Kiều bào - Nguồn lực của dân tộc, nhịp cầu với thế giới

Hơn 6,5 triệu người Việt Nam đang sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ là một bộ phận quan trọng của sức mạnh dân tộc. Yêu cầu đặt ra hiện nay là kết nối hiệu quả nguồn vốn, trí tuệ, kinh nghiệm và mạng lưới quốc tế của kiều bào với công cuộc phát triển đất nước.

Mở rộng cơ hội tiếp cận văn hóa cho mọi người dân Đảo ngọc Việt Nam được độc giả quốc tế yêu thích nhất châu Á Góp nhặt thanh âm, làm giàu giai điệu Việt Nam

Lịch sử cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài gắn với những bước thăng trầm của dân tộc. Từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, các nhà yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh cùng nhiều sĩ phu đã đến Nhật Bản, Trung Quốc, Pháp và một số nước khác để tìm kiếm tri thức, con đường cứu nước. Sau năm 1945, cộng đồng tiếp tục hình thành và phát triển theo nhiều dòng di chuyển.

Kiều bào - Nguồn lực của dân tộc, nhịp cầu với thế giới

Dù sinh sống ở đâu, mỗi người Việt Nam ở nước ngoài đều có thể tìm thấy cách thức phù hợp để góp phần làm giàu sức mạnh dân tộc. (Nguồn: TTXVN)

Một cộng đồng toàn cầu

Theo Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 của Bộ Chính trị, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có hơn 6,5 triệu người tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Thành phần cộng đồng ngày càng đa dạng, với nhiều trí thức, nhà khoa học, doanh nhân và lao động kỹ thuật cao. Một số người đảm nhiệm các vị trí quan trọng trong hệ thống chính trị, các cơ sở nghiên cứu, các trường đại học và doanh nghiệp tại nước sở tại.

Mạng lưới ấy tạo điều kiện kết nối Việt Nam với tri thức, công nghệ, thị trường và kinh nghiệm phát triển quốc tế, đồng thời mở rộng khả năng đóng góp của người Việt ở nước ngoài cho quê hương.

Trong những năm đầu sau khi giành độc lập, nhiều trí thức Việt kiều đã lựa chọn trở về phục vụ đất nước. Tháng 9/1946, sau Hội nghị Fontainebleau, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Pháp trở về nước cùng một số trí thức yêu nước, trong đó có Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, bác sĩ Trần Hữu Tước, kỹ sư Võ Quý Huân và kỹ sư Võ Đình Quỳnh.

Trước khi về nước, Trần Đại Nghĩa học tập, nghiên cứu tại Pháp và làm việc trong lĩnh vực hàng không, vũ khí ở châu Âu. Ông mang theo hơn một tấn tài liệu về vũ khí, tổ chức nghiên cứu, chế tạo vũ khí phục vụ kháng chiến, góp phần đặt nền móng cho khoa học - kỹ thuật quân sự Việt Nam. Bác sĩ Trần Hữu Tước cũng có nhiều đóng góp cho ngành tai - mũi - họng, y học và giáo dục đại học.

Ngày nay, đóng góp của kiều bào không nhất thiết gắn liền với việc trở về sinh sống lâu dài trong nước. Giáo sư Trần Thanh Vân hoạt động khoa học tại Pháp, thúc đẩy hợp tác quốc tế và góp phần xây dựng Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành tại Quy Nhơn.

Giáo sư Trịnh Xuân Thuận, nhà vật lý thiên văn người Việt tại Pháp, đưa kiến thức vũ trụ học đến gần công chúng thông qua các công trình phổ biến khoa học.

Trong nghệ thuật, nghệ sĩ piano Đặng Thái Sơn ghi dấu ấn với chiến thắng tại Cuộc thi piano quốc tế Chopin năm 1980, đưa tên tuổi nghệ sĩ Việt Nam đến với sân khấu thế giới.

Trong khoa học và công nghệ, nhiều người Việt đang làm việc tại các trung tâm nghiên cứu, trường đại học và tập đoàn quốc tế, tham gia các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới và hàng không - vũ trụ.

Những minh chứng này cho thấy điều quan trọng không phải là đưa tất cả chuyên gia về nước, mà là xây dựng phương thức hợp tác phù hợp để họ đóng góp từ nơi đang sinh sống và làm việc.

Đoàn kiều bào tiêu biểu tham dự Chương trình Xuân Quê hương 2026 chụp ảnh lưu niệm cùng Lãnh đạo Đảng, Nhà nước. (Ảnh: Thành Long)

Văn hóa Việt - Sợi dây gắn kết các thế hệ

Bên cạnh tri thức và kinh tế, tiếng Việt và văn hóa giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì mối liên hệ giữa cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với quê hương.

Đề án “Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023-2030” chọn ngày 8/9 hằng năm là Ngày Tôn vinh tiếng Việt. Các cuộc thi “Sứ giả tiếng Việt”, hoạt động tập huấn cho giáo viên, xây dựng tài liệu và tổ chức các chương trình văn hóa cũng góp phần duy trì tiếng mẹ đẻ trong cộng đồng.

