Liệu Hiệp ước New START có giống như số phận INF?

Quang Đào
TGVN. Sau khi Hiệp ước Các Lực lượng Hạt nhân Tầm trung (INF) chính thức sụp đổ vào đầu tháng Tám vừa qua, thế giới lại dõi theo số phận của Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START) khi nó hết hiệu lực vào tháng 2/2021.
TIN LIÊN QUAN
lieu hiep uoc new start co giong nhu so phan inf 'Hiệp ước START mới nhiều khả năng sẽ không được gia hạn'
lieu hiep uoc new start co giong nhu so phan inf Nếu Tổng thống Trump nêu điều kiện để gia hạn New START nó có thể là một liều thuốc độc gian xảo
lieu hiep uoc new start co giong nhu so phan inf
Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống Nga Dmitry Medvedev ký Hiệp ước New START tại Prague ngày 8/4/2010. (Nguồn: AP)

Các chuyên gia cảnh báo rằng việc chấm dứt Hiệp ước INF và sắp tới nếu New START cũng không được gia hạn, khả năng cao một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới sẽ được kích hoạt. Đây sẽ là lần đầu tiên hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới không có một bản hiệp ước nào ngăn cản phát triển các loại vũ khí hạt nhân kể từ năm 1972.

New START là gì?

Hiệp ước New START được ký kết vào tháng 4/2010 tại Prague (Czech) và là kết quả của cuộc đàm phán giữa Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống Nga Dmitry Medvedev. Sau khi được thông qua, Hiệp ước chính thức có hiệu lực từ ngày 5/2/2011.

Hiệp ước quy định mỗi bên cắt giảm kho vũ khí hạt nhân của mình để sau 7 năm và trong tương lai tổng số vũ khí không vượt quá 700 tên lửa đạn đạo liên lục địa, tên lửa đạn đạo bố trí trên tàu ngầm và máy bay ném bom hạng nặng, cũng như 1.550 đầu đạn và 800 bệ phóng đã được triển khai và chưa triển khai.

Quan trọng hơn, mỗi bên cho phép bên còn lại tiến hành thanh tra tại hiện trường để các bên có được sự tin tưởng cao về việc các điều khoản của Hiệp ước được tuân thủ. Hai nước cũng tổ chức các cuộc họp thường xuyên trong khuôn khổ Ủy ban Tham vấn song phương để giải quyết những bất đồng hoặc những nghi vấn về việc triển khai hoặc thủ tục triển khai.

Theo các chuyên gia, điều này giúp New START có tính thực tiễn hơn hẳn so với INF khi cả hai bên đều có thể xác minh được quá trình dỡ bỏ vũ khí diễn ra như thế nào. Đồng thời, giúp hai bên có thể thu thập được thêm thông tin về tình hình kho vũ khí lẫn nhau mà không thông qua các phương pháp thu thập và đánh giá thông tin tình báo truyền thống.

Có bao nhiêu Hiệp ước START?

New START thay thế cho Hiệp ước START I được ký kết vào năm 1991 và Hiệp ước cắt giảm tiềm lực tấn công chiến lược (SORT) hay còn gọi là Hiệp ước Moscow được ký vào ngày 24/5/2002. Tuy vậy, New START thực chất là hiệp ước mang tên START thứ 4 xuất hiện trong lịch sử quan hệ giữa Nga và Mỹ.

Tổng thống Trump nhiều lần ám chỉ rằng ông muốn thay thế New START bằng một hiệp ước vũ khí hạt nhân ba chiều sẽ bao gồm Trung Quốc. Nhưng các chuyên gia nghi ngờ về khả năng Bắc Kinh sẽ đồng ý đàm phán một thỏa thuận như vậy vì nước này có kho vũ khí hạt nhân nhỏ hơn nhiều so với Washington hoặc Moscow.

