Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi): Đưa đối ngoại và hội nhập quốc tế trở thành một nguồn lực phát triển kinh tế đất nước

Thảo luận về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội ủng hộ việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế đến cấp xã.

Bộ Ngoại giao tiếp nhận Bản sao Thư ủy nhiệm của các Đại sứ nước ngoài Tham vấn Chính trị lần thứ 5 giữa Bộ Ngoại giao Việt Nam và Oman Bộ Ngoại giao tham gia tập huấn trực tuyến về kê khai, tổng hợp vị trí việc làm

Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi): Đưa đối ngoại và hội nhập quốc tế trở thành một nguồn lực phát triển kinh tế đất nước

Quang cảnh phiên thảo luận. (Ảnh: Minh Khuê)

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh điều hành phiên thảo luận. (Ảnh: Minh Khuê)

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự phiên thảo luận. (Ảnh: Minh Khuê)

Sáng 7/11, thảo luận ở hội trường tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội cho rằng, dự thảo luật đã kịp thời thể chế hóa đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế của Đảng, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đáp ứng yêu cầu chính quyền địa phương 2 cấp, mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế đến cấp xã, cấp đơn vị để tạo sự chủ động và nguồn lực phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, khi mở rộng chủ thể ký kết, cũng cần bảo đảm nguyên tắc phân cấp nhưng không buông lỏng, giao quyền nhưng phải kiểm soát được quyền lực.

Mở rộng thẩm quyền ký kết của UBND cấp xã nhưng cần tránh tình trạng trách nhiệm bị phân tán

Thảo luận tại hội trường về dự án luật, các đại biểu Quốc hội cho rằng, thực hiện chủ trương của Đảng theo tinh thần Nghị quyết 59 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, xuất phát từ thực tiễn, dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) có nhiều nội dung đổi mới so với luật hiện hành. Điều này đáp ứng nhu cầu đa dạng hóa các lĩnh vực hợp tác quốc tế cũng như số lượng các chủ thể tham gia, ký kết các thỏa thuận quốc tế, phục vụ việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Đoàn chủ tọa. (Ảnh: Minh Khuê)

Cho ý kiến về ký kết thỏa thuận quốc tế của UBND cấp xã (điểm i khoản 2 Điều 2, khoản 5 Điều 3 và khoản 3 Điều 20), đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, đồng tình với việc mở rộng chủ thể ký kết phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo đại biểu, Báo cáo số 10125 đã dự kiến quy định chi tiết điều kiện, lĩnh vực, năng lực và nguồn lực ở nghị định; bổ sung trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã và thẩm quyền giám sát của HĐND cấp tỉnh. Đây là những bước tiếp thu cần thiết. Tuy vậy, khi Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định cho ký, còn cấp xã trực tiếp đề xuất và thực hiện, cần tránh tình trạng trách nhiệm bị phân tán giữa hai cấp.

“Đề nghị quy định rõ ngay trong luật nguyên tắc phân định trách nhiệm: Cấp tỉnh xem xét, quyết định và kiểm tra; cấp xã chịu trách nhiệm về nội dung đề xuất, nguồn lực, tổ chức thực hiện và kết quả cam kết. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm cung cấp thông tin phục vụ giám sát của HĐND cấp xã theo chức năng, thẩm quyền của cơ quan này; bảo đảm cán bộ pháp lý, ngoại ngữ và kinh phí hỗ trợ đối với địa bàn khó khăn. Những tiêu chí chi tiết có thể giao Chính phủ quy định, nhưng nguyên tắc trách nhiệm nên được thể hiện trong Luật”, đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu. (Ảnh: Minh Khuê)

Trong khi đó, về thẩm quyền ký kết và cơ chế ký trước, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long cho rằng, theo Báo cáo tiếp thu, giải trình, khoản 3 Điều 31 đã được chỉnh lý theo hướng cho phép áp dụng cơ chế “ký trước, báo cáo sau” đối với một số biên bản, kết luận hội nghị, hội đàm hoặc tuyên bố chính trị có thay đổi dưới một nửa số điều, khoản so với văn bản đã được xem xét, hoặc có thay đổi mang tính kỹ thuật, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 37. Đại biểu cho rằng, quy định như vậy nhằm tạo sự linh hoạt trong hoạt động đối ngoại.

Tuy nhiên, nếu lấy tỷ lệ thay đổi dưới một nửa số điều, khoản làm tiêu chí là chưa thật sự chặt chẽ. Bởi có những thỏa thuận chỉ thay đổi một điều khoản, nhưng đó lại là điều khoản quan trọng nhất liên quan đến nghĩa vụ tài chính, trách nhiệm thực hiện, chia sẻ dữ liệu hoặc quyền, lợi ích của Việt Nam. Ngược lại, có văn bản thay đổi nhiều điều khoản nhưng chỉ là chỉnh sửa câu chữ, kỹ thuật trình bày.