Những hoạt động này hướng đến việc giúp thế hệ trẻ gốc Việt sử dụng tiếng Việt, hiểu rõ lịch sử gia đình và tự tin giới thiệu quê hương với bạn bè quốc tế. Qua ngôn ngữ, các em có thêm cơ hội tiếp cận văn hóa, ký ức gia đình và những câu chuyện về nguồn gốc.

Phần lớn công việc được duy trì bởi chính cộng đồng, thông qua các lớp học do giáo viên tình nguyện, các hội đoàn và các gia đình tổ chức. Nhà nước có thể hỗ trợ giáo trình, đào tạo và kết nối, nhưng việc tiếng Việt có hiện diện trong đời sống gia đình hay không còn phụ thuộc vào cha mẹ và thế hệ trẻ.

Bởi vậy, sự phối hợp giữa cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, hội đoàn, cơ sở giáo dục và gia đình có ý nghĩa thiết thực đối với tính bền vững của việc dạy và học tiếng Việt.

Giữ tiếng Việt không đồng nghĩa với việc khép mình trước xã hội sở tại. Ngược lại, hiểu ngôn ngữ và văn hóa gia đình giúp người trẻ có thêm nền tảng để đối thoại với thế giới, hội nhập vào đời sống sở tại mà vẫn duy trì liên hệ với quê hương.

Khi thế hệ trẻ hiểu về nguồn cội, có khả năng sử dụng tiếng Việt và chủ động kết nối với Việt Nam, những mối liên hệ văn hóa còn có thể mở đường cho hợp tác trong giáo dục, khoa học, kinh doanh và nhiều lĩnh vực khác. Gắn kết cộng đồng không dừng ở việc duy trì tình cảm với quê hương, mà còn tạo điều kiện để các thế hệ người Việt ở nước ngoài tham gia vào sự phát triển của đất nước.

Từ lời kêu gọi đến cơ chế kết nối thực chất

Yêu cầu mới của chính sách là chuyển từ vận động, tập hợp sang đồng hành và kết nối; từ chờ nguồn lực sang chủ động tìm đúng người, đúng tri thức và đúng nhu cầu.

Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 của Bộ Chính trị xác định người Việt Nam ở nước ngoài là nguồn lực chiến lược quan trọng, cầu nối giữa Việt Nam với thế giới, đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng mạng lưới kết nối bền vững giữa các chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân, văn nghệ sĩ và thế hệ trẻ người Việt toàn cầu.

Tại New York ngày 21/9, trong cuộc gặp cộng đồng người Việt Nam tại Hoa Kỳ nhân chuyến công tác dự Tuần lễ Cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một”, đồng thời kêu gọi bà con “khép lại quá khứ, cùng chung tay kiến tạo tương lai dân tộc”.

Thông điệp này gắn với yêu cầu phát huy hiệu quả hơn nguồn lực của kiều bào. Người Việt Nam ở nước ngoài vừa là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc, vừa có khả năng đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của đất nước thông qua tri thức, công nghệ, kinh nghiệm, vốn và các mối quan hệ quốc tế.

Vì vậy, việc kết nối với kiều bào cần được cụ thể hóa bằng những cơ chế hợp tác phù hợp, thay vì chỉ dừng ở các cuộc gặp gỡ và lời kêu gọi hướng về quê hương.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp các chuyên gia, trí thức người Việt trong khuôn khổ chuyến công tác tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, hoạt động song phương tại Hoa Kỳ, ngày 21/9/2026.
(Nguồn: TTXVN)

Tại cuộc gặp với các chuyên gia, trí thức người Việt ở Hoa Kỳ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh rằng việc trở về Việt Nam hay tiếp tục làm việc ở nước ngoài phụ thuộc vào nghề nghiệp, gia đình và hoàn cảnh của mỗi người; Nhà nước tôn trọng những lựa chọn đó.

Người Việt ở nước ngoài vẫn có thể tham gia nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ, tư vấn chính sách và hợp tác kinh doanh mà không nhất thiết phải rời khỏi nơi mình đang sinh sống. Để thực hiện điều này, việc kết nối cần xuất phát từ nhu cầu cụ thể của đất nước và năng lực của từng cá nhân, tổ chức.

Các chương trình hợp tác cần có đầu mối rõ ràng, phương thức phối hợp thuận lợi và cơ chế duy trì lâu dài. Vai trò của hội đoàn, mạng lưới chuyên gia, doanh nhân và thế hệ trẻ người Việt ở nước ngoài cũng cần được phát huy trong việc xác định nhu cầu, tìm kiếm đối tác và mở rộng hợp tác.

Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài vừa gắn bó với quê hương, vừa là mạng lưới nguồn lực có khả năng kết nối Việt Nam với thế giới. Khi tri thức, công nghệ, vốn, kinh nghiệm và các mối quan hệ quốc tế được kết nối đúng hướng, những đóng góp từ xa có thể trở thành nguồn lực thiết thực cho sự phát triển của đất nước.

Dù sinh sống ở đâu, mỗi người Việt Nam ở nước ngoài đều có thể tìm thấy cách thức phù hợp để góp phần làm giàu sức mạnh dân tộc, đồng thời đưa những cơ hội và thành tựu của thế giới đến gần hơn với Việt Nam.