 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) trò chuyện với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khi cả hai gặp nhau tại Hàn Quốc hồi cuối tháng 10/2025. (Nguồn: Getty Images) |
Ngày 21/9, Bộ Ngoại giao Trung Quốc xác nhận Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ thăm cấp Nhà nước tới Mỹ từ ngày 23-25/9 theo lời mời của Tổng thống Donald Trump. Đây là Thượng đỉnh Mỹ-Trung lần thứ hai chỉ trong vòng 6 tháng.
Đây cũng là lần đầu ông Tập Cận Bình tới Nhà Trắng sau một thập niên. Bắc Kinh cho biết ông Tập Cận Bình sẽ “trao đổi sâu rộng” với ông Trump về quan hệ song phương và các vấn đề quốc tế liên quan đến hòa bình và phát triển.
Kiểm soát bất đồng - ưu tiên hàng đầu
Thượng đỉnh Mỹ-Trung lần này diễn ra trong bối cảnh hai bên tìm cách duy trì thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh, dự kiến hết hạn ngày 10/11, trong khi cạnh tranh tiếp tục diễn ra trên các lĩnh vực công nghệ, chuỗi cung ứng và an ninh. Do đó, Reuters cho rằng việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại, thay vì đạt một thỏa thuận mới mang tính toàn diện, sẽ là mục tiêu trọng tâm của Thượng đỉnh lần này.
Chuyên gia về quan hệ kinh tế Mỹ-Trung tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), ông Scott Kennedy chia sẻ với Reuters rằng nỗ lực trước đây của Washington nhằm sử dụng “sức ép đơn phương ở quy mô lớn” để buộc Bắc Kinh nhượng bộ đã không mang lại kết quả như mong muốn. Hai chính phủ hiện đang tìm kiếm những lợi ích cụ thể, đồng thời tránh quay lại một cuộc đối đầu thương mại toàn diện.
| More from WVR |
 Mỹ-Trung Quốc: Bước leo thang căng thẳng mới hay xu hướng phân tách hai hệ sinh thái công nghệ riêng biệt? |
Theo đó, thương mại sẽ là thước đo trực tiếp nhất để đánh giá liệu cuộc gặp thượng đỉnh có thể mang lại những kết quả cụ thể hay không.
Ngày 20/9, các quan chức Mỹ và Trung Quốc đã tiến hành đàm phán kinh tế tại New York. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong đã thảo luận về thương mại, thuế quan, trí tuệ nhân tạo và khoáng sản quan trọng trước cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo. Reuters cho biết các cuộc đàm phán nhằm chuẩn bị cho những thỏa thuận có thể đạt được nhân dịp cuộc gặp cấp cao nhất.
Bên cạnh đó, lĩnh vực đất hiếm cũng đáng lưu ý. Theo số liệu của Hải quan Trung Quốc được Financial Times dẫn lại, lượng đất hiếm Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ trong tháng 8 giảm còn 512 tấn, thấp hơn 13% so với cùng kỳ năm trước và giảm 20% so với tháng 7.
Nguyên liệu này có vai trò thiết yếu trong các ngành sản xuất công nghệ cao, trong đó có xe điện, điện tử và sản xuất phục vụ quốc phòng. Mức sụt giảm này làm gia tăng quan ngại tại Washington về độ tin cậy của nguồn cung từ Trung Quốc. Trong khi đó, Bắc Kinh có lợi ích trong việc duy trì khả năng tiếp cận thị trường Mỹ và tìm kiếm nới lỏng một số hạn chế về công nghệ.
Ngoài lĩnh vực đất hiếm, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng là một “hàn thử biểu” của thượng đỉnh Mỹ-Trung dịp này. Theo Reuters, hai bên đang cân nhắc các thỏa thuận về cơ chế bảo đảm an toàn AI cùng với thương mại hóa một số sản phẩm không nhạy cảm.
Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh về chip tiên tiến và các tiêu chuẩn công nghệ. Vì vậy, dù cho việc đối thoại về rủi ro AI sẽ được nhấn mạnh trong khuôn khổ thượng đỉnh lần này, song không đồng nghĩa với việc cuộc cạnh tranh công nghệ rộng lớn hơn có thể dịu lại.
Thêm nữa, Tổng thống Trump muốn đạt những thành quả thương mại cụ thể trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ vào tháng 11, đặc biệt là các hợp đồng mua sắm quy mô lớn với máy bay Boeing. Các nguồn tin nói với Reuters rằng một phái đoàn doanh nghiệp lớn sẽ tháp tùng ông Tập Cận Bình trong chuyến thăm, tương tự năm 2015, khi Trung Quốc ký thỏa thuận trị giá 38 tỷ USD mua 300 máy bay Boeing.
Sau Hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 5, Bắc Kinh tuyên bố sẽ mua thêm 200 chiếc, còn phía Boeing đánh giá đây mới chỉ là “đợt giao hàng đầu tiên” của một thương vụ tiềm năng lớn hơn nhiều.
