Mỹ-Iran sẽ có một cuộc mặc cả mới dưới thời ông Biden?

Lê Na
Theo dõi TGVN trên
TGVN. Nhiều người cho rằng trong vài tuần sau khi chính thức tuyên thệ nhậm chức vào ngày 20/1/2021, Tổng thống Mỹ đắc cử Joe Biden sẽ đưa ra tuyên bố chính sách cụ thể về Trung Đông. Nếu ngay trong giai đoạn chuyển giao hiện nay, Iran kịp thời đưa ra một sáng kiến 'đại mặc cả' mới, điều đó rất có thể sẽ định hình chính sách mang lại lợi ích cho cả hai bên.
Mỹ-Iran sẽ có một cuộc mặc cả mới dưới thời ông Biden?
Iran kỳ vọng cải thiện quan hệ song phương dưới thời ông Biden.

Giao kèo lịch sử

Ngày 4/5/2003, Iran khởi động nỗ lực tìm kiếm khả năng “tái hợp” với Mỹ bằng cách đưa ra đề nghị tái đàm phán về mối quan hệ song phương. Sáng kiến táo bạo này, một nỗ lực được cho là có sự đồng thuận của Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei và Tổng thống ôn hòa Mohammad Khatami, cũng như sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc Javad Zarif, người hiện là ngoại trưởng của nước Cộng hòa Hồi giáo, đã nêu lên những vấn đề then chốt như hoạt động phát triển tên lửa và hạt nhân của Iran và các hoạt động trong khu vực mà quốc gia này tiến hành. Tuy nhiên, các chi tiết cụ thể về nội dung thương lượng các vấn đề này không được tiết lộ.

Đề nghị của Iran được thực hiện thông qua 2 kênh, một bản fax được gửi trực tiếp cho Bộ Ngoại giao Mỹ, văn bản hoàn toàn có thể bị khước từ; và kênh thứ hai là thông tin liên lạc không chính thức thông qua Đại sứ quán Thụy Sỹ, nơi thời điểm đó và cả hiện nay đều được xem là đại diện cho các lợi ích của Iran trong việc kết nối với Washington.

Đề nghị này sau đó được giới chức gọi bằng cái tên “giao kèo lịch sử”. Sáng kiến kể trên từng bị những người theo phái tân bảo thủ trong chính quyền của Tổng thống George W. Bush bác bỏ hoàn toàn vì lý do căn bản là "chúng ta không thương lượng với những kẻ khủng bố". Mặc dù không ngạc nhiên song Iran vẫn rất thất vọng vì bị từ chối.

Năm 2001, Iran lên kế hoạch tiếp cận với Mỹ bằng đề xuất hỗ trợ hậu cần và các vấn đề liên quan ngay sau vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001. Chính quyền Bush cũng chính thức từ chối đề xuất này trong năm 2002 và thậm chí còn liệt Iran, Iraq, Triều Tiên là “trục ma quỷ”.

Đặc trưng của mối quan hệ song phương suốt 17 năm sau đó là ngờ vực và căng thẳng sâu sắc do chính sách đối địch của các đời tổng thống Mỹ Bush, Donald Trump cũng như Tổng thống bảo thủ của Iran Mahmoud Ahmadinejad.

Bốn năm chuyển tiếp giai đoạn 2013-2017 dưới thời Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống ôn hòa Hassan Rouhani đã chứng kiến một mối quan hệ nồng ấm hơn, tạo điều kiện thuận lợi để các bên hoàn tất đàm phán và thực hiện Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA).

Sự tin tưởng và thiện chí ngày càng tăng giữa ông Obama và ông Rouhani từng đem đến khả năng mở ra các cuộc đàm phán về các vấn đề quan trọng khác như tên lửa và nhiều hồ sơ khác của khu vực song mọi chuyện đã tiêu tan khi ông Donald Trump bước chân vào Nhà Trắng.

Tin liên quan
Bầu cử Mỹ 2020 tác động tới Trung Đông: Iran vào Bầu cử Mỹ 2020 tác động tới Trung Đông: Iran vào 'khuôn khổ', Mỹ tìm lại 'bóng dáng xưa'?

