Mỹ và ASEAN: Đối tác mạnh mẽ và bền bỉ hướng tới tương lai

Sáng 10/6, trong khuôn khổ ngày thứ 2 của Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026, TS. Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao đã chủ trì phiên thảo luận về hợp tác Mỹ-ASEAN với Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau.

Thế giới có thể học hỏi từ tinh thần đối thoại và hợp tác của ASEAN Quan hệ giữa hai Đảng, hai nước Việt Nam-Campuchia là tài sản quý giá Điểm hẹn Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 qua ảnh

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ: Việt Nam không chỉ là một nhân tố khu vực mà thực sự là một đối tác toàn cầu

Thứ trưởng Christopher Landau phát biểu tại phiên thảo luận có chủ đề Mỹ và ASEAN: Đối tác mạnh mẽ và bền bỉ hướng tới tương lai sáng 10/6. (Ảnh: Thành Long)

Hành trình quan hệ Mỹ-Việt Nam vượt khác biệt

Phát biểu tại phiên thảo luận, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau cho biết đây là lần đầu ông đến Việt Nam và bày tỏ ấn tượng trước sự năng động của đất nước cũng như sự nồng hậu của người dân Hà Nội.

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ cho rằng, hành trình từ cựu thù trở thành Đối tác Chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Mỹ mang ý nghĩa đặc biệt. Ông cho rằng, cuộc chiến trong quá khứ đã tác động sâu sắc tới nước Mỹ, vì vậy việc hai nước có thể vượt qua khác biệt để xây dựng quan hệ hợp tác sâu rộng hiện nay là “thực sự đáng kinh ngạc”, đồng thời là minh chứng cho sức mạnh của đối thoại và hòa giải.

Ông Christopher Landau nhấn mạnh quan hệ song phương đang phát triển tích cực trên nhiều lĩnh vực như ngoại giao, quốc phòng, an ninh, thực thi pháp luật, hợp tác kinh tế và giao lưu nhân dân. Ông khẳng định Washington ủng hộ một Việt Nam “vững mạnh, độc lập và thịnh vượng”, đồng thời cho biết đây không chỉ là tuyên bố mang tính biểu tượng mà còn là nguyên tắc định hướng trong chính sách hợp tác của Mỹ với Việt Nam.

Thứ trưởng Ngoại giao Landau cũng đánh giá cao vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong khu vực và trên trường quốc tế. Theo ông, việc Việt Nam tham gia các cơ chế quốc tế về hòa bình và ổn định, cũng như sẵn sàng đóng góp vào các nỗ lực gìn giữ hòa bình, thể hiện vai trò lãnh đạo mang tính xây dựng và có trách nhiệm của Hà Nội.

“Việt Nam không chỉ là một nhân tố quan trọng ở khu vực, mà còn là một đối tác toàn cầu”, ông Landau nhận định.

ASEAN trong chiến lược của Washington

TS. Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao và Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau tại phiên thảo luận về hợp tác Mỹ-ASEAN, sáng 10/6. (Ảnh: Thành Long)

TS. Nguyễn Hùng Sơn cho biết, Thứ trưởng Christopher Landau là quan chức Mỹ cấp cao nhất từng tham dự AFF. Trong khi đó, ông Landau cho biết, việc tham dự diễn đàn nhằm tái khẳng định tầm quan trọng mà Tổng thống Donald Trump, Ngoại trưởng Marco Rubio cùng chính quyền Mỹ dành cho Đông Nam Á và ASEAN.

Theo Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ, Đông Nam Á sẽ đóng góp tỷ trọng lớn vào tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong thế hệ tiếp theo và Washington muốn trở thành một phần trong “câu chuyện phát triển” của khu vực. Ông nhấn mạnh, cả Tổng thống Trump và Ngoại trưởng Rubio đều đã thăm khu vực ngay trong năm đầu nhiệm kỳ, phản ánh cam kết của Mỹ với ASEAN trên cả phương diện song phương và đa phương.

Việt Nam là một trong ba điểm dừng chân tại ASEAN trong chuyến công du lần này của ông Landau, bên cạnh Singapore và Indonesia. Theo ông, việc thăm Việt Nam và hai quốc gia này trong tổng số hơn 30 nước ông đã thăm trong 15 tháng qua cho thấy Mỹ đang đẩy mạnh đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và ngày càng coi trọng khu vực Đông Nam Á.

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ cũng đề cập việc Washington vừa ký thỏa thuận “bầu trời mở” với Campuchia, cho rằng đây là bước đi có thể thúc đẩy thương mại và đầu tư song phương, đồng thời phản ánh tiềm năng hợp tác rộng lớn hơn giữa Mỹ và ASEAN.