Rõ ràng, chương trình nghị sự của thượng đỉnh Mỹ-Trung lần này trải rộng nhiều vấn đề và việc tìm lời giải dứt điểm cho tất cả các hồ sơ là điều khó khả thi. Tuy nhiên, ý nghĩa của cuộc gặp không nhất thiết nằm ở số lượng thỏa thuận được ký kết, mà ở việc hai bên có thể xác lập được những nguyên tắc và cơ chế để kiểm soát bất đồng, duy trì đối thoại và ngăn cạnh tranh vượt khỏi tầm kiểm soát.
 |
| Cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc gia tăng trước bài toán kiểm soát công nghệ. (Nguồn: Getty Images) |
Vấn đề Iran, vì sao khó?
Về các vấn đề quốc tế, “hồ sơ” Iran dự kiến sẽ là trọng tâm trong cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ-Trung dịp này. Trung Quốc duy trì quan hệ chặt chẽ với Iran và là bên nhập khẩu dầu mỏ lớn nhất của Tehran. Washington cho rằng ông Tập Cận Bình có khả năng gây sức ép với Tehran để chấp nhận thỏa thuận chấm dứt cuộc xung đột, nhưng không có nhiều dấu hiệu cho thấy Trung Quốc sẽ làm vậy.
Reuters tháng trước dẫn các nguồn giấu tên cho biết Trung Quốc đang duy trì dòng chảy thương mại trị giá hàng tỷ USD cho Iran, bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói họ không biết về hoạt động này.
Khi công bố chiến dịch “cô lập kinh tế” nhắm vào Iran tháng trước, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent chỉ dừng lại ở việc cảnh báo các nước về hậu quả của việc tiếp tục giao thương với Tehran, nhưng chưa áp lệnh trừng phạt các ngân hàng Trung Quốc.
Nhìn rộng hơn, có thể thấy môi trường địa chính trị là một lý do khiến cả hai cường quốc coi trọng sự ổn định của cặp quan hệ quan trọng bậc nhất này. Việc Bắc Kinh chưa sẵn sàng gây sức ép với Tehran theo mức độ mà Washington mong muốn là điều dễ hiểu. Ông Tập Cận Bình tới Washington trong bối cảnh xuất khẩu của Trung Quốc tiếp tục tăng.
Reuters đưa tin, thặng dư thương mại của Trung Quốc có thể vượt 1.000 tỷ USD năm thứ hai liên tiếp, trong khi hơn một nửa trong khoảng 6.500 nhóm sản phẩm Trung Quốc bán sang Mỹ đã tăng so với cùng kỳ năm 2026. Dù thế nào, Bắc Kinh vẫn đang có cách đi riêng nhằm đối trọng với những thách thức thương mại từ Washington và có cơ sở để giữ vững những lập trường quốc tế trong tương quan quan hệ với Mỹ.
Do đó, ý nghĩa của Thượng đỉnh lần này có lẽ không chỉ được đánh giá qua việc hai nhà lãnh đạo có tạo ra một bước đột phá lớn hay không. Kết quả quan trọng hơn có thể là liệu ông Trump và ông Tập Cận Bình có thể duy trì cặp quan hệ quan trọng bậc nhất trong quan hệ quốc tế đủ ổn định để ngăn các tranh chấp kinh tế và công nghệ thổi bùng thành cuộc đối đầu chiến lược rộng lớn hơn.
Chuyến thăm của ông Tập Cận Bình khó có khả năng làm thay đổi căn bản cục diện quan hệ Trung-Mỹ, mà sẽ là phép thử đối với khả năng kiểm soát cạnh tranh chiến lược giữa hai nước.
Thách thức giờ đây không còn là liệu Washington và Bắc Kinh có thể đồng thuận về mọi vấn đề hay không, mà là liệu hai bên có thể tiếp tục bất đồng mà không để cạnh tranh chuyển thành đối đầu trực diện.
| Mỹ siết trừng phạt Iran, vì sao Trung Quốc quyết không lùi bước? Bắc Kinh một lần nữa sát cánh cùng Iran trước loạt lệnh trừng phạt khắc nghiệt nhất từ Mỹ, không đơn thuần vì đồng cảm ... |
| Mỹ cáo buộc Trung Quốc khai thác AI ‘quy mô công nghiệp’, Trung Quốc cảnh báo đáp trả Trung Quốc ngày 9/9 bác bỏ cáo buộc của Mỹ rằng, một số công ty trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu nước này đã ... |
| Tổng thống Trump để ngỏ khả năng cho Trung Quốc sản xuất ô tô tại Mỹ với một điều kiện Tổng thống Donald Trump cho biết ông có thể chấp nhận việc một hãng ô tô Trung Quốc xây dựng nhà máy sản xuất xe ... |
| Mỹ công khai ‘vũ khí trên quỹ đạo’, hai quốc gia lớn bị nhắc tên Lực lượng Không gian Mỹ ngày 14/9 xác nhận, Washington đã triển khai các hệ thống vũ khí lên quỹ đạo, đánh dấu bước phát ... |
| Cuộc đua AI Mỹ-Trung: Giữa sức ép dẫn đầu và yêu cầu kiểm soát Cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước vào giai đoạn quyết liệt, khi Bắc Kinh đẩy mạnh đầu ... |
