 |
| Ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy hai cường quốc Mỹ-Trung Quốc đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc “chiến tranh lạnh” về trí tuệ nhân tạo. (Nguồn: Ảnh tạo bằng AI) |
Những nỗ lực của Mỹ nhằm kìm hãm bước tiến của Trung Quốc trong lĩnh vực AI thông qua các biện pháp hạn chế kinh tế có thể phản tác dụng.
Sự thành công của công nghệ AI giá rẻ từ Trung Quốc rõ ràng đã khiến các công ty trong ngành của Mỹ lo ngại. Các doanh nghiệp hàng đầu trong ngành đã công khai kêu gọi chính phủ Mỹ hành động để đối phó với sự cạnh tranh từ ngành công nghiệp AI Trung Quốc.
Washington đã áp đặt nhiều biện pháp hạn chế đối với việc bán chip cho Trung Quốc. Năm ngoái, Mỹ đã khởi xướng sáng kiến “Pax Silica” nhằm hình thành một liên minh giữa các đồng minh và đối tác của Mỹ, đảm bảo chuỗi cung ứng công nghệ AI mà không bao gồm Bắc Kinh. Đến nay, 23 bang của Mỹ cùng Liên minh châu Âu đã tham gia sáng kiến này. Hiện tại, ngành công nghiệp AI Mỹ đang gây sức ép đòi cấm hoặc hạn chế các mô hình AI của Trung Quốc.
Câu hỏi đặt ra lúc này là: Liệu Mỹ có thể giành chiến thắng trong cuộc chiến mà chính họ đã khơi mào này hay không?
Một “thất bại” gây thiệt hại hàng tỷ USD
Hiện tại, Mỹ và các đồng minh đang nắm lợi thế trong một số lĩnh vực then chốt của quá trình phát triển AI. Các mô hình AI tiên tiến của Trung Quốc vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn nhập khẩu, đặc biệt là chip, phần mềm thiết kế chip và thiết bị sản xuất chip.
Hệ quả là, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã cản trở khả năng bắt kịp các công nghệ AI mới nhất của Trung Quốc, chúng làm gia tăng chi phí và làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư. Tuy nhiên, những biện pháp này sẽ không thể kìm hãm sự phát triển AI của Trung Quốc mãi mãi.
Cần lưu ý rằng phát triển AI không chỉ đơn thuần là cuộc đua về chip, nguồn nhân lực, vốn tài chính, quy mô thị trường, sự linh hoạt trong quản lý và mức độ ứng dụng trong ngành công nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Để đối phó với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, Trung Quốc không chỉ đầu tư vào các giải pháp thay thế trong nước mà còn cải tiến kiến trúc mô hình AI, tối ưu hóa hiệu suất huấn luyện và suy luận AI, cũng như khai thác tối đa hiệu năng từ số chip hiện có.
Trong nỗ lực bắt kịp đà phát triển công nghệ chip, Trung Quốc đang tìm kiếm các kẽ hở trong quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ để lách các lệnh hạn chế. Hồi tháng 6, chính phủ Mỹ đã ngăn chặn các công ty Trung Quốc mua chip tiên tiến của Mỹ thông qua các công ty con ở nước ngoài. Dù kẽ hở này đã bị bịt lại, nhưng những lỗ hổng mới chắc chắn sẽ xuất hiện.
Việc Mỹ có thể kìm hãm bước tiến của Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo hay không còn phụ thuộc vào sự sẵn lòng hợp tác của các đồng minh. Chip tiên tiến không được sản xuất tại một quốc gia duy nhất; thay vào đó, chuỗi cung ứng của chúng trải dài qua nhiều thực thể chính trị, kết hợp giữa thiết kế của Mỹ, thiết bị từ Hà Lan và Nhật Bản, cùng quy trình sản xuất tại Đài Loan (Trung Quốc)…
Sự phụ thuộc lẫn nhau này đồng nghĩa với việc các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, nếu bị siết chặt quá mức, sửa đổi quá thường xuyên hoặc duy trì quá lâu có thể gây tác dụng ngược. Các đồng minh của Mỹ, vốn không hài lòng khi Washington liên tục đẩy gánh nặng chi phí thương mại lớn sang họ vì lợi ích an ninh quốc gia của chính mình, có thể sẽ trở nên mệt mỏi với các chính sách này và bắt đầu tích cực đầu tư vào các chuỗi cung ứng thay thế nhằm hoàn toàn bỏ qua công nghệ và quy định của Mỹ.
CEO Christophe Fouquet của ASML—gã khổng lồ Hà Lan chuyên sản xuất thiết bị chế tạo chip—đã đặt câu hỏi liệu việc hạn chế bán các thiết bị sản xuất chip tiên tiến nhất cho Trung Quốc (dưới áp lực từ Mỹ) có thực sự hiệu quả hay không, hay chỉ khiến nước này nỗ lực gấp bội để tự phát triển công nghệ của riêng mình.
Những nghi ngại về chiến lược hiện tại của Mỹ đã xuất hiện ngay cả trong nội bộ ngành công nghiệp AI của nước này. Chẳng hạn, gã khổng lồ sản xuất chip Nvidia của Mỹ phản đối các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip vì Trung Quốc là thị trường trọng yếu của công ty. CEO Jensen Huang đã gọi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu này là một “thất bại” gây thiệt hại hàng tỷ USD cho các doanh nghiệp Mỹ.
