Nâng tầm ẩm thực đường phố: Từ di sản văn hóa đến chuẩn mực an toàn

Không khó để bắt gặp hình ảnh du khách xếp hàng thưởng thức phở, bánh mì hay bún chả ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Những món ăn ấy không chỉ hấp dẫn mà còn kể câu chuyện về lịch sử, thói quen sinh hoạt và sự sáng tạo của người Việt làm nên sức hút riêng.

Tuy nhiên, đi cùng với sức lan tỏa là những thách thức về an toàn thực phẩm khiến niềm tin của người tiêu dùng đôi khi bị ảnh hưởng...

Nâng tầm ẩm thực đường phố: Từ di sản văn hóa đến chuẩn mực an toàn

Quang cảnh phố ẩm thực Tống Duy Tân, Hà Nội. (Ảnh: Cẩm Tú)

Di sản sống giữa đời thường

Ẩm thực đường phố Việt Nam từ lâu đã vượt ra khỏi khái niệm “ăn nhanh, ăn tiện”. Đó là một phần của ký ức đô thị, nơi mỗi món ăn mang theo câu chuyện về vùng miền, tập quán và lịch sử.

Một bát phở Hà Nội không chỉ đơn thuần là nước dùng và bánh phở, mà là sự kết tinh của kỹ thuật ninh xương, phối trộn gia vị và nhịp sống phố cổ. Một ổ bánh mì giòn rụm lại phản ánh sự giao thoa Đông-Tây trong lịch sử ẩm thực. Hay như bún chả, món ăn từng được cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama thưởng thức tại Hà Nội năm 2016, đã trở thành biểu tượng mềm cho sức hút của ẩm thực Việt.

Không phải ngẫu nhiên mà CNN hay Michelin Guide liên tục đưa các món ăn đường phố Việt Nam vào danh sách đáng trải nghiệm.

Năm 2023 và 2024, Michelin đã mở rộng danh sách “Bib Gourmand” tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, trong đó nhiều quán ăn bình dân được vinh danh nhờ chất lượng ổn định và giá cả hợp lý. Đây là minh chứng cho thấy ẩm thực đường phố hoàn toàn có thể bước vào hệ thống đánh giá quốc tế nếu đáp ứng các tiêu chí nhất định.

Tuy nhiên, điều làm nên sức sống của ẩm thực đường phố không chỉ là món ăn, mà còn là không gian. Những chiếc ghế nhựa thấp, quán cóc ven đường, tiếng xe cộ xen lẫn mùi khói bếp… tất cả tạo nên trải nghiệm rất riêng. Chính chất đời sống này khiến ẩm thực đường phố trở thành một dạng di sản sống, nơi văn hóa được thực hành mỗi ngày.

Khi an toàn trở thành tiêu chí cốt lõi

Dù giàu giá trị văn hóa, ẩm thực đường phố vẫn đối mặt với định kiến lớn nhất là vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm. Điều kiện chế biến ngoài trời, nguồn nguyên liệu chưa đồng bộ, quy trình bảo quản hạn chế… là những rủi ro hiện hữu.

Thực tế, các chiến dịch trong Tháng hành động vì an toàn thực phẩm những năm gần đây cho thấy sự chuyển biến rõ rệt.

Tại Hà Nội, nhiều tuyến phố như Tống Duy Tân, Tạ Hiện đã được quy hoạch thành khu ẩm thực tập trung, yêu cầu các hộ kinh doanh ký cam kết về nguồn gốc nguyên liệu, sử dụng nước sạch, đảm bảo quy trình chế biến. TP. Hồ Chí Minh cũng triển khai các mô hình “phố hàng rong văn minh”, thí điểm xe đẩy đạt chuẩn với hệ thống bảo quản kín, phân khu chế biến riêng biệt.

Một số câu chuyện cụ thể cho thấy sự thay đổi từ chính người bán. Tại quận Hoàn Kiếm (Hà Nội), nhiều quán phở lâu năm đã đầu tư hệ thống bếp inox, tủ kính che chắn thực phẩm, đồng thời công khai nguồn gốc nguyên liệu để tạo niềm tin.

Ở TP. Hồ Chí Minh, một số xe bánh mì đã chuyển sang sử dụng bao bì thân thiện môi trường, găng tay khi chế biến và máy kẹp nóng để đảm bảo vệ sinh.

Bên cạnh đó, việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, kiểm tra định kỳ và xử phạt vi phạm đang được thực hiện chặt chẽ hơn.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, giải pháp bền vững không chỉ nằm ở kiểm soát mà còn ở thay đổi nhận thức. Khi người bán coi an toàn là yếu tố cạnh tranh, còn người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn những hàng quán đạt chuẩn, thị trường sẽ tự điều chỉnh theo hướng tích cực.

Hướng tới thương hiệu quốc gia

Câu chuyện nâng tầm ẩm thực đường phố thực chất là hành trình chuẩn hóa mà không làm mất đi bản sắc. Bài học từ các quốc gia trong khu vực cho thấy, việc quy hoạch khu ẩm thực tập trung, đào tạo kỹ năng vệ sinh cho người bán, kết hợp quảng bá du lịch có thể biến những món ăn bình dân thành sản phẩm văn hóa – kinh tế có giá trị cao.

Với Việt Nam, tiềm năng này là rất lớn. Theo Cục Du lịch Quốc gia, trải nghiệm ẩm thực luôn nằm trong top lý do khiến du khách quay trở lại. Nếu được tổ chức bài bản, những món ăn như phở, bánh mì hay bún chả không chỉ là đặc sản mà còn có thể trở thành biểu tượng quốc gia, tương tự cách sushi của Nhật Bản hay tom yum của Thái Lan đã làm được.

Bánh mì Việt Nam được đánh giá cao trong các món ngon đường phố. (Nguồn: Delish)

Quan trọng hơn, nâng tầm ẩm thực đường phố còn góp phần cải thiện hình ảnh đô thị. Một không gian ăn uống sạch sẽ, văn minh không chỉ phục vụ du khách mà còn nâng cao chất lượng sống của chính người dân. Khi đó, mỗi quán ăn vỉa hè không chỉ là nơi mưu sinh, mà còn là “điểm giới thiệu văn hóa” với thế giới.

Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm nay diễn ra từ 15/4-15/5, nhưng không nên chỉ dừng ở các chiến dịch ngắn hạn. Đó cần là điểm khởi đầu cho một chiến lược dài hơi, nơi ẩm thực đường phố được nhìn nhận đúng giá trị: vừa là di sản văn hóa, vừa là ngành kinh tế sáng tạo.

Khi hai yếu tố “ngon” và “an toàn” song hành, ẩm thực đường phố Việt Nam mới thực sự bước lên một tầm vóc mới xứng đáng với vị thế trên bản đồ ẩm thực toàn cầu.