Kỳ vọng mới

Việc ông Biden đắc cử tổng thống Mỹ mở ra cơ hội kịp thời cho Iran nếu quốc gia này có thể đưa ra một giao kèo đáng kể nào đó. Đúng thời điểm là yếu tố quyết định. Nếu đó là lời đề nghị có phạm vi tương tự những gì Tehran từng khởi xướng vào năm 2003 và đến được với ông Biden trước khi ông nhậm chức và công bố chính sách Trung Đông. Nó hoàn toàn có thể tác động tới chính sách của Mỹ để phục vụ lợi ích an ninh rộng lớn hơn của cả hai quốc gia và khu vực nói chung.

Trên thực tế, Iran có thể thể hiện thiện chí nhiều hơn so với trong quá khứ bằng việc sẵn sàng trả tự do cho nhiều tù nhân người nước ngoài hơn, như học giả người Australia Kylie Moore-Gilbert.

Điều quan trọng là hai bên phải ngồi vào bàn đàm phán khi đã có hiểu biết rõ ràng về lợi ích chiến lược của đối phương cũng như nhận thức được ý nghĩa của "an ninh" và "ổn định" khu vực, và cả những giới hạn đỏ trong đàm phán.

Các cuộc đàm phán liên quan đến Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) và đặc biệt là về việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt liên quan đến hoạt động trong khu vực của Iran sẽ vấp phải thách thức đến từ các bên liên quan ở cả trong và ngoài nước.

Gập ghềnh nỗ lực tái thiết quan hệ

Theo tờ New York Times, vụ ám sát nhà khoa học hạt nhân Mohsen Fakhrizadeh ngày 27/11 vừa qua, được cho là do Israel dàn dựng với sự hậu thuẫn của chính quyền đương nhiệm Mỹ, là nhằm hủy hoại mọi cơ hội hòa giải Mỹ-Iran.

Nỗ lực kiên trì tái thiết mối quan hệ sẽ là thách thức cho cả hai bên, nhất là với nguy cơ tiếp diễn những hành động khiêu khích và cực đoan tương tự. Tuy nhiên, có cơ sở để kỳ vọng vào khả năng diễn ra đàm phán Mỹ-Iran dù khó khăn là điều không thể tránh.

Cả Tổng thống Rouhani và Ngoại trưởng Zarif đều biết rõ ông Biden từ thời ông còn là Phó Tổng thống Mỹ. Ông Zarif cũng biết Jake Sullivan, người được ông Biden dự kiến cho vị trí Cố vấn An ninh Quốc gia.

Tuy nhiên, với việc ông Rouhani không thể tái tranh cử vào giữa năm 2021 và nhà ngoại giao Zarif không có khả năng tại nhiệm sau thời gian đó, Iran chỉ còn tối đa 7 tháng hoặc thậm chí là ít hơn trên thực tế để xúc tiến một thỏa thuận.

Chưa rõ ai sẽ kế nhiệm những vị trí lãnh đạo tại Iran, song những cải thiện quan trọng bước đầu, đem đến một sự hồi phục kinh tế nhất định sẽ có những tác động tới vị tổng thống tiếp theo của nước Cộng hòa Hồi giáo và nhiều khả năng cũng sẽ định hình các cuộc đàm phán trong tương lai.

Có những lý do thuyết phục cả về kinh tế và chính trị để Iran tính đến một đề xuất như trên. Ưu tiên hàng đầu của quốc gia này là phục hồi nền kinh tế, đặc biệt là nối lại các hoạt động thương mại quốc tế, kể cả thương mại dầu khí.

Điểm mấu chốt để Iran đạt được mục tiêu này là việc nước Mỹ, dưới thời ông Biden sẽ sớm quay lại JCPOA với những điều khoản mà các bên cùng chấp nhận được. Điều này cũng sẽ cho phép dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc mà Tổng thống Trump đề xuất.