Hơn nữa, các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc đã trở thành yếu tố không thể thiếu đối với ngành công nghệ Mỹ. Trong năm nay, gần 200 công ty khởi nghiệp (startup) của Mỹ đã gửi thư tới chính quyền Tổng thống Trump, lập luận rằng việc cấm tiếp cận các mô hình AI tiên tiến của Trung Quốc – vốn thường là mã nguồn mở, thay vì quản lý chúng sẽ làm tê liệt các startup Mỹ và khiến thị trường nước này rơi vào tay một số ít “ông lớn” AI.
Cũng như mọi hình thức độc quyền khác, hệ quả sẽ là sự kìm hãm đổi mới sáng tạo, vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực AI bị suy giảm và người tiêu dùng Mỹ phải chịu mức giá cao hơn.
Bắc Kinh có “quân bài” mạnh nhất
Trong cuộc chiến tranh lạnh về AI, Trung Quốc không chỉ đang nỗ lực bắt kịp Mỹ mà còn nắm giữ lợi thế đàm phán đáng kể đối với quốc gia này.
Đất hiếm, thứ nguyên liệu then chốt trong sản xuất chip có lẽ là “quân bài” mạnh nhất của Bắc Kinh. Trung Quốc không chỉ sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn nhất thế giới mà còn thống trị cả khâu khai thác lẫn chế biến loại khoáng sản này. Riêng nước này chiếm tới 91% sản lượng tách và tinh luyện đất hiếm toàn cầu.
Washington hiểu rất rõ điều này. Năm ngoái, để đáp trả cuộc chiến thương mại tái bùng phát, Bắc Kinh đã phô diễn sức mạnh trong lĩnh vực đất hiếm bằng cách cấm xuất khẩu đất hiếm nặng sang Mỹ, gây thiệt hại nặng nề cho ngành sản xuất của Mỹ. Động thái này buộc Washington phải nhanh chóng đạt được thỏa thuận đình chiến, trong đó Bắc Kinh đồng ý tạm hoãn lệnh cấm trong vòng một năm.
Kể từ đó, Mỹ đã nỗ lực gấp đôi để giảm sự phụ thuộc vào đất hiếm của Trung Quốc nhưng không thành công. Các mỏ đất sét của Trung Quốc, nguồn cung cấp quặng chứa đất hiếm không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với các mỏ tại Mỹ hay các nước đồng minh, mà nước này còn làm chủ công nghệ chế biến quặng thành đất hiếm. Đây là quy trình mà phương Tây từng từ bỏ từ lâu do lo ngại vấn đề ô nhiễm môi trường.
Mặc dù công nghệ này không quá phức tạp hay đòi hỏi trình độ siêu việt, Mỹ và các đồng minh lại thiếu hụt nguồn nhân lực và công nghệ cần thiết để bắt kịp nhanh chóng. Trung Quốc sở hữu hàng chục nghìn kỹ sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực chế biến đất hiếm, trong khi phương Tây chỉ có một số ít chuyên gia như vậy.
Trong bối cảnh này, nếu Mỹ leo thang các biện pháp đối phó với Trung Quốc, chính họ cũng sẽ phải hứng chịu các lệnh cấm vận và thuế quan, những biện pháp gây cản trở cho chính quá trình phát AI của Mỹ.
Điều tồi tệ hơn đối với Washington là đất hiếm còn được sử dụng trong các loại vũ khí, từ máy bay chiến đấu F-35 đến hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo. Xét đến việc xung đột giữa Mỹ và Iran có thể bùng phát trở lại bất cứ lúc nào và thực tế là quân đội Mỹ đã gần như cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn trong đợt giao tranh trước đó – Washington không thể để mình rơi vào tình thế thiếu chuẩn bị cho một cuộc đối đầu tiếp theo.
Dù Mỹ rất muốn kìm hãm bước tiến về AI của Trung Quốc, nhưng hành động này có thể gây tổn thất quá lớn cho chính ngành công nghiệp của họ. Bất chấp những nỗ lực tách rời nền kinh tế, mối quan hệ cộng sinh kinh tế giữa hai nước (Chimerica) vẫn sẽ tiếp tục tồn tại. Washington càng sớm nhận ra rằng Mỹ cần Trung Quốc cũng nhiều như Trung Quốc cần Mỹ thì càng tốt. Điều này không chỉ có lợi cho cả hai quốc gia mà còn cho cả thế giới, bởi nếu không, thế giới có thể sẽ bị cuốn vào vòng xoáy xung đột khi hai siêu cường này đối đầu nhau.
| Trung Quốc áp thuế chống bán phá giá với nông sản chiến lược từ Mỹ và Mexico; 'người trong cuộc' nói gì? Ngày 10/8, Trung Quốc thông báo áp dụng các biện pháp chống bán phá giá tạm thời đối với quả hồ đào (pecans) nhập khẩu ... |
| Tổng thống Mỹ ban hành luật trừng phạt Nga, có thể áp thuế 100% với các nước mua dầu khí; Moscow tịch thu tài sản của công ty Pháp, Thụy Sỹ Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18/9 đã ký ban hành luật cho phép áp đặt các biện pháp trừng phạt mới nhằm gia tăng ... |
| Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent hé lộ trọng tâm của thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc Ngày 21/9, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng, một trọng tâm của cuộc gặp thượng đỉnh là thời điểm sắp đến hạn ... |
| Quan hệ Mỹ-Trung: Từ nghịch lý AI đến cạnh tranh có quản trị Cuộc hội ngộ ngày 24/9 giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được cho là diễn ra trong ... |
| Tối 23/9, Chủ tịch Trung Quốc tới Mỹ, Tổng thống Trump sẽ đón tiếp bằng một cử chỉ ngoại giao hiếm thấy Cổng thông tin điện tử chính phủ Trung Quốc chính thức đưa tin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, phu nhân Bành Lệ Viên ... |
