 |
| Mỹ và Trung Quốc đang chạy đua quyết liệt để giành vị trí dẫn đầu trong lĩnh vực AI. (Nguồn: LinkedIn) |
Hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang bước vào cuộc đua giành vị thế dẫn đầu toàn cầu về AI, cạnh tranh trên nhiều lĩnh vực từ chip tiên tiến, các mô hình AI thế hệ mới đến trung tâm dữ liệu và nhân lực. Cuộc cạnh tranh này đang trở thành một trong những trọng tâm của mối quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh.
| More from WVR |
 Nhiều ‘đám mây phủ bóng’, kỳ vọng gì ở thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc? |
Tuy nhiên, hai nước có những thế mạnh khác nhau trong lĩnh vực AI. Trong khi Mỹ đang chiếm ưu thế ở một số lĩnh vực, Trung Quốc cũng đang thu hẹp khoảng cách và vươn lên ở những lĩnh vực khác. Hãng thông tấn Anadolu mới đây đã điểm tên 5 lĩnh vực chính đang định hình cuộc đua AI Mỹ-Trung.
Chip
AI tiên tiến đòi hỏi năng lực tính toán rất lớn, khiến chất bán dẫn trở thành nền tảng của cuộc đua. Các công ty Mỹ như Nvidia và AMD vẫn là những nhà thiết kế hàng đầu về bộ xử lý tăng tốc AI, trong khi Tập đoàn Sản xuất chất bán dẫn Đài Loan (TSMC) sản xuất theo hợp đồng nhiều loại chip AI tiên tiến nhất thế giới.
Mỹ cũng giữ vị trí quan trọng trong lĩnh vực phần mềm thiết kế chip và thiết bị sản xuất chất bán dẫn, qua đó có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiếp cận công nghệ tính toán tiên tiến của Trung Quốc. Từ năm 2022, Bộ Thương mại Mỹ đã áp đặt và mở rộng các biện pháp kiểm soát nhằm hạn chế Trung Quốc tiếp cận bộ xử lý tiên tiến, bộ nhớ băng thông cao, thiết bị sản xuất chip và phần mềm thiết kế.
Đáp lại, Bắc Kinh đẩy nhanh nỗ lực phát triển các giải pháp trong nước. Các công ty Trung Quốc, trong đó có Huawei, đang phát triển bộ xử lý AI và hệ thống tính toán nhằm giảm sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, trong khi chính phủ thúc đẩy nội địa hóa thiết bị bán dẫn, phần mềm và các khâu khác trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, Huawei thừa nhận hiện chưa thể đáp ứng nhu cầu thiết bị tính toán AI trong nước của Trung Quốc.
Các biện pháp hạn chế của Mỹ đã thu hẹp khả năng tiếp cận công nghệ tiên tiến hàng đầu của Trung Quốc trong ngắn hạn, đồng thời tạo thêm động lực để Bắc Kinh đẩy mạnh tự chủ công nghệ.
Mỹ có đòn bẩy lớn hơn ở những khâu tiên tiến nhất của chuỗi cung ứng bán dẫn, trong khi Trung Quốc tận dụng năng lực sản xuất, thị trường nội địa và sự hỗ trợ của nhà nước để phát triển các giải pháp thay thế trong nước.
Mô hình AI
Trong nhiều năm, Mỹ duy trì khoảng cách rõ rệt về các mô hình AI tiên tiến nhất. Tuy nhiên, các nhà phát triển Trung Quốc đang từng bước thu hẹp khoảng cách.
Theo Chỉ số AI 2026 của Đại học Stanford, các mô hình của Mỹ và Trung Quốc đã nhiều lần thay nhau đứng đầu bảng xếp hạng hiệu năng kể từ đầu năm 2025. Tính đến tháng 3/2026, mô hình hàng đầu của Mỹ chỉ dẫn trước mô hình hàng đầu của Trung Quốc 2,7%, trong khi khoảng cách này vẫn ở mức một chữ số trong năm trước đó.
Viện nghiên cứu độc lập Epoch AI ước tính, các mô hình Trung Quốc chậm hơn các mô hình tiên phong của Mỹ trung bình 7 tháng kể từ năm 2023, với khoảng cách dao động từ 4-14 tháng.
