Ngoại giao đa phương: Mỗi thời mỗi khác nhưng luôn tỏa sáng

Phương Hằng
Theo dõi TGVN trên
TGVN. Một phần sự nghiệp không nhỏ của bà Tôn Nữ Thị Ninh - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội gắn liền với ngoại giao đa phương. Với bà, ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau của đất nước, ngoại giao đa phương Việt Nam lại mang cái “chất” của riêng mình.
Ngoại giao đa phương: Mỗi thời mỗi khác nhưng luôn tỏa sáng
Bà Tôn Nữ Thị Ninh tại hội thảo về phiên dịch ngoại giao. (Ảnh: N.Hồng)

Đoàn kết quốc tế và tập hợp lực lượng

Bà Ninh cho rằng, thời kháng chiến, Việt Nam đã thực hành ngoại giao đa phương để xây dựng được mặt trận đoàn kết thế giới với Việt Nam, góp phần quan trọng trong quá trình Việt Nam đấu tranh giành lại độc lập, hòa bình và thống nhất đất nước.

Các nỗ lực ngoại giao đa phương trong kháng chiến có những khó khăn về cả điều kiện vật chất và đội ngũ cán bộ. Thời đó Việt Nam cũng có rất ít các Cơ quan đại diện ở nước ngoài.

Tuy vậy, giai đoạn này, theo bà Ninh cũng có những mặt thuận lợi, đó là tính chính nghĩa của Việt Nam, sự nghiệp ngoại giao và đối ngoại nói chung của Việt Nam thời đó sáng ngời tính chính nghĩa.

Người tham gia mặt trận đối ngoại dù với bộ trang phục giản dị nhưng bước đi với một hào quang rực sáng.

Mặt trận đoàn kết thế giới với Việt Nam cũng có thể được coi là một hình thức tập hợp lực lượng hay một phương thức ngoại giao đa phương như ở Phong trào Không liên kết (KLK) và Liên hợp quốc (LHQ).

Thời đó, Việt Nam vừa vận động các nước Xã hội chủ nghĩa nhưng cũng vận động cả các nước châu Phi, Tây Âu…, do vậy, Việt Nam có kinh nghiệm về tập hợp lực lượng.

Đồng thời, trong kháng chiến, Việt Nam còn có kinh nghiệm ứng phó với các nước lớn như Mỹ, Liên Xô, Trung Quốc và tranh thủ các nước nhỏ như Lào, Campuchia.

Đối với giai đoạn cuối thập niên 1970 và đầu thập niên 1990, nhà ngoại giao kỳ cựu Tôn Nữ Thị Ninh nhấn mạnh, đây là thời kỳ đặc biệt khó khăn của ngoại giao đa phương trên các diễn đàn quốc tế, phần lớn là do vấn đề Campuchia.

Tại LHQ, Việt Nam bị công kích hết sức nặng nề rằng nước ta xâm lược Campuchia. Trong các nước ASEAN, đi đầu là Singapore và Thái Lan. Thêm vào đó, năm 1991, khi hệ thống Xã hội chủ nghĩa sụp đổ, Việt Nam đã mất hoàn toàn một “chỗ dựa”.

Tư duy ngoại giao, đối ngoại của Việt Nam vào thời điểm này cũng chưa thực sự cởi mở.

Tuy nhiên, theo bà Ninh, trước những khó khăn ấy, Việt Nam có một thế hệ các nhà ngoại giao kiệt xuất cả về chiến lược và sách lược.

Bà Ninh nhấn mạnh rằng, Việt Nam đã biết xây dựng khuôn khổ đàm phán và giải pháp hòa đàm đa phương.

Lấy ví dụ, trong Phong trào KLK, có một cơ chế được gọi là Like-Minded - tập hợp những nước có cùng chí hướng. Phong trào KLK có thành phần rất đa dạng, từ hữu sang tả, các thành phần vô cùng khác nhau. Thông thường, Việt Nam được mời tham gia với những nước có quan điểm tiến bộ.

Như vậy, thời kháng chiến, Việt Nam biết xây dựng tập hợp lực lượng và sau khi hòa bình lặp lại, Việt Nam cũng biết tham gia những tập hợp lực lượng như trong Phong trào KLK.

