEKH và VaasaETT biên soạn, giá năng lượng bình quân tại các thủ đô của các quốc gia EU đạt 11,9 xu Euro/kWh vào đầu tháng 9/2026, tăng 12% so với tháng 2/2026.
Tuy nhiên, mức độ tác động đến hóa đơn thực tế sẽ khác nhau tùy từng quốc gia, cơ chế định giá và loại hợp đồng mà người tiêu dùng sử dụng. Các hợp đồng giá cố định, biểu giá do cơ quan quản lý quy định và những chương trình hỗ trợ của chính phủ có thể làm chậm hoặc giảm bớt tác động từ đà tăng giá bán buôn.
Dù vậy, nếu giá khí đốt duy trì ở mức cao trong thời gian dài, áp lực chi phí sinh hoạt đối với các hộ gia đình châu Âu có thể tiếp tục gia tăng, đặc biệt trong những tháng nhu cầu sưởi ấm tăng mạnh.
Giảm nhu cầu và đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng
Theo bà Jaller-Makarewicz, một phần nhu cầu khí đốt có thể tự giảm khi giá tăng cao, buộc các hộ gia đình và doanh nghiệp điều chỉnh mức tiêu thụ.
Đối với các hộ gia đình, những biện pháp đơn giản như giảm nhiệt độ sưởi, điều chỉnh nhiệt độ nước nóng và hạn chế gió lùa trong nhà có thể giúp tiết kiệm năng lượng. Bà cho biết, giảm nhiệt độ sưởi xuống 1 độ C có thể giúp tiết kiệm tới 10% hóa đơn năng lượng.
Ở cấp độ chính sách, bà cho rằng, Brussels có thể xây dựng một khuôn khổ chung nhằm phối hợp các biện pháp giảm nhu cầu, đồng thời để các quốc gia thành viên linh hoạt lựa chọn giải pháp phù hợp với đặc điểm thị trường khí đốt trong nước.
Về dài hạn, giảm sự phụ thuộc vào khí đốt vẫn là hướng đi quan trọng để củng cố an ninh năng lượng của châu Âu.
“Mỗi dự án năng lượng tái tạo mới, hệ thống lưu trữ pin và nâng cấp lưới điện đều giúp giảm sự phụ thuộc của châu Âu vào khí đốt”, bà Jaller-Makarewicz nhấn mạnh.
Theo bà, nhu cầu khí đốt của EU đã giảm 17,7% trong giai đoạn 2021-2025, tạo ra một “vùng đệm” quan trọng giúp khu vực ứng phó với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.
Tuy nhiên, diễn biến hiện nay cho thấy, “vùng đệm” đó đang chịu thử thách lớn. Sau năm 2022, châu Âu đã thay đổi các nhà cung cấp năng lượng, nhưng việc giảm mức độ phụ thuộc vào nguồn khí đốt nhập khẩu vẫn là bài toán chưa có lời giải triệt để.
| Khủng hoảng năng lượng: Một nước châu Âu thắng lớn, dẫn đầu cuộc đua toàn cầu, chứng minh điều gì cũng có thể xảy ra Ngành năng lượng quốc tế đang chứng kiến một trường hợp thú vị tại một quốc gia châu Âu mà ít ai ngờ tới - ... |
| Khủng hoảng năng lượng châu Âu: Khó khăn không dừng lại ở việc thay thế khí đốt Nga Châu Âu bước vào mùa Đông trong bối cảnh dự trữ khí đốt suy giảm, nguồn cung LNG toàn cầu biến động và những rủi ... |
| Khủng hoảng năng lượng châu Âu: Sức ép ở Anh không dừng lại ở hóa đơn điện, khí đốt, chính phủ cam kết tạo 'khoảng thở' cho người dân Hãng tư vấn Cornwall Insight dự báo, trần giá năng lượng ở Anh ước tăng 16% vào tháng 1/2027, lên gần 2.000 Bảng (khoảng 2.646 ... |
| Khủng hoảng năng lượng châu Âu: Không chỉ giá khí đốt, giá xăng và dầu diesel lập kỷ lục trên khắp EU Khủng hoảng năng lượng châu Âu đang ngày một “nóng” trên mỗi hóa đơn năng lượng vào mùa Đông này. Giá gas, giá điện, giá ... |
|
| Dự trữ khí đốt của châu Âu thấp hơn mức trung bình lịch sử, quá phụ thuộc Nga và rời bỏ năng lượng hạt nhân quá sớm? Ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) nhận định, châu Âu đang đối mặt với nguy cơ giá ... |
