Mỹ - Trung “làm khó” ASEAN

Nếu Mỹ hay ASEAN mạnh mẽ hơn thì có thể khiến Trung Quốc cẩn trọng và cân nhắc hơn trong các động thái của mình.

Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp, Nghiên cứu viên Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, Singapore, và giảng viên Khoa Quan hệ Quốc tế, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP. Hồ Chí Minh đã nhận định như vậy khi trả lời phỏng vấn TG&VN bên lề Hội nghị ASEAN và quan hệ Trung – Mỹ: Những chuyển động mới và tác động tới khu vực.

my trung lam kho asean
Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp.

Trong năm nay, Tòa Trọng tài Thường trực Liên hợp quốc (PCA) ở La Haye, Hà Lan sẽ đưa ra phán quyết về vụ Philippines kiện Trung Quốc liên quan tới tranh chấp Biển Đông. Vậy theo Tiến sĩ, trong bối cảnh căng thẳng Biển Đông leo thang như hiện nay, Trung Quốc sẽ phản ứng như thế nào với phán quyết này?

Trung Quốc đã bày tỏ lập trường lâu nay rằng họ không thừa nhận thẩm quyền của tòa PCA, vì vậy, họ sẽ không tuân thủ thực hiện bất kỳ phán quyết nào của PCA liên quan tới vụ kiện này. Tôi cho rằng phản ứng đó của Bắc Kinh sẽ tác động tiêu cực, sẽ là “vết đen” đối với hình ảnh của nước này trên trường quốc tế bởi Trung Quốc vẫn luôn tuyên bố mình là một thành viên có trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế.

Nhiều người đặt câu hỏi Việt Nam có nên sử dụng biện pháp trọng tài để giải quyết tranh chấp chủ quyền Biển Đông với Trung Quốc hay không. Theo tôi, khía cạnh pháp lý vẫn sẽ là một biện pháp mà chúng ta có thể cân nhắc, xem xét như một “viên đạn dự phòng”. Thứ nhất, cần xác định sẽ bắn viên đạn đó ở đâu, khi nào, nhắm mục tiêu gì. Ví dụ, nếu tiến hành một vụ kiện với phương thức hay nội dung như Philippines đã làm thì sẽ không cần thiết. Thứ hai, “viên đạn” này một khi đã được bắn ra thì khó có thể thu hồi, nó có thể tác động lâu dài tới quan hệ Việt Nam – Trung Quốc. Vì vậy, chúng ta cần phải cân nhắc kỹ lưỡng, trường hợp của Philippines chính là một bài học điển hình.

Theo ông, vấn đề Biển Đông sẽ được đề cập như thế nào trong ASEAN dưới sự điều phối của Chủ tịch ASEAN – Lào trong năm nay?

Tôi tin rằng Lào sẽ không lặp lại sai lầm của Campuchia trước đây và cố gắng cân bằng quan hệ giữa các nước ASEAN với Trung Quốc. Cùng với đó, quốc gia thuộc nhóm kém phát triển hơn trong Hiệp hội này cũng sẽ nỗ lực có các sáng kiến để thúc đẩy hợp tác, bảo vệ hòa bình, an ninh cũng như ổn định của khu vực.

Ông nhìn nhận như thế nào về xu hướng quan hệ Mỹ - Trung hiện nay? Xu hướng này tác động như thế nào tới vị thế và vai trò của ASEAN trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương?

Về dài hạn tôi cho rằng quan hệ Mỹ - Trung sẽ tiếp tục theo xu hướng gia tăng cạnh tranh, gia tăng đối đầu. Thực tế này đặt ASEAN vào thế lưỡng nan bởi vì Hiệp hội không muốn lựa chọn phải nghiêng về phía Mỹ hay Trung Quốc. Khi cạnh tranh giữa hai cường quốc này càng cao thì ASEAN càng khó khăn trong việc cân bằng quan hệ với hai nước.

Tuy nhiên, tôi nghĩ khó khăn nhưng không hoàn toàn là tuyệt vọng. ASEAN vẫn có thể có vai trò trong việc quản lý mối quan hệ Trung – Mỹ tại những cơ chế hợp tác khu vực mà ASEAN làm chủ đạo.

Để làm được điều này, việc quan trọng nhất là ASEAN phải giữ được vai trò trung tâm trong các cấu trúc an ninh khu vực vì nếu như Washington hay Bắc Kinh thành công trong việc dịch chuyển các cấu trúc an ninh khu vực ra khỏi ASEAN thì các cơ chế mà hai bên đặt ra sẽ trở thành công cụ để họ kiểm soát các vấn đề trong khu vực nhằm phục vụ các lợi ích của riêng mình. Kịch bản này cũng sẽ làm gia tăng cạnh tranh Trung – Mỹ.

Nếu như ASEAN giữ được vai trò trung tâm thì Hiệp hội có thể góp phần điều phối mối quan hệ Mỹ - Trung tốt hơn, giúp hai bên can dự được với nhau, đồng thời không cạnh tranh một cách quá công khai hoặc ở cấp độ vượt ra ngoài tầm kiểm soát.