Hiệp ước START (được đổi tên thành START I sau khi Mỹ và Nga thực hiện các cuộc đàm phán hiệp ước START thứ hai) được ký vào ngày 31/7/1991 bởi Tổng thống Mỹ George H. W. Bush và Tổng thống Liên bang Xô Viết Mikhail Gorbachev và chính thức có hiệu lực vào ngày 5/12/1994. Có hiệu lực kéo dài 15 năm, Hiệp ước quy định hai bên giảm số lượng đầu đạn hạt nhân ở mức 6.000 đơn vị và giảm số lượng tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) và máy bay ném bom xuống con số 1.600.

Được Tổng thống Ronald Reagan giới thiệu tại Mỹ vào ngày 9/5/1982 và đề xuất tại Geneva (Thụy Sỹ) vào ngày 29/6/1982, START I được coi là hiệp ước kiểm soát vũ khí lớn nhất và phức tạp nhất trong lịch sử. Tuy vậy, nó đã giúp loại bỏ khoảng 80% các loại vũ khí hạt nhân tồn tại trên thế giới lúc bấy giờ.

Sau khi Liên Xô tan rã, Moscow và Washington cũng đã tiến hành đàm phán để ký kết Hiệp ước START II nhằm cấm sử dụng tên lửa đa đầu đạn phân hướng (MIRV) và ICBM. START II đã được hai nhà lãnh đạo Mỹ - Nga thời đó là Tổng thống Bush và người đồng cấp Nga Boris Yeltsin ký kết vào ngày 3/1/1993. Mặc cho đàm phán và ký kết thành công, nhưng START II lại không được đưa vào thực tiễn. Theo Moscow, START II chỉ có quyền tồn tại trong điều kiện gìn giữ Hiệp ước hạn chế hệ thống phòng thủ tên lửa (ABM). Nhưng sau khi Washington rút khỏi Hiệp ước ABM vào năm 2001, START II đã chính thức bị khai tử.

Thay vào đó, năm 2002, các bên ký Hiệp ước SORT có hiệu lực từ ngày 1/6/2003. Theo đó, cả Mỹ và Nga phải hạn chế số lượng đầu đạn hạt nhân đang trong trạng thái trực chiến còn 2.200 đơn vị.

Vào năm 1997, tại Helsinki (Phần Lan), Tổng thống Mỹ Bill Clinton và Tổng thống Nga Boris Yeltsin đã gặp nhau và thống nhất về cơ bản khung ban đầu của Hiệp ước START III nhằm giảm mạnh các kho vũ khí hạt nhân đã được triển khai của cả Mỹ và Nga, tiếp nối thành công của đàm phán START I và START II. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đã bị phá vỡ bởi nhiều lý do khác nhau và hiệp ước không bao giờ được ký kết.

Quan điểm của Mỹ và Nga về New START

Theo Foreign Policy, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần úp mở về khả năng gia hạn New START. Nhưng tình hình trong chính quyền của ông thì khác, nhiều người liên tục phản đối việc kéo dài hiệp ước này với Nga. Điển hình là Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ John Bolton khi ông cho rằng START chưa được hoàn thiện, không bao gồm các vũ khí hạt nhân chiến lược tầm ngắn hay hệ thống phóng mới của Nga.

Theo báo cáo năm 2019 của Viện Nghiên cứu hòa bình Stockholm (SIPRI), Mỹ hiện tại có 6.185 đầu đạn hạt nhân, trong đó có 1.750 đầu đạn đang được triển khai, số còn lại hoặc cất trong kho, hoặc chờ tháo dỡ, tiêu hủy. Trong khi đó, Nga có tổng cộng 6.500 đầu đạn và 1.600 đầu đạn hạt nhân đang được triển khai.

Nhiều chuyên gia vũ khí của Mỹ cũng có quan điểm giống với ông Bolton, cho rằng công nghệ phát triển vũ khí thời nay đã hoàn toàn vượt trội. Ví dụ, Nga có thể đang phát triển tên lửa siêu thanh, tên lửa hành trình chạy bằng năng lượng hạt nhân và tàu ngầm không người lái có khả năng mang vũ khí hạt nhân, xây dựng các hệ thống tên lửa chiến lược mới mà START không thể nào bao hàm được hết.

