Mười hai thế kỷ văn học Nhật Bản [Kỳ 1]

Hữu Ngọc
Nhìn tổng quát, văn học Nhật Bản có một số đặc điểm nổi bật. Văn học viết ra đời khá sớm, khẳng định cá tính về thơ vào thế kỷ VIII, về tiểu thuyết vào thế kỷ IX.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Hai trong số nhiều bản tiếng Anh của Kojiki.
Hai trong số nhiều bản tiếng Anh của Kojiki.

Cũng như trong những lĩnh vực khác, văn học Nhật Bản có vay mượn của nước ngoài (ảnh hưởng của Trung Quốc ngay từ lúc đầu, kể cả chữ viết; ảnh hưởng tư tưởng và thể loại phương Tây); nhưng sau khi tiếp thụ, nó đã sáng tạo ra những sản phẩm độc đáo mang dấu ấn dân tộc.

Văn học Nhật Bản là một bức tranh đa dạng, bao gồm những tiểu thuyết vào loại dài nhất thế giới, những thể thơ ngắn nhất thế giới, những vở kịch âm thầm gợi ý cạnh những vở hết sức dông dài.

Về nội dung, có thể phân biệt bốn khuynh hướng phản ánh quá trình biến diễn chính trị và xã hội Nhật Bản: Một là, văn học có tính chất quý tộc, cung đình ở thế kỷ XII; Hai là, văn học hùng tráng trong những thế kỷ chiến tranh phong kiến (cho đến cuối thế kỷ XVI); Ba là, văn học có tính chất thị dân và dân gian từ sau khi dòng họ tướng quân Tokugawa lập lại hòa bình; và Bốn là, Văn học hiện đại hóa thời Minh Trị.

Văn học có tính chất quý tộc, cung đình

Cho đến cuối thế kỷ thứ VIII, có rất ít trước tác còn lưu giữ lại được. Hai trước tác cổ Kojiki của Ō no Yasumaro (Cổ sự ký - tuyển tập văn xuôi ghi chép lại các chuyện cũ, tập hợp các thần thoại về nguồn gốc nước Nhật và các vị thần) và Manyoushu của Ōtomo no Yakamochi (Vạn diệp tập, tuyển tập thi ca) là hai tác phẩm nổi tiếng nhất thời bấy giờ.

Đến thời kỳ đế kinh chuyển sang đóng ở Heian (thế kỷ VIII-XII), văn học Nhật Bản phát triển rực rỡ, có thể coi là thời kỳ hoàng kim của văn học Nhật Bản. Điển hình thời kỳ này là quá trình sáng tạo ra một thứ chữ để phiên âm ngôn ngữ Nhật từ chữ Hán (theo kiểu chữ Nôm của Việt Nam, nhưng xuất phát từ nguyên tắc khác). Các nhà Nho và nhà sư đã dựa vào chữ Hán mà nghĩ ra những chữ viết đơn giản hơn gọi là Kana. Chữ Kana được dần hoàn thiện, phổ biến và đã mở đường cho văn học phong cách thuần dân tộc, khác phong cách Trung Quốc.

Thời Heian là thời thanh bình an lạc. Văn học phản ánh những thú vui ở cung đình của giai cấp quý tộc trong một xã hội duy mỹ và hưởng lạc, những mối tình say đắm, thú vui tiêu khiển tao nhã như cầm, kỳ, thi, họa, những cuộc du ngoạn… Những tác phẩm lớn, đa số tiểu thuyết, thơ, nhật ký đều do các nữ sĩ viết, vì vậy, thời kỳ này còn gọi là thời kỳ của các nữ sĩ, tuy không phong phú về đề tài và phong cách. Thể thơ Tanka thời kỳ này sau trở thành kinh điển, nhiều nhà thơ hiện đại vẫn dùng. Xuất hiện các tiểu thuyết văn xuôi như Truyện kể Genji (Genji Monogatari) của Murasaki Shikibu được xếp vào một trong bốn, năm tiểu thuyết hay nhất của văn học thế giới, mà theo nhà văn Giải thưởng văn học Nobel Kawabata Yasunari (1899-1972): “Tác phẩm ấy là đỉnh cao nhất của văn chương Nhật Bản, cho đến nay, không một tác phẩm hư cấu nào sánh được”. Thể nhật ký và tùy bút (gần giống như Vũ trung tùy bút của Việt Nam) nổi tiếng là tập Makura No Soshi (Truyện gối đầu giường) của Sei Shōnagon cho đến nay là tác phẩm vẫn còn sức quyến rũ tươi mát.