Mỹ cũng tiếp tục thu hút lượng đầu tư tư nhân vào AI lớn hơn đáng kể, trong khi Trung Quốc dựa nhiều hơn vào các quỹ được nhà nước hỗ trợ và nguồn vốn do nhà nước định hướng.
Do đó, cuộc cạnh tranh không còn chỉ xoay quanh việc nước nào sở hữu một mô hình AI có năng lực cao nhất. Chi phí, hiệu quả, độ tin cậy và khả năng triển khai mô hình trên quy mô lớn ngày càng trở thành những yếu tố tạo lợi thế.
Trung tâm dữ liệu và năng lượng
Vị thế dẫn đầu về AI còn phụ thuộc vào hạ tầng vật chất và nguồn điện cần thiết để huấn luyện và vận hành các mô hình. Mỹ hiện có hệ thống trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán AI lớn hơn, trong khi Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng hạ tầng điện và công nghiệp để phục vụ tăng trưởng trong tương lai.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Mỹ chiếm 45% lượng điện tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu năm 2024, so với 25% của Trung Quốc và 15% của châu Âu.
Lượng điện tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu được dự báo sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2030, chủ yếu do nhu cầu từ AI và các dịch vụ số khác. Mỹ được dự báo chiếm phần lớn mức tăng này, tiếp theo là Trung Quốc. Các trung tâm dữ liệu được dự báo tạo ra gần một nửa mức tăng nhu cầu điện của Mỹ đến năm 2030.
Trong khi đó, Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng hệ thống điện và hạ tầng công nghiệp nói chung, qua đó có thể nâng cao khả năng triển khai AI trên quy mô lớn. IEA ước tính các trung tâm dữ liệu của Trung Quốc tiêu thụ hơn 100 terawatt-giờ điện trong năm 2024 và lượng tiêu thụ có thể tăng gấp đôi vào năm 2027, dù các dự báo vẫn còn nhiều bất định.
Nhân lực và nghiên cứu
 |
| Năng lực AI cuối cùng vẫn phụ thuộc vào đội ngũ các nhà nghiên cứu và kỹ sư. (Nguồn: Tân Hoa xã, Nano Bonana) |
Năng lực AI cuối cùng vẫn phụ thuộc vào đội ngũ các nhà nghiên cứu và kỹ sư. Mỹ hiện có lực lượng nhân sự AI đông đảo hơn bất kỳ quốc gia nào, nhờ hệ thống đại học hàng đầu, các công ty công nghệ, nguồn vốn đầu tư mạo hiểm và những phòng thí nghiệm AI tiên phong.
Tuy nhiên, khả năng thu hút thêm nhân tài của Mỹ đã suy giảm. Theo Chỉ số AI 2026 của Stanford, số nhà nghiên cứu và phát triển AI chuyển đến Mỹ đã giảm 89% kể từ năm 2017, trong đó riêng năm gần nhất được thống kê giảm 80%.
Trong khi đó, thế mạnh của Trung Quốc nằm ở quy mô nghiên cứu và hoạt động đăng ký sáng chế. Stanford cho biết, Trung Quốc dẫn đầu về số lượng công trình nghiên cứu và số lượt trích dẫn liên quan AI, trong khi Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) cho biết, Trung Quốc tiếp tục là quốc gia có số lượng sáng chế AI tạo sinh nhiều nhất trong năm 2025.
Dữ liệu của WIPO cho thấy, các nhà sáng chế Trung Quốc đã tạo ra hơn 38.000 sáng chế AI tạo sinh trong giai đoạn 2014-2023, cao gấp khoảng 6 lần tổng số của Mỹ trong cùng thời kỳ.
Tuy nhiên, Mỹ vẫn có lợi thế về mức độ tập trung của các tổ chức và nhà nghiên cứu phát triển những hệ thống AI tiên tiến nhất, cũng như tầm ảnh hưởng của các sáng chế quan trọng nhất.