Tuy nhiên, ông Biden có thể đưa ra điều kiện để tái gia nhập JCPOA, như các hạn chế đối với việc phát triển tên lửa đạn đạo có khả năng mang đầu đạn hạt nhân của Iran. Bất chấp hệ quả từ vụ ám sát nhà khoa học Fakhrizadeh, mọi thứ đều trong tầm tay nếu cả hai bên đều cam kết và thiện chí.

Tin liên quan
Bầu cử Tổng thống Mỹ 2020: Chủ tịch Trung Quốc gửi điện mừng, Tổng thống Iran nhắn gửi điều gì với ông Biden? Bầu cử Tổng thống Mỹ 2020: Chủ tịch Trung Quốc gửi điện mừng, Tổng thống Iran nhắn gửi điều gì với ông Biden?

Về chính trị, có 2 lý do để Iran đưa ra một lời đề nghị.

Một là kỳ vọng của công chúng Iran về khả năng cải thiện nền kinh tế sau khi ông Biden nhậm chức. Việc người dân sẵn sàng chịu đựng và sát cánh cùng chính quyền nhằm chống lại chiến dịch “gây áp lực tối đa” của ông Trump sẽ không còn nếu ông Biden bước vào Nhà Trắng, nhất là khi cơ hội các đòn trừng phạt được nới lỏng trở thành điều gì đó khả thi. Chính quyền Iran, nhất là những người theo đường lối cứng rắn, không thể phớt lờ kỳ vọng này.

Hai là, đây có thể là cơ hội để Iran xóa bỏ tình thế bị cô lập và đảm bảo các sáng kiến có thể tương thích với chính sách mới mà chính quyền Biden công bố nhằm thúc đẩy ổn định và an ninh khu vực. Có thể đó là sự kết hợp giữa sáng kiến “Nỗ lực vì Hòa bình Hormuz” của Rouhani với các sáng kiến khác của Mỹ hoặc khu vực, như “Hiệp định Abraham” mới đây.

Iran và Mỹ có lợi ích chiến lược đan xen ở các nước láng giềng của Tehran như Iraq và Afghanistan. Ổn định và an ninh cũng là mục tiêu chung tại Yemen, Lebanon và Syria, cũng như là điều mong muốn của các bên liên quan khác, đặc biệt là Saudi Arabia và Israel. Việc xác định những lợi ích chung, tôn trọng sự khác biệt và tìm cách hài hòa tất cả là điều không hề đơn giản.

Đối với ông Biden, người tuyên bố nhiệm kỳ tổng thống sắp tới mà ông đảm nhiệm sẽ đánh dấu sự trở lại vị trí lãnh đạo toàn cầu của Mỹ, việc giải quyết và thúc đẩy mối quan hệ với Iran sẽ là một thách thức quan trọng.

Với chia rẽ sâu sắc ở Iran, đây cũng sẽ là một thử thách đối với vai trò lãnh đạo của Khamenei và thậm chí là có khả năng định hình di sản chính trị mà ông để lại. Làm thế nào Iran có thể giành được sự ủng hộ của Mỹ, các nước trong khu vực và các bên liên quan khác, cũng như của chính người dân Iran về một “cuộc đại mặc cả” mới?

Vụ ám sát nhà khoa học Iran: Tướng Mỹ nói Tehran bị 'buộc phải trả thù', EU khẳng định không ai có thể ngăn cản Iran

Vụ ám sát nhà khoa học Iran: Tướng Mỹ nói Tehran bị 'buộc phải trả thù', EU khẳng định không ai có thể ngăn cản Iran

TGVN. Ngày 1/12, Tướng bốn sao đã nghỉ hưu của Mỹ William McRaven cho rằng, một cuộc tấn công trả đũa của Iran cho vụ ...

Vụ ám sát nhà khoa học Iran: Tehran gửi 'tâm thư' tới Tổng Thư ký LHQ, tuyên bố có quyền hành động

Vụ ám sát nhà khoa học Iran: Tehran gửi 'tâm thư' tới Tổng Thư ký LHQ, tuyên bố có quyền hành động

TGVN. Ngày 30/11, trong một thông điệp gửi Tổng thư ký Liên hợp quốc (LHQ) Antonio Guterres, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ...