“Do đó, tôi đề nghị khoản 3 Điều 31 cần xác định rõ: Chỉ được ký trước, báo cáo sau khi những thay đổi không làm thay đổi bản chất cam kết, không làm phát sinh nghĩa vụ mới, không mở rộng trách nhiệm và không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của Việt Nam. Nếu thay đổi nội dung thực chất thì phải báo cáo lại cơ quan, người có thẩm quyền trước khi ký. Theo tôi, nội dung thay đổi quan trọng hơn số lượng điều khoản thay đổi”, đại biểu Thạch Phước Bình kiến nghị.

Đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu. (Ảnh: Minh Khuê)

Còn theo đại biểu Chu Mạnh Hùng, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh, dự thảo mở rộng chủ thể là chính quyền cấp xã tham gia và ký kết các thỏa thuận quốc tế. Cụ thể tại điểm 1, khoản 2 của Điều 2 quy định chủ thể cấp xã được phân thành hai nhóm: Nhóm thứ nhất là Ủy ban nhân dân xã, phường ở khu vực biên giới và đặc khu. Nhóm thứ hai là Ủy ban nhân dân xã, phường khác theo quy định của Chính phủ.

Đại biểu cho rằng, giữa khoản 2 của Điều 2 với khoản 8 và khoản 9 của Điều 3 chưa thực sự đồng bộ về chủ thể cấp xã tham gia và ký kết các thỏa thuận quốc tế theo hai nhóm. Bởi, khoản 8 chỉ quy định về xã, phường ở khu vực biên giới. Còn khoản 9 lại quy định về Ủy ban nhân dân cấp xã khác ngoài khoản 8 tuân thủ các quy định tại Điều 3 và tiêu chí do Chính phủ quy định.

Đại biểu Chu Mạnh Hùng, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh phát biểu. (Ảnh: Minh Khuê)

Còn về chủ thể bên ký kết nước ngoài, đại biểu Chu Mạnh Hùng cho rằng, quy định trong dự thảo khác so với Luật Thỏa thuận quốc tế hiện tại, đó là tổ chức quốc tế liên chính phủ. Nếu quy định chỉ bó lại ở tổ chức quốc tế liên chính phủ thì sẽ hạn chế đi nguồn lực mà cộng đồng quốc tế có thể hỗ trợ Việt Nam trong phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy đại biểu Chu Mạnh Hùng đề nghị giữ nguyên như quy định cũ, đó là quy định tổ chức quốc tế bao gồm: liên chính phủ và phi chính phủ.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung lắng nghe các ý kiến phát biểu. (Ảnh: Minh Khuê)

Tính toán đến năng lực và tính khả thi của chủ thể ký kết

Đồng ý với việc sửa Luật Thỏa thuận quốc tế để phù hợp với bối cảnh tình hình mới với rất nhiều các chủ trương mới, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng đề nghị tiếp tục nghiên cứu việc mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế, trong đó cần lưu ý tính toán đến năng lực của chủ thể ký kết. Cùng với đó, đại biểu cũng đề nghị cần phải chuẩn hóa lại quy trình phê duyệt, tránh tình trạng ký rồi không thực hiện hoặc thực hiện nhưng lại để bị ảnh hưởng.

“Thứ ba, trong Thỏa thuận quốc tế này cũng phải có một câu nói rõ là không ràng buộc trách nhiệm pháp lý, bởi không thể lấy quy định pháp luật trong nước để lý giải cho việc không thực hiện nghĩa vụ và cam kết quốc tế”, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc kiến nghị.

Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng phát biểu. (Ảnh: Minh Khuê)

Chia sẻ quan điểm với đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc về việc mở rộng chủ thể các bên ký kết, đại biểu Bùi Sơn Hải, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng cũng cho rằng, nếu việc mở rộng mà không cân nhắc đến năng lực và tính khả thi thì hậu quả sẽ rất lớn. Bởi theo luật pháp quốc tế, nếu một cơ quan trong bộ máy nhà nước, một đơn vị công lập của nhà nước ký kết thỏa thuận với nước ngoài, nếu có vấn đề xảy ra đối với hợp đồng, thỏa thuận, thì sẽ nguy cơ bị kiện.

Vì vậy, đại biểu đề xuất, yêu cầu các đơn vị ký kết phải ghi trong thỏa thuận quốc tế: “không ràng buộc đến các quyền nghĩa vụ pháp lý của nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam dưới bất kỳ một hình thức nào”.

Khơi thông các nút thắt hành chính, hỗ trợ chuỗi cung ứng và kinh tế nông nghiệp

Theo đại biểu Tô Ái Vang, Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ, Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) đối với các vùng nuôi trồng không dừng lại ở những điều khoản trên giấy, mà chứa đựng nhịp đập sinh kế của người nông dân. Đây là công cụ pháp lý bảo vệ giọt mồ hôi lao động, biến sự cần cù thành giá trị thương hiệu nông sản Việt Nam từ món quà của thiên nhiên ban tặng thành sứ giả của lòng tin và tình hữu nghị toàn cầu.