Dữ liệu và công nghiệp
Các hệ thống AI không chỉ phụ thuộc vào năng lực tính toán và nhân lực mà còn cần dữ liệu để huấn luyện và cải thiện. Mỹ có nền kinh tế số lớn và các nền tảng công nghệ hoạt động trên toàn cầu, trong khi Trung Quốc sở hữu nguồn dữ liệu tiêu dùng phong phú kết hợp với dữ liệu công nghiệp từ các nhà máy, phương tiện, robot và các hệ thống kết nối khác.
Những dữ liệu trong thế giới thực này có thể được sử dụng để phát triển các ứng dụng AI trong sản xuất, robot và xe tự hành. Theo Liên đoàn Robot quốc tế (IFR), Trung Quốc lắp đặt khoảng 295.000 robot công nghiệp trong năm 2024, chiếm 54% tổng số robot được lắp đặt trên toàn cầu và gần gấp 9 lần Mỹ. Quy mô sản xuất và tự động hóa của Trung Quốc có thể tạo ra nguồn dữ liệu đáng kể để phát triển AI công nghiệp.
Bắc Kinh cũng đang tìm cách tạo điều kiện để các nguồn dữ liệu này được kết nối và khai thác hiệu quả hơn. Năm 2026, Bộ Công nghiệp Trung Quốc triển khai một chương trình nhằm tổ chức và chuẩn hóa các bộ dữ liệu công nghiệp chất lượng cao phục vụ các ứng dụng AI.
Trong khi Mỹ có lợi thế nhờ các nền tảng công nghệ toàn cầu và hệ sinh thái AI rộng lớn, Trung Quốc có thể có lợi thế từ quy mô ngành sản xuất và lượng dữ liệu công nghiệp mà lĩnh vực này tạo ra.
Năm lĩnh vực trên cho thấy, cuộc cạnh tranh AI Mỹ-Trung không thể được thu gọn vào câu hỏi nước nào đang dẫn trước. Ở các lĩnh vực chip, mô hình AI, trung tâm dữ liệu và năng lượng, nhân lực, dữ liệu, hai nước đang sở hữu những lợi thế khác nhau.
Mỹ mạnh hơn về thiết kế chip tiên tiến, phát triển các mô hình AI hàng đầu, hạ tầng tính toán hiện có và sự tập trung của lực lượng nhân tài AI hàng đầu. Trung Quốc có thế mạnh hơn về quy mô nghiên cứu, hoạt động sáng chế, năng lực sản xuất, tốc độ mở rộng hạ tầng và dữ liệu công nghiệp.
Các bảng xếp hạng mô hình khác nhau cũng cho thấy việc đánh giá khoảng cách giữa hai nước phụ thuộc vào cách đo lường hiệu năng. Stanford xác định khoảng cách giữa mô hình hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc là 2,7%, trong khi Epoch AI tính toán khoảng cách này tương đương độ trễ trung bình 7 tháng.
Vì vậy, cuộc cạnh tranh không chỉ xoay quanh việc chiếm ưu thế ở một lĩnh vực riêng lẻ, mà còn là khả năng mỗi nước kết hợp các lợi thế trên 5 lĩnh vực để tạo ra lợi thế lâu dài trên toàn bộ chuỗi công nghệ AI.
| Chủ tịch Trung Quốc sắp tới Mỹ, những vấn đề kinh tế nào sẽ được đặt lên bàn thương lượng? Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ thảo luận về những vấn đề gì tại Washington vào tuần ... |
| Báo chí giữa thời đại AI: Được và mất AI đang hưởng lợi ngày càng nhiều từ nội dung báo chí, trong khi nguồn thu của các tòa soạn lại chịu sức ép lớn. ... |
| Tổng thống Trump đang thành lập 'Lực lượng AI', tuyên bố không làm suy giảm sự phát triển của ngành Ngày 19/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, ông đang thành lập “Lực lượng AI” và sẽ công bố “Tư lệnh AI” trong thời ... |
| IMF cảnh báo ba rủi ro lớn từ làn sóng AI tại châu Âu Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) nhận định, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp năng suất lao động tại châu Âu tăng khoảng ... |
| Vì sao Singapore trở thành miền đất hứa của các ‘ông lớn’ trí tuệ nhân tạo thế giới? Singapore đang theo đuổi tham vọng trở thành nền kinh tế “được thúc đẩy mạnh mẽ nhất bởi AI” trên thế giới. |