Bất chấp sự hoài nghi của ông Bolton, vào tháng Bảy vừa qua, chính quyền Trump đã phái các nhà ngoại giao tới Geneva để tiến hành các cuộc đàm phán với các đội tác Nga về khả năng gia hạn New START.

Về phần mình, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nhiều lần nói rằng Moscow muốn gia hạn hiệp ước với Washington và cảnh báo về một cuộc chạy đua vũ trang mới. Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg, Nga hôm 6/6/2019, Tổng thống Nga đã bày tỏ lấy làm tiếc khi Mỹ “không tiến hành bất cứ cuộc đàm phán chính thức nào” liên quan việc gia hạn thỏa thuận này, dù Nga đã nói hàng trăm lần rằng Nga đã sẵn sàng cho việc gia hạn. Nếu không có gì thay đổi và Mỹ không thể hiện nước này muốn gia hạn New START, Nga sẽ chấm dứt Hiệp ước vào năm 2022.

Tuy vậy, cả ông Trump lẫn ông Putin đều chia sẻ quan điểm rằng New START cần phải được mở rộng, hoặc thay thế hoàn toàn bằng một hiệp ước mới bao gồm tất cả các quốc gia, kể cả các nước được công nhận chính thức và không được công nhận chính thức là quốc gia hạt nhân. Vì nếu chỉ có các quốc gia chính thức được công nhận là quốc gia hạt nhân tham gia trong khi những quốc gia không được công nhận vẫn tiếp tục phát triển vũ khí hạt nhân, tiến trình thực thi hiệp ước sẽ dừng lại, dù đã có thỏa thuận giữa các quốc gia được công nhận chính thức là quốc gia hạt nhân.

New START có thể được coi là nhân tố giúp quản lý căng thẳng Mỹ-Nga trong việc kiểm soát vũ khí hạt nhân, và kiến tạo hy vọng cho mối quan hệ tương lai giữa hai bên. Bằng việc ngăn chặn tình trạng cạnh tranh hạt nhân giữa hai nước, và tạo ra tính minh bạch chưa có tiền lệ, quyền tiếp cận xác minh và thông tin về quy mô, kích thước và việc triển khai các lực lượng hạt nhân tấn công chiến lược, Hiệp ước này đã đảm bảo khả năng dự đoán và tính chuyên nghiệp, dù không nhiều, trong mối quan hệ giữa hai nước. Đáng tiếc là New START sẽ hết hạn vào năm 2021 nếu Tổng thống của hai nước không muốn gia hạn Hiệp ước thêm 5 năm.

lieu hiep uoc new start co giong nhu so phan inf

 

Nga sẽ thảo luận với Mỹ về START mới trong đối thoại chiến lược

Ngày 7/6, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov cho biết, ông dự định sẽ thảo luận chủ đề Hiệp ước cắt giảm vũ khí ...

lieu hiep uoc new start co giong nhu so phan inf

 

Nga ưu tiên việc gia hạn START trong hợp tác với Mỹ

Theo hãng tin Sputnik ngày 5/5, Nga tin rằng việc gia hạn Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới (START) nên được ưu ...

lieu hiep uoc new start co giong nhu so phan inf

 

Mỹ muốn Hiệp ước START mới cần có cả Trung Quốc

Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo ngày 10/4 tuyên bố, Trung Quốc nên tham gia Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược (START) ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

chinh sach doi ngoai cua an do nhung nhan to dinh hinh va su danh cuoc ve tuong lai

Chính sách đối ngoại của Ấn Độ: Những nhân tố định hình và sự 'đánh cuộc' về tương lai

Theo ông Shivshankar Menon, các mối quan ngại trong nội bộ Ấn Độ đã góp phần định hình các chính sách đối ngoại của nước này.
canh sat phap tom gon bang nhom buon nguoi qua con duong thi thuc du lich