Theo ông Landau, Washington mong muốn tăng cường hợp tác với ASEAN với tư cách một tổ chức khu vực, đồng thời duy trì quan hệ song phương chặt chẽ với từng quốc gia thành viên nhằm tránh hiểu lầm và mở rộng các lĩnh vực hợp tác trong tương lai. Ông cho rằng, nhiều sáng kiến, như kết nối lưới điện khu vực, cần được tiếp cận ở quy mô toàn ASEAN thay vì riêng lẻ theo từng quốc gia.

Nhận định dù các quốc gia thành viên ASEAN có trình độ phát triển kinh tế, hệ thống chính trị và nền tảng văn hóa khác nhau, song Thứ trưởng Landau cho rằng, điều đó không cản trở vai trò của các thể chế khu vực trong việc thúc đẩy các lợi ích chung.

Gắn kết sâu trong kinh tế và thương mại

Phiên thảo luận có chủ đề Mỹ và ASEAN: Đối tác mạnh mẽ và bền bỉ hướng tới tương lai. (Ảnh: Thành Long)

Trong phiên đối thoại, TS. Nguyễn Hùng Sơn dẫn số liệu cho thấy ASEAN đang trên đà trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới và đầu tư của Mỹ vào ASEAN hiện vượt tổng đầu tư của Mỹ vào Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Hong Kong (Trung Quốc) và Đài Loan (Trung Quốc) cộng lại.

Đáp lại, ông Landau thừa nhận, nhiều người Mỹ chưa nhận thức đầy đủ về mức độ gắn kết kinh tế này, nhưng cho rằng, đây không phải điều mới mẻ mà phản ánh thực tế quan hệ đối tác với ASEAN vốn dĩ "là điều hợp lý" đối với cả hai bên. Theo ông, hiện hơn 6.000 công ty Mỹ đang hoạt động trên khắp khu vực, thương mại và đầu tư song phương hỗ trợ khoảng 625.000 việc làm tại Mỹ, trải rộng trên toàn bộ 50 bang.

Về thương mại, Mỹ đã đạt được các thỏa thuận đối ứng với Malaysia, Indonesia và Campuchia. Theo ông Landau, khi Mỹ điều chỉnh lại quan hệ thương mại toàn cầu và gia tăng xuất khẩu, ASEAN sẽ tiếp tục là thị trường quan trọng không chỉ đối với hàng hóa Mỹ mà còn với dòng đầu tư hai chiều.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ cũng nhấn mạnh quan hệ thương mại cần bảo đảm tính cân bằng, đồng thời cần sớm nhận diện và xử lý những điểm gây mất cân đối ngay từ đầu. "Cũng như mọi mối quan hệ khác, nếu mất cân bằng kéo dài thì quan hệ thương mại sẽ không bền vững", ông nói.

Năng lượng, công nghệ và hạ tầng số

Ông Landau đặc biệt nhấn mạnh vai trò của an ninh năng lượng đối với phát triển kinh tế, cảnh báo việc phụ thuộc quá lớn vào các tuyến vận chuyển đi qua những khu vực địa chính trị phức tạp tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng.

Theo ông, Mỹ xác định là "cường quốc năng lượng" và sẵn sàng trở thành đối tác quan trọng của ASEAN trong các lĩnh vực khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và điện hạt nhân.

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ cho biết, Washington hiện đang sử dụng Dự trữ dầu mỏ chiến lược, thúc đẩy xuất khẩu năng lượng nhanh nhất có thể, đồng thời đã vận chuyển than đá và khí hóa lỏng tới Philippines nhằm hỗ trợ bảo đảm nguồn cung. Mỹ cũng mong muốn phối hợp với ASEAN mở rộng lưới điện khu vực, một sáng kiến cần được tiếp cận ở quy mô toàn khối thay vì từng quốc gia riêng lẻ.

Về khoáng sản chiến lược, Mỹ đang đặt nền tảng cho hợp tác thực chất thông qua chia sẻ chuyên môn, xác định khoảng trống và thúc đẩy đầu tư nhằm đa dạng hóa và tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Về công nghệ số, ông Landau khẳng định, với vai trò dẫn đầu toàn bộ hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI) từ chất bán dẫn, phần mềm tới ứng dụng, Mỹ muốn là đối tác được ASEAN lựa chọn. Sau Hội nghị Bộ trưởng AI Mỹ-ASEAN đầu tiên diễn ra hai tuần trước, Washington mong muốn các quốc gia ASEAN có thể tiếp cận những công nghệ AI tiên tiến nhất và thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn trong lĩnh vực này, với tinh thần lạc quan và ưu tiên thúc đẩy đổi mới thay vì cản trở.