Thách thức trước mắt đối với vai trò trung tâm của ASEAN, theo tôi là từ phía Trung Quốc. Ví dụ, Bắc Kinh đã nâng cấp diễn đàn Hương Sơn để đối trọng với diễn đàn Đối thoại Shangri-La do các nước ASEAN chi phối. Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) cũng nằm trong kế hoạch muốn chi phối kinh tế khu vực của Trung Quốc. Về phía Mỹ, tôi cho rằng Washington khá ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN, điều này thể hiện qua tuyên bố Hội nghị cấp cao Mỹ - ASEAN tại Sunnylands (Mỹ).

my trung lam kho asean

Theo ông, thông điệp chính mà Mỹ và ASEAN muốn phát đi sau Hội nghị tại Sunnylands là gì?

Hội nghị Sunnylands có ý nghĩa quan trọng, thể hiện rằng Mỹ và ASEAN đang có sự xích lại gần nhau. Nhưng mối quan hệ này vẫn cần nhiều thời gian để phát triển thực chất. Hội nghị phát đi một thông điệp tới Trung Quốc rằng Mỹ và ASEAN sẵn sàng làm việc với nhau nhiều hơn để cân bằng sức ép từ phía Trung Quốc.

Mặc dù vậy, tôi nhận định trong khoảng ngắn hạn từ một đến hai năm tới thì tình hình vẫn sẽ tiếp diễn như lâu nay là Trung Quốc tìm cách lấn lướt và Mỹ, ASEAN tìm cách đối phó lại. Nếu Mỹ hay các nước ASEAN có những biện pháp mạnh mẽ hơn thì có thể tạo ra một động lực mới khiến Trung Quốc phải cẩn trọng và cân nhắc hơn trước các động thái của mình.

Giáo sư Tan See Seng, Viện nghiên cứu quốc phòng và chiến lược, Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore chia sẻ với TG&VN tại Hội thảo:

"ASEAN đang rất quan tâm tới những hành động đơn phương của Trung Quốc tại Biển Đông. Trung Quốc không chỉ đưa ra tuyên bố chủ quyền mà còn đang quân sự hóa vùng biển quan trọng này. Điều mà nhiều nước trong khu vực trong đó có Singapore với vai trò là quốc gia hiện đang điều phối quan hệ Trung Quốc – ASEAN mong muốn là sớm đạt được Bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC). Về mối quan hệ Mỹ - Trung, sự gia tăng căng thẳng trong quan hệ của hai nước lớn này thực sự là một điều tồi tệ với ASEAN, Hiệp hội phải nỗ lực điều phối để ngăn căng thẳng leo thang. Tuy nhiên, giả định mối quan hệ Mỹ - Trung chỉ đơn thuần là hợp tác và tăng cường liên kết, đây cũng sẽ là một điều tồi tệ đối với ASEAN".

Phạm Hằng
(thực hiện)

Có thể bạn quan tâm

Bài viết cùng chủ đề

Phán quyết của Tòa trọng tài

Đọc thêm

Ấn Độ và Israel 'bắt tay' phát triển hệ thống vũ khí công nghệ cao

Ấn Độ và Israel 'bắt tay' phát triển hệ thống vũ khí công nghệ cao

Ngày 26/9, trang mạng Times of India đưa tin Ấn Độ và Israel sẽ hợp tác phát triển các hệ thống vũ khí công nghệ cao.
'Người rừng' Hồ Văn Lang từng 40 năm trong rừng sâu bây giờ sống thế nào?

'Người rừng' Hồ Văn Lang từng 40 năm trong rừng sâu bây giờ sống thế nào?

Gặp ai 'người rừng' Hồ Văn Lang cũng cười, đó là cách ông giao tiếp với mọi người. Nụ cười ấy chỉ tắt khi có ai đó nhắc đến người ...
Đại sứ Nguyễn Đình Bin: Công tác cộng đồng - Những năm tháng chẳng thể quên

Đại sứ Nguyễn Đình Bin: Công tác cộng đồng - Những năm tháng chẳng thể quên

Đại sứ Nguyễn Đình Bin từng kề vai sát cánh với cán bộ, nhân viên Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài trên cương vị là người đứng ...
Giá xăng tiếp tục giảm nhẹ từ 15h ngày 26/9

Giá xăng tiếp tục giảm nhẹ từ 15h ngày 26/9

Giá xăng, dầu trong 15 ngày vừa qua đã có sự điều chỉnh tăng giảm đan xen, xu hướng chung là giảm nhẹ, riêng giá xăng RON95 tăng nhẹ.
Lo ngại virus SARS-CoV-2, Trung Quốc từ chối nhập thủy sản từ Nga

Lo ngại virus SARS-CoV-2, Trung Quốc từ chối nhập thủy sản từ Nga

Trung Quốc đã đình chỉ việc chấp nhận các tờ khai nhập khẩu của 2 tàu từ Nga trong 4 tuần do lo ngại virus SARS-CoV-2.
Đại gia Việt vung tiền 'tậu' xe sang bất chấp Covid-19