Cảnh sát Pháp 'tóm gọn' băng nhóm buôn người qua con đường thị thực du lịch

Cảnh sát Pháp ngày 18/9 thông báo đã triệt phá một băng nhóm buôn người, gồm 7 đối tượng người Trung Quốc chuyên đưa công dân vào Pháp bằng thị ...
thong tin moi nhat ve vu hai cong dan viet nam mat tich tai miyazaki nhat ban

Thông tin mới nhất về vụ hai công dân Việt Nam mất tích tại Miyazaki, Nhật Bản

Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Fukuoka chủ động tiến hành các biện pháp bảo hộ công dân Việt Nam trong trường hợp cần thiết.
le tuyen ngon doc lap cua viet nam trong mat nhung nguoi ban my

Lễ tuyên ngôn độc lập của Việt Nam trong mắt những người bạn Mỹ

Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập trước sự chứng kiến của những người Mỹ - viên gạch đầu tiên xây dựng cây cầu hữu nghị Việt-Mỹ.
nhac si pho duc phuong con song hien minh tat ca

Nhạc sĩ Phó Đức Phương: ‘Con sông hiến mình tất cả’…

TGVN. Trưa ngày 19/9/2020, nhạc sĩ Phó Đức Phương đã trút hơi thở cuối cùng sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư tụy để ‘về quê’ với ‘dòng ...
han quoc thoa thuan lien trieu ha nhiet cang thang quan su

Hàn Quốc: Thỏa thuận liên Triều hạ nhiệt căng thẳng quân sự

Ngày 19/9, tân Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc Suh Wook cho biết căng thẳng quân sự liên Triều đã giảm nhờ thỏa thuận ký với Bình Nhưỡng cách đây ...
quan doi lebanon phat hien 13 tan phao hoa tai cang beirut

Quân đội Lebanon phát hiện 1,3 tấn pháo hoa tại cảng Beirut

Hồi tháng trước, cảng Beirut đã bị tàn phá nặng nề trong vụ nổ kinh hoàng, được cho là do lượng lớn hóa chất Ammonium Nitrate không được bảo quản ...
an do bat giu 9 phan tu al qaeda tich thu nhieu vu khi

Ấn Độ: Bắt giữ 9 phần tử Al-Qaeda, tịch thu nhiều vũ khí

Cơ quan Điều tra quốc gia Ấn Độ (NIA) bắt giữ 9 phần tử Al-Qaeda đang lên kế hoạch tấn công vào một số địa điểm trọng yếu.
my xa sung kinh hoang o bang new york hai nguoi thiet mang

Mỹ: Xả súng kinh hoàng ở bang New York, hai người thiệt mạng

Cảnh sát ngày 19/9 cho biết hai người đã thiệt mạng và 14 người khác bị thương trong một vụ xả súng kinh hoàng tại một bữa tiệc ở Rochester, ...
nga mo lai duong bay voi 3 nuoc tam ngung dua cong dan ve nuoc

Nga mở lại đường bay với 3 nước, tạm ngưng đưa công dân về nước

Từ ngày 21/9, Nga sẽ mở lại đường bay quốc tế với Belarus, Kazakhstan và Kyrgyzstan, đồng thời ngừng các chuyến bay đưa công dân Nga ở nước ngoài về ...
han quoc thoa thuan lien trieu ha nhiet cang thang quan su

Hàn Quốc: Thỏa thuận liên Triều hạ nhiệt căng thẳng quân sự

Ngày 19/9, tân Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc Suh Wook cho biết căng thẳng quân sự liên Triều đã giảm nhờ thỏa thuận ký với Bình Nhưỡng cách đây hai năm.
quan doi lebanon phat hien 13 tan phao hoa tai cang beirut

Quân đội Lebanon phát hiện 1,3 tấn pháo hoa tại cảng Beirut

Hồi tháng trước, cảng Beirut đã bị tàn phá nặng nề trong vụ nổ kinh hoàng, được cho là do lượng lớn hóa chất Ammonium Nitrate không được bảo quản tốt.
an do bat giu 9 phan tu al qaeda tich thu nhieu vu khi