Ông kỳ vọng, ASEAN sớm hoàn tất Khuôn khổ kinh tế số tiêu chuẩn cao, tham vọng và dựa trên các thông lệ quốc tế tốt nhất. Bên cạnh đó, ông khuyến khích các nước ASEAN hợp tác với các nhà cung cấp đáng tin cậy trong xây dựng hạ tầng số, nhấn mạnh những lựa chọn về đối tác hạ tầng hôm nay sẽ định hình an ninh và thịnh vượng của khu vực trong nhiều thập kỷ tới.

Vấn đề Biển Đông và tội phạm mạng xuyên quốc gia

Toàn cảnh phiên thảo luận. (Ảnh: Thành Long)

Đề cập vấn đề Biển Đông trong bài phát biểu, ông Landau cho biết, là một quốc gia thuộc khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, Mỹ có lợi ích thương mại và chiến lược quan trọng trong việc bảo đảm vùng biển này luôn tự do và rộng mở.

Ông Landau tái khẳng định, Mỹ ủng hộ tự do hàng hải, phản đối mọi hành vi cưỡng ép, coi đây không chỉ là vấn đề nguyên tắc mà trực tiếp liên quan đến sinh kế và việc làm của người dân, không chỉ trong khu vực mà trên toàn thế giới.

Bên cạnh đó, Mỹ ủng hộ ASEAN đàm phán Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) phù hợp luật pháp quốc tế, bảo vệ quyền tự do hàng hải và lợi ích của mọi quốc gia, đồng thời cam kết phối hợp chặt chẽ với Việt Nam và các đối tác khu vực trong mục tiêu chung này.

Đề cập vấn nạn các trung tâm lừa đảo trực tuyến, Thứ trưởng Ngoại gia Mỹ nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường phối hợp để triệt phá các trung tâm này, vốn đang là vấn đề gây thiệt hại nặng nề cho người dân, nền kinh tế và môi trường kinh doanh hợp pháp, đặc biệt tại ASEAN.

"Các nước cần tăng cường phối hợp để triệt phá các mạng lưới lừa đảo, bảo vệ nạn nhân bị mua bán người và xử lý các đối tượng cầm đầu", vị quan chức ngoại giao Mỹ nhấn mạnh.

Cam kết bền vững của Mỹ

Trả lời câu hỏi của TS. Nguyễn Hùng Sơn về việc làm thế nào để Mỹ duy trì sự gắn bó lâu dài với ASEAN bất chấp những thay đổi chính trị nội bộ, ông Landau thẳng thắn thừa nhận, hệ thống bầu cử bốn năm một lần khiến việc duy trì một chính sách cố định trong thời gian dài không phải điều dễ dàng.

Tuy nhiên, theo ông, hợp tác với Đông Nam Á là một trong số ít vấn đề nhận được đồng thuận xuyên suốt giữa các chính quyền Mỹ, minh chứng là việc nâng cấp quan hệ Mỹ-ASEAN lên Đối tác Chiến lược toàn diện dưới chính quyền tiền nhiệm vẫn được kế thừa nguyên vẹn.

Dù thừa nhận quá trình gắn kết "không phải lúc nào cũng diễn ra theo đường thẳng", xu hướng chung vẫn là tăng cường can dự. Điều quan trọng hơn, theo ông, là tiếp tục thể chế hóa quan hệ Mỹ-ASEAN thông qua các sáng kiến về năng lượng, kinh tế số và thương mại - những nền tảng mang tính cấu trúc và lâu dài, có đủ sức chống chịu trước những biến động chính trị tất yếu.

Khép lại phiên thảo luận, ông Landau đánh giá, ASEAN là khu vực có tương lai tươi sáng cả về dân số và tiềm năng kinh tế, đồng thời bày tỏ kỳ vọng vào tương lai hợp tác của Mỹ và ASEAN khi cùng tận dụng các công nghệ đột phá để thúc đẩy thịnh vượng cho hơn một tỷ dân.

Ông Christopher Landau là nhà ngoại giao và chuyên gia pháp lý hàng đầu của Mỹ.

Từ tháng 3/2025, ông đảm nhiệm cương vị Thứ trưởng Ngoại giao thứ 21 - vị trí cấp cao thứ hai tại Bộ Ngoại giao, làm việc bên cạnh Ngoại trưởng Marco Rubio trong hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại. Trước đó, ông từng là Đại sứ Mỹ tại Mexico (2019-2021).

Tốt nghiệp Đại học Pembroke, ông Landau được đánh giá là người sở hữu sự kết hợp hiếm có giữa kinh nghiệm ngoại giao, chuyên môn pháp lý và hiểu biết sâu sắc về quan hệ quốc tế.