Kết quả bầu cử Mỹ 2020: Lãnh đạo Iran nói gì?

Kết quả bầu cử Mỹ 2020: Lãnh đạo Iran nói gì?

TGVN. Ngay sau khi các hãng truyền thông lớn tuyên bố ứng cử viên đảng Dân chủ Joe Biden giành chiến thắng trong cuộc bầu ...

(theo Aljazeera)

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Nga thử nghiệm cung cấp khí đốt cho châu Á qua đường biển

Nga thử nghiệm cung cấp khí đốt cho châu Á qua đường biển

Lần đầu tiên, công ty Yamal LNG của Nga thử nghiệm cho hai tàu chở khí đốt hóa lỏng đến Trung Quốc dọc theo Tuyến đường biển phía Bắc về ...
Covid-19: Serbia chuẩn bị tiêm vaccine của Trung Quốc; Pakistan cấp phép sử dụng cho vaccine đầu tiên

Covid-19: Serbia chuẩn bị tiêm vaccine của Trung Quốc; Pakistan cấp phép sử dụng cho vaccine đầu tiên

Serbia trở thành một trong những nước đầu tiên ở châu Âu tiếp nhận vaccine ngừa Covid-19 do hãng Sinopharm của Trung Quốc sản xuất.
Ukraine có thể sẽ sản xuất máy bay vận tải hạng quân sự nhẹ Antonov-74

Ukraine có thể sẽ sản xuất máy bay vận tải hạng quân sự nhẹ Antonov-74

Ukraine đang xem xét việc nối lại sản xuất máy bay vận tải Antonov-74 (gọi tắt là An-74) và cung cấp cho các lực lượng vũ trang của nước này.
Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục 'hợp tác' với Mỹ về việc mua hệ thống phòng thủ S-400 của Nga

Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục 'hợp tác' với Mỹ về việc mua hệ thống phòng thủ S-400 của Nga

Thổ Nhĩ Kỳ sẽ đề nghị thành lập một nhóm công tác chung với Mỹ để xem xét các khía cạnh kỹ thuật của việc Ankara mua hệ thống phòng ...
Bạo loạn Đồi Capitol: Ông Trump 'gieo gió', ông Biden 'gặt bão'

Bạo loạn Đồi Capitol: Ông Trump 'gieo gió', ông Biden 'gặt bão'

Sự kiện bạo loạn ở Đồi Caitol đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong nền chính trị Mỹ.
Man Utd chưa thể đạt tới đẳng cấp của Liverpool ở thời điểm này

Man Utd chưa thể đạt tới đẳng cấp của Liverpool ở thời điểm này

Tiền vệ Paul Pogba đã thẳng thắn thừa nhận rằng Man Utd chưa thể đạt tới đẳng cấp của Liverpool ở thời điểm này.
Tử vi 12 cung hoàng đạo Chủ Nhật ngày 17/1/2021: Bảo Bình gặp nhiều may mắn, Xử Nữ rắc rối chuyện tình cảm

Tử vi 12 cung hoàng đạo Chủ Nhật ngày 17/1/2021: Bảo Bình gặp nhiều may mắn, Xử Nữ rắc rối chuyện tình cảm

Tử vi hôm nay 17/1 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Lịch âm 17/1 - Xem âm lịch hôm nay Chủ nhật ngày 17/1/2021 - Lịch vạn niên 17/1/2021

Lịch âm 17/1 - Xem âm lịch hôm nay Chủ nhật ngày 17/1/2021 - Lịch vạn niên 17/1/2021

Lịch âm 17/1. Âm lịch hôm nay 17/1. Xem âm lịch hôm nay ngày 17/1/2021 chính xác nhất. Lịch vạn viên ngày 17 tháng 1 năm 2021 hôm nay.
Nhật Bản đề nghị Hàn Quốc khắc phục bước đi sai lầm sau phán quyết của tòa án về vấn đề 'phụ nữ mua vui'