Đại gia Việt vung tiền 'tậu' xe sang bất chấp Covid-19

Ngay cả trong thời điểm dịch Covid-19, nhiều đại gia Việt vẫn mua 'siêu xe' nhập khẩu có giá chục tỷ đồng, bất chấp thuế phí đi theo cao ngất ...
Chính quyền Trump bị nhiều 'ông lớn' kiện vì áp thuế Trung Quốc

Chính quyền Trump bị nhiều 'ông lớn' kiện vì áp thuế Trung Quốc

Khoảng 3.500 công ty Mỹ trong đó có nhiều 'ông lớn' đã kiện chính quyền Trump vì áp thuế với hàng hóa sản xuất tại Trung Quốc.
Dịch Covid-19: Vắng khách quốc tế, gia sản trăm tỷ trên phố cổ Hà Nội 'đóng cửa, phủ bụi'

Dịch Covid-19: Vắng khách quốc tế, gia sản trăm tỷ trên phố cổ Hà Nội 'đóng cửa, phủ bụi'

Dịch Covid-19 khiến ngành kinh doanh khách sạn trên phố cổ Hà Nội lao đao, nhiều cơ sở phải đóng cửa vĩnh viễn vì không có khách.
S&P dự báo tăng trưởng kinh tế Việt Nam đứng thứ 2 châu Á-Thái Bình Dương

S&P dự báo tăng trưởng kinh tế Việt Nam đứng thứ 2 châu Á-Thái Bình Dương

Việt Nam có khả năng sẽ là quốc gia phục hồi kinh tế tốt thứ hai ở châu Á - Thái Bình Dương.
Thủ tướng và Chính phủ Togo bất ngờ từ chức

Thủ tướng và Chính phủ Togo bất ngờ từ chức

Tối 25/9, Phủ Tổng thống Togo thông báo, Thủ tướng Komi Selom Klassou và chính phủ của quốc gia Tây Phi này đã đệ đơn từ chức.
Thử giải phẫu quan hệ EU-Trung Quốc

Thử giải phẫu quan hệ EU-Trung Quốc

Từ kỳ vọng tối đa ở Cấp cao trực tiếp EU-Trung Quốc đến hình thức tối giản của Cấp cao trực tuyến, quan hệ EU-Trung Quốc cho thấy thực trạng gì hiện nay?
Bầu cử Mỹ 2020: Mục đích thần thánh hoá công cụ

Bầu cử Mỹ 2020: Mục đích thần thánh hoá công cụ

Bầu cử Mỹ 2020 hiện đã rất 'nóng' với nhiều chiêu thức mới được cả ứng viên Donald Trump và Joe Biden tung ra trong vận động tranh cử. TG&VN phân tích.
Quan hệ EU-Nga qua chuyện Navalny: Giữa yêu và hận

Quan hệ EU-Nga qua chuyện Navalny: Giữa yêu và hận

Quan hệ EU-Nga lại gặp căng thẳng mới liên quan đến vụ Navalny. Lý giải thế nào về thái độ ứng xử của EU và nhất là Đức trong vụ việc này? PHÂN TÍCH.
Thủ tướng Nhật Shinzo Abe: Trở lại để lợi hại hơn

Thủ tướng Nhật Shinzo Abe: Trở lại để lợi hại hơn

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe từ chức thể hiện tố chất thức thời và thực tế. Ông Shinzo Abe đã phá kỷ lục và để lại những dấu ấn gì? PHÂN TÍCH của TG&VN.

Xử lý bài toán căng thẳng Mỹ-Trung gia tăng, Nhật Bản chọn 'im hơi lặng tiếng'?

Sau nhiều năm cảnh báo các nước về mối nguy từ Bắc Kinh, Tokyo hiện đang áp dụng một chính sách “im hơi lặng tiếng”.
Báo Australia đi tìm lời giải cho thành tích hai lần liên tiếp đánh bại dịch Covid-19 của Việt Nam

Báo Australia đi tìm lời giải cho thành tích hai lần liên tiếp đánh bại dịch Covid-19 của Việt Nam 1

Theo trang ABC News, Việt Nam lại thành công trong việc dập tắt ‘làn sóng Covid-19 thứ hai’ và là nền kinh tế duy nhất tăng trưởng dương trong năm 2020 tại khu vực.
Ấn Độ-Nhật Bản 'cất cánh' với ngoại giao đường sắt

Ấn Độ-Nhật Bản 'cất cánh' với ngoại giao đường sắt

Nhật Bản đang thúc đẩy quan hệ với Ấn Độ bằng việc đầu tư mạnh vào hệ thống đường sắt dựa trên mô hình tàu Shinkansen...
Nhật Bản ghi điểm nhờ 'chính sách ngoại giao ninja'

Nhật Bản ghi điểm nhờ 'chính sách ngoại giao ninja'

Sự chia rẽ chính trị ngày càng sâu sắc tại Mỹ là một thách thức nghiêm trọng đối với chính sách ngoại giao của Nhật Bản.
Phiên bản di động