Đại biểu Tô Ái Vang, Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ phát biểu. (Ảnh: Minh Khuê)

Tại Khoản 8 và Khoản 9, Điều 3 giới hạn phạm vi ký kết của UBND cấp xã, chủ yếu tập trung vào giao lưu, kết nghĩa và hợp tác biên giới. Theo đại biểu, thực tiễn hiện nay, tại các vùng nông nghiệp trọng điểm, các HTX quy mô lớn nằm tại địa bàn xã là hạt nhân của chuỗi liên kết.

Khi các tổ chức, chuyên gia nước ngoài muốn ký kết các thỏa thuận kỹ thuật nhỏ (như chuyển giao công nghệ tưới tiết kiệm, quy trình đóng gói hữu cơ, cấp mã số vùng trồng), họ cần sự xác nhận hoặc bảo trợ pháp lý nhanh từ chính quyền cấp cơ sở. Việc siết quá chặt khiến cấp xã thiếu đi sự linh hoạt để đồng hành cùng nông dân đón nhận dòng chảy công nghệ quốc tế.

“Do đó, tôi kiến nghị sửa đổi, bổ sung Khoản 9, Điều 3 “UBND cấp xã khác, ngoài quy định tại khoản 8 Điều này, được ký kết TTQT tuân thủ các điều kiện, tiêu chí, lĩnh vực do Chính phủ quy định; trong đó ưu tiên các thỏa thuận về chuyển giao kỹ thuật sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển sinh kế cộng đồng”, đại biểu Tô Ái Vang đề nghị.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận. (Ảnh: Minh Khuê)

Cho rằng, nông sản là mặt hàng có tính thời vụ cực kỳ cao chậm một ngày là hại một vụ, đại biểu Tô Ái Vang cũng kiến nghị bổ sung vào khoản 3, Điều 20: “Trong trường hợp ký kết các thỏa thuận hợp tác mang tính thời vụ, khẩn cấp về thương mại, tiêu thụ nông sản hoặc cung ứng vật tư nông nghiệp thiết yếu, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thể ủy quyền bằng văn bản cho người đứng đầu cơ quan chuyên môn trực thuộc quyết định ký kết và chịu trách nhiệm trước pháp luật.”

Bên cạnh đó, để giải quyết tình trạng ùn ứ hàng ngàn xe nông sản tại cửa khẩu biên giới, hoặc đứt gãy đột ngột chuỗi cung ứng vật tư nhập khẩu thiết yếu, đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị bổ sung khoản 6 vào Điều 30 “Cần xử lý khẩn cấp nhằm ứng phó với biến động nghiêm trọng của thị trường hàng hóa xuất nhập khẩu, ách tắc logistics tại cửa khẩu, hoặc nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư, nguyên liệu sản xuất thiết yếu của quốc gia và địa phương”.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận. (Ảnh: Minh Khuê)

Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi): “một công cụ” rất quan trọng để thực hiện đối ngoại, hội nhập quốc tế ở tất cả các cấp, các ngành và các địa phương

Thay mặt cơ quan trình dự án luật phát biểu, giải trình vấn đề các đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã ủng hộ sự cần thiết sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế, nhấn mạnh, đây là “một công cụ” rất quan trọng để Việt Nam thực hiện đối ngoại, hội nhập quốc tế ở tất cả các cấp, các ngành và các địa phương.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu giải trình. (Ảnh: Minh Khuê)

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cũng nhấn mạnh sự cần thiết sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế để đáp ứng yêu cầu đối ngoại, hội nhập quốc tế trở thành nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, trong đó đưa đối ngoại hội nhập quốc tế trở thành một nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ. Việc sửa đổi luật cũng nhằm thể chế hóa các quan điểm, chủ trương mới của Đảng, trong đó có vấn đề phân cấp, phân quyền, giảm bớt thủ tục hành chính, giải quyết các điểm nghẽn về thể chế.

Ghi nhận ý kiến phát biểu của đại biểu Tô Ái Vang, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cũng cho rằng, quy định trong luật nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động hợp tác liên quan đến nông nghiệp, sản xuất kinh tế nói chung.

Về trách nhiệm của các cơ quan trong đề xuất, thẩm định, xem xét ký kết, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cũng nêu rõ, ngoài trách nhiệm hành chính nói chung còn có trách nhiệm về mặt Đảng, chính quyền, trách nhiệm công vụ. Luật không thể đưa quá chi tiết, chỉ quy định nguyên tắc, những vấn đề cơ bản lớn.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu giải trình. (Ảnh: Minh Khuê)

Liên quan tới năng lực của chủ thế tham gia, ký kết thỏa thuận quốc tế, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cũng cho rằng, dự thảo luật quy định không chỉ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ mà cả với năng lực của địa phương, cấp xã, phường hoặc cơ quan tổ chức; đồng thời quy định phải có lộ trình, kế hoạch thực hiện, người thực hiện cũng như nguồn lực.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cũng mong muốn các đại biểu Quốc hội ủng hộ để Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp trong hội nhập quốc tế và đối ngoại, trở thành nguồn lực đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới của đất nước.