Ấn Độ: Bắt giữ 9 phần tử Al-Qaeda, tịch thu nhiều vũ khí

Cơ quan Điều tra quốc gia Ấn Độ (NIA) bắt giữ 9 phần tử Al-Qaeda đang lên kế hoạch tấn công vào một số địa điểm trọng yếu.
my xa sung kinh hoang o bang new york hai nguoi thiet mang

Mỹ: Xả súng kinh hoàng ở bang New York, hai người thiệt mạng

Cảnh sát ngày 19/9 cho biết hai người đã thiệt mạng và 14 người khác bị thương trong một vụ xả súng kinh hoàng tại một bữa tiệc ở Rochester, New York (Mỹ)
my gay gat chau au doi giong ve trung quoc

Mỹ gay gắt, châu Âu đổi giọng về Trung Quốc

Thượng đỉnh trực tuyến EU-Trung Quốc tối 14/9 và phát biểu của Ngoại trưởng Mỹ ngày 15/9 cho thấy điều chỉnh trong cách Mỹ và EU tiếp cận Trung Quốc. Bình luận.
israel binh thuong hoa quan he voi uae va bahrain nguoi vui ke buon

Israel bình thường hóa quan hệ với UAE và Bahrain: Người vui, kẻ buồn

Thỏa thuận bình thường hóa quan hệ của Israel-Bahrain, Israel-UAE và ký kết ngày 15/9 tại Washington đã đi vào lịch, song lại khiến Palestine phiền lòng.
quan he nga belarus do nguoi giup minh

Quan hệ Nga-Belarus : Đỡ người, giúp mình

Cuộc gặp cấp cao giữa hai Tổng thống Nga-Belarus cho thấy kế sách vượt khó và thoát hiểm của Tổng thống Lukashenko trong khủng hoảng. Bình luận của TG&VN.
ba cau hoi tan chu tich ldp suga yoshihide can giai dap

Ba câu hỏi tân Chủ tịch LDP Suga Yoshihide cần giải đáp

Đáp án của cựu Chánh Văn phòng Nội các, Chủ tịch đảng Dân chủ Tự do (LDP) Suga Yoshihide sẽ quyết định tương lai của chính phủ Nhật Bản một năm tới.
chinh sach doi ngoai cua an do nhung nhan to dinh hinh va su danh cuoc ve tuong lai

Chính sách đối ngoại của Ấn Độ: Những nhân tố định hình và sự 'đánh cuộc' về tương lai

Theo ông Shivshankar Menon, các mối quan ngại trong nội bộ Ấn Độ đã góp phần định hình các chính sách đối ngoại của nước này.
chinh sach doi ngoai cua tan thu tuong suga yoshihide chu nghia thuc dung trong the gioi hon don

Chính sách đối ngoại của tân Thủ tướng Suga Yoshihide: Chủ nghĩa thực dụng trong thế giới hỗn độn

Liệu tân Thủ tướng Nhật Bản Suga Yoshihide sẽ làm gì để giải quyết đống hỗn độn gây ra bởi cạnh tranh Mỹ-Trung và dịch Covid-19?
tan thu tuong nhat ban trong mat gioi chuyen gia

Tân Thủ tướng Nhật Bản trong mắt giới chuyên gia

Việc lựa chọn ông Suga Yoshihide vào vị trí tân Thủ tướng Nhật Bản, theo giới chuyên gia là một lựa chọn đúng đắn cho Nhật Bản.
chinh sach phong toa thoi covid 19 cong than hay toi do

Chính sách phong tỏa thời Covid-19: ‘Công thần’ hay ‘tội đồ’?

Chính sách phong tỏa giúp ngăn chặn dịch Covid-19 vẫn tiếp tục gây tranh cãi trên thế giới khi vẫn có những tổn thất nghiêm trọng.
Phiên bản di động