Văn học thời nam nhi thượng võ

Đến thế kỷ XII-XIV, thời kỳ các Tướng quân át quyền Hoàng đế và đóng phủ chúa ở Kamamura (dài khoảng 150 năm, từ 1185 đến 1333) là thời kỳ mở đầu giai đoạn phong kiến bằng các cuộc chiến tranh liên miên giữa các dòng họ Tướng quân nắm quyền bính. Với sự xuất hiện của giai cấp võ sĩ, bậc thang giá trị tinh thần chuyển từ nghệ thuật và hưởng lạc sang tinh thần nam nhi thượng võ, khắc khổ.

Thời kỳ “binh đao” đề cao những tiểu thuyết võ công mà các võ sĩ trở thành nhân vật chính thay cho vương tôn, công tử cung đình. Điển hình trong giai đoạn này là tập Heike Monogatari (Truyện kể về dòng họ Heike), kể về cuộc tranh giành quyền bính giữa hai dòng họ Heike (hay Taira) và Minamoto, và sự xuất hiện tầng lớp võ sĩ đạo; tuyển tập thơ Shin Kokinshu (hay Shin Kokin Wakashu, Shin Kokin - Tân cổ kim tập), là tuyển tập thơ cổ đại và hiện đại mới của nhiều tác giả, nói lên nỗi đau khổ về số phận bi đát của con người trong chinh chiến, sâu sắc hơn nỗi buồn chán cuộc thế của thời Heian.

Thời kỳ phủ Chúa của các Tướng quân đặt ở Muromachi (vào nửa sau thế kỷ XIV đến thế kỷ XVI) vẫn tiếp tục là một thời kỳ binh đao loạn lạc. Đồng thời, buôn bán và thị thành phát triển, những tầng lớp thị dân hình thành, quan hệ với phương Tây mở dần, đặc biệt vào cuối thế kỷ XVI. Đề tài văn học phổ biến thời kỳ này và suốt thời Trung cổ là “biệt ly”. Một tác phẩm tùy bút bất hủ Tsurezuregusa (Nhàn tư hay còn gọi là Thu hoạch nhàn rỗi) của nhà sư Urabe Kenko, gồm 243 đoạn rời nhau, dài từ vài dòng đến 3-4 trang. Các chủ đề như cái chết và vô thường, vẻ đẹp của thiên nhiên cũng như một số câu chuyện hài hước đã ảnh hưởng lớn đến văn học thẩm mỹ và nếp sống Nhật Bản hơn 600 năm sau.

(Còn tiếp)

Hồi ký của Hoàng tử Harry đạt kỷ lục cuốn sách phi tiểu thuyết bán chạy nhất

Hồi ký của Hoàng tử Harry đạt kỷ lục cuốn sách phi tiểu thuyết bán chạy nhất

Một nguồn tin tiết lộ, Hoàng tử Harry không hối hận về những chi tiết trong cuốn Spare, thậm chí vô cùng tự hào trước ...

Một thoáng văn học Thụy Điển: Linné-nhà thực vật học, nhà văn du ký

Một thoáng văn học Thụy Điển: Linné-nhà thực vật học, nhà văn du ký

Du khách đến thủ đô Stockholm của Thụy Điển muốn tới Thư viện Hoàng gia thường qua một phố giàu ở trung tâm mang tên ...

Tìm hiểu bức tranh về văn học miền Trung nửa đầu thế kỷ XX

Tìm hiểu bức tranh về văn học miền Trung nửa đầu thế kỷ XX

Ngày 6/6, Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề 'Văn học miền Trung nửa đầu thế kỷ XX' đã diễn ra tại Trường ...