Nhật Bản đề nghị Hàn Quốc khắc phục bước đi sai lầm sau phán quyết của tòa án về vấn đề 'phụ nữ mua vui'

Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi nêu rõ phán quyết của tòa án Hàn Quốc trong vấn đề 'phụ nữ mua vui' là sự việc bất thường.
Căng thẳng Mỹ-Trung: Trung Quốc tăng cường kiểm soát đất hiếm

Căng thẳng Mỹ-Trung: Trung Quốc tăng cường kiểm soát đất hiếm

Trung Quốc đã công bố một dự luật nhằm tăng cường kiểm soát đất hiếm, vốn quan trọng trong hoạt động sản xuất hàng hóa công nghệ cao.
Nga thử nghiệm cung cấp khí đốt cho châu Á qua đường biển

Nga thử nghiệm cung cấp khí đốt cho châu Á qua đường biển

Lần đầu tiên, công ty Yamal LNG của Nga thử nghiệm cho hai tàu chở khí đốt hóa lỏng đến Trung Quốc dọc theo Tuyến đường biển phía Bắc về phía Đông.
Covid-19: Serbia chuẩn bị tiêm vaccine của Trung Quốc; Pakistan cấp phép sử dụng cho vaccine đầu tiên

Covid-19: Serbia chuẩn bị tiêm vaccine của Trung Quốc; Pakistan cấp phép sử dụng cho vaccine đầu tiên

Serbia trở thành một trong những nước đầu tiên ở châu Âu tiếp nhận vaccine ngừa Covid-19 do hãng Sinopharm của Trung Quốc sản xuất.
Ukraine có thể sẽ sản xuất máy bay vận tải hạng quân sự nhẹ Antonov-74

Ukraine có thể sẽ sản xuất máy bay vận tải hạng quân sự nhẹ Antonov-74

Ukraine đang xem xét việc nối lại sản xuất máy bay vận tải Antonov-74 (gọi tắt là An-74) và cung cấp cho các lực lượng vũ trang của nước này.
Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục 'hợp tác' với Mỹ về việc mua hệ thống phòng thủ S-400 của Nga

Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục 'hợp tác' với Mỹ về việc mua hệ thống phòng thủ S-400 của Nga

Thổ Nhĩ Kỳ sẽ đề nghị thành lập một nhóm công tác chung với Mỹ để xem xét các khía cạnh kỹ thuật của việc Ankara mua hệ thống phòng thủ S-400 của Nga.
Nhật Bản đề nghị Hàn Quốc khắc phục bước đi sai lầm sau phán quyết của tòa án về vấn đề 'phụ nữ mua vui'

Nhật Bản đề nghị Hàn Quốc khắc phục bước đi sai lầm sau phán quyết của tòa án về vấn đề 'phụ nữ mua vui'

Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi nêu rõ phán quyết của tòa án Hàn Quốc trong vấn đề 'phụ nữ mua vui' là sự việc bất thường.
Căng thẳng Mỹ-Trung: Trung Quốc tăng cường kiểm soát đất hiếm

Căng thẳng Mỹ-Trung: Trung Quốc tăng cường kiểm soát đất hiếm

Trung Quốc đã công bố một dự luật nhằm tăng cường kiểm soát đất hiếm, vốn quan trọng trong hoạt động sản xuất hàng hóa công nghệ cao.
Cục diện hòa giải mới ở vùng Vịnh: Goliath thua David

Cục diện hòa giải mới ở vùng Vịnh: Goliath thua David

Tại vùng Vịnh đang mở ra cục diện hòa giải. Saudi Arabia đi đầu và ba nước khác là UAE, Bahrain và Ai cập lần lượt theo sau trong chuyện hoà giải với Qatar.
Ngoại trưởng Trung Quốc thăm Đông Nam Á: Nắm bắt thời cơ

Ngoại trưởng Trung Quốc thăm Đông Nam Á: Nắm bắt thời cơ

Trung Quốc hướng tới mở rộng ảnh hưởng, xây dựng hình ảnh cường quốc có trách nhiệm trong bối cảnh đại dịch Covid-19 và suy thoái kinh tế tại Đông Nam Á.
Bạo loạn Điện Capitol và ba câu hỏi lớn của nước Mỹ

Bạo loạn Điện Capitol và ba câu hỏi lớn của nước Mỹ 1

Máu đã đổ, khói đã tan trên Điện Capitol, Quốc hội Mỹ xác nhận ông Joe Biden sẽ làm Tổng thống, nhưng rối ren ở Washington sẽ khó mà chấm dứt.
Vaccine Covid-19: Ngoại giao thời dịch bệnh

Vaccine Covid-19: Ngoại giao thời dịch bệnh

Vaccine Covid-19 không chỉ là biện pháp ứng phó dịch bệnh mà còn được sử dụng làm công cụ trong chính trị ngoại giao quốc tế. Bình luận của TG&VN.
Hợp tác quân sự Nga-Trung Quốc: Đánh tiếng với Mỹ; không ảo tưởng sẽ bớt găng, tăng dịu

Hợp tác quân sự Nga-Trung Quốc: Đánh tiếng với Mỹ; không ảo tưởng sẽ bớt găng, tăng dịu

Một năm rưỡi sau cuộc tuần tra chung đầu tiên, Nga-Trung Quốc lại tuần tra chung ở khu vực biển miền Tây Thái Bình Dương. TG&VN bình luận.
Thế giới thời ông Joe Biden: Kỳ vọng và hy vọng

Thế giới thời ông Joe Biden: Kỳ vọng và hy vọng

Liệu ông Joe Biden có thể mang lại những thay đổi lớn cho thế giới như nhiều người từng kỳ vọng ở ông hay không? TG&VN bình luận.
Tương lai vũ khí hạt nhân Mỹ dưới thời ông Joe Biden

Tương lai vũ khí hạt nhân Mỹ dưới thời ông Joe Biden

Tương lai của vũ khí hạt nhân, thứ được coi là vũ khí chiến lược, “bảo vật” của xứ cờ hoa, sẽ đi về đâu dưới thời Tổng thống Mỹ đắc cử Joe Biden?
Qatar 'mạnh tay' chi hàng tỷ USD hiện đại hóa quân đội

Qatar 'mạnh tay' chi hàng tỷ USD hiện đại hóa quân đội

Qatar đang triển khai một trong những chiến lược trang bị vũ khí tham vọng nhất tại khu vực Trung Đông trị giá hàng tỷ USD để tăng cường an ninh quốc gia
Không riêng Việt Nam, Uruguay cũng vững vàng vượt qua thách thức Covid-19

Không riêng Việt Nam, Uruguay cũng vững vàng vượt qua thách thức Covid-19

Bất chấp thách thức từ đại dịch Covid-19, Uruguay là một trong số ít quốc gia chứng tỏ được 'sức bền' trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và nền kinh tế.
Bảo vệ không phận, Thụy Sỹ đưa F/A-18 vào trực chiến

Bảo vệ không phận, Thụy Sỹ đưa F/A-18 vào trực chiến

Sau khi bị chỉ trích vì không có khả năng duy trì trạng thái sẵn sàng hoạt động, Thụy Sỹ đã công bố khả năng phản ứng nhanh 24/7 của hai chiếc F-18.
Một năm biến động của Hoàng gia Anh

Một năm biến động của Hoàng gia Anh

Năm 2020 với sự xuất hiện của đại dịch Covid-19 không chỉ gây ảnh hưởng cho toàn thế giới mà đến bản thân Hoàng gia Anh cũng chịu nhiều biến động.
Giải mã Gurkha - lực lượng đánh thuê thiện chiến nhất thế giới

Giải mã Gurkha - lực lượng đánh thuê thiện chiến nhất thế giới

Lực lượng Gurkha sống và chiến đấu theo phương châm 'thà hy sinh chứ không hèn nhát'.
Phiên bản di động