Trao giải cho các luận văn nghiên cứu văn học Nhật Bản

Trao giải cho các luận văn nghiên cứu văn học Nhật Bản

Ban Tổ chức Cuộc thi luận văn nghiên cứu văn học Nhật Bản – Giải thưởng Inoue Yasushi vừa trao giải cho các tác giả ...

Nhật Bản trao Giải thưởng Inoue Yasushi cho các nhà nghiên cứu văn học của Việt Nam

Nhật Bản trao Giải thưởng Inoue Yasushi cho các nhà nghiên cứu văn học của Việt Nam

TGVN. Ngày 18/1, Lễ trao giải cuộc thi luận văn nghiên cứu văn học Nhật Bản - Giải thưởng Inoue Yasushi lần thứ tư đã ...

Đọc thêm

Việt Nam-Indonesia phối hợp triển khai hiệu quả Chương trình hành động 2026-2030 với các mục tiêu cụ thể

Việt Nam-Indonesia phối hợp triển khai hiệu quả Chương trình hành động 2026-2030 với các mục tiêu cụ thể

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã tiếp Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Cộng hòa Indonesia Arrmanatha Christiawan Nasir.
Vì sao Nhật Bản phải dừng chương trình trợ cấp xe điện sớm hơn dự kiến?

Vì sao Nhật Bản phải dừng chương trình trợ cấp xe điện sớm hơn dự kiến?

Ngày 20/11, Chính phủ Nhật Bản đã ngừng tiếp nhận hồ sơ xin trợ cấp mua xe điện và các loại xe thân thiện với môi trường.
Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 22/11/2026: Tuổi Thân tài lộc bền vững

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 22/11/2026: Tuổi Thân tài lộc bền vững

Xem tử vi 22/11 - tử vi 12 con giáp hôm nay 22/11/2026 - Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, ...
Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 22/11/2026, Lịch vạn niên ngày 22 tháng 11 năm 2026

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 22/11/2026, Lịch vạn niên ngày 22 tháng 11 năm 2026

Lịch âm 22/11. Lịch âm 22/11/2026? Âm lịch hôm nay 22/11. Lịch vạn niên 22/11/2026. Ngày hôm nay tốt hay xấu? Xem ngày giờ, hướng tốt xấu...
Phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo và bán dẫn: Nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược

Phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo và bán dẫn: Nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực AI và công nghiệp bán dẫn đang được Việt Nam xác định là một trong những nhiệm vụ quan ...
Doanh nghiệp Nhật Bản cam kết đồng hành cùng Việt Nam phát triển năng lượng và kinh tế

Doanh nghiệp Nhật Bản cam kết đồng hành cùng Việt Nam phát triển năng lượng và kinh tế

Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc điều hành Mitsubishi Power Asia Pacific khẳng định cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình phát triển năng lượng và kinh ...
PNTRIP với khát vọng kết nối và hành trình kiến tạo giá trị

PNTRIP với khát vọng kết nối và hành trình kiến tạo giá trị

Công ty TNHH Du lịch và Thương mại quốc tế Phương Nam - PNTRIP ra đời vào ngày 8/3/2011.
Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Chiều 18/11, Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội cùng Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Sơn Đông tổ chức chương trình giới thiệu văn hóa và du lịch tỉnh Sơn Đông.
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

TP. Cần Thơ đang chuẩn bị chuỗi hoạt động quy mô lớn trong những tháng cuối năm 2026.
Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Sáng 13/11, chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc tại Hà Nội mang đến những tiết mục đặc sắc, góp phần kết nối văn hóa Việt-Trung.
Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương đã có nhiều đóng góp nổi bật trong xây dựng nền tảng văn hóa địa phương, đặc biệt là xứ Kinh Bắc.
Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm ảnh.
Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 khép lại ngày 8/11, thu hút hàng vạn vận động viên trong nước và quốc tế.
Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Giải chạy Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 6-8/11, dự kiến thu hút hàng chục nghìn vận động viên trong nước và quốc tế.
Phiên bản di động