“Phất cao ngọn cờ”

Đến năm 1995 đã kết thúc thời kỳ khó khăn lớn của đối ngoại Việt Nam, bước vào giai đoạn đối ngoại thời nay, đánh dấu bởi mức độ hội nhập sâu hơn, sắc hơn.

Bà Ninh từng là một trong những thành viên của Ban tổ chức Hội nghị Cấp cao Pháp ngữ lần thứ bảy tại Hà Nội, năm 1997. Đây là Hội nghị thượng đỉnh quốc tế đa phương đầu tiên tổ chức tại Việt Nam, mở đường cho chỉ một năm sau Việt Nam đăng cai Hội nghị Cấp cao ASEAN cũng rất thành công.

ngoai giao da phuong moi thoi moi khac nhung luon toa sang
Hội nghị Pháp ngữ 1997 là Hội nghị thượng đỉnh quốc tế đa phương đầu tiên tổ chức tại Việt Nam.

Theo bà Ninh, giai đoạn năm 1997-1998, Việt Nam đã trưởng thành một bước quan trọng trong việc đáp ứng những đòi hỏi, xây dựng tư thế hội nhập quốc tế. Việt Nam không chỉ tham gia với “thiên hạ”, mà còn có năng lực và điều kiện để đón tiếp “thiên hạ”.

“Hội nghị Cấp cao Pháp ngữ năm 1997 đã để lại ấn tượng rất tốt đẹp với đại biểu những nước tham gia. Năm 1999, khi tôi tháp tùng nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình đi dự Hội nghị Cấp cao Pháp ngữ lần thứ 8 tại Canada, trong khi xếp hàng lấy thẻ vào hội nghị, trước tôi có hai ông, có vẻ đến từ châu Phi, bàn luận rằng: “Hội nghị tại Hà Nội ngoạn mục hơn nhiều”, họ dành những lời khen cho hội nghị năm 1997 ở Việt Nam.

Trong quá trình Việt Nam tham gia ngày càng nhiều các “câu lạc bộ”, tổ chức, cơ chế đa phương, quan sát phương cách và kết quả tham gia của Việt Nam, bà Ninh nhận định đây là một sự tham gia bài bản và khôn ngoan.

Việt Nam hiểu ngay từ đầu phương châm không thể thiếu “Give and Take” - Có đi có lại. Trong đa phương, khi đàm phán những văn kiện, công ước, hiệp định, chúng ta vẫn phải vận dụng phương châm thực tế này.

Thông qua thời gian tham gia các cơ chế và diễn đàn đa phương, rõ ràng, toát lên phẩm chất và thế mạnh rất cần thiết ngày nay của Việt Nam trong con mắt bạn bè quốc tế, đó là sự đáng tin cậy (trustworthy).

Theo bà Ninh, khi thế giới đang bất định, khó dự đoán như ngày nay, Việt Nam đáng tin cậy, tạo được sự tín nhiệm nhất định từ bạn bè quốc tế. Khi “ngọn cờ” đến, Việt Nam không ngại “phất”, song việc phất ngọn cờ đó là dựa trên dung hòa được tốt cái chung của quốc tế và cái riêng của quốc gia.

ngoai giao da phuong moi thoi moi khac nhung luon toa sang
Bà Tôn Nữ Thị Ninh trong lần phiên dịch cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại châu Phi năm 1980.

Mỗi câu chuyện một bài học

Nhiều năm gắn bó với công tác ngoại giao đa phương nên bà có nhiều kỷ niệm, mỗi kỷ niệm gắn liền những kinh nghiệm và bài học quý giá.

Nhớ về thời kỳ cam go của vấn đề Campuchia, bà Ninh kể, những năm 1980, ông Kishore Mahbubani, sau này trở thành Thứ trưởng Ngoại giao Singapore, là Đại sứ, Trưởng phái đoàn đại diện Singapore tại LHQ.

Trưởng đoàn Việt Nam tham dự thảo luận chung của Đại Hội đồng LHQ khi đó là Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên.

Ngay sau khi nghe bài công kích Việt Nam từ phía Singapore, Trưởng đoàn ta quyết định phải dùng quyền trả lời. Theo quy định của LHQ, trong khuôn khổ Thảo luận chung, các nước được phép giành quyền trả lời.

Cuối ngày, khoảng 5h chiều, Đại hội đồng dành cho Việt Nam quyền trả lời lần thứ nhất, trong 10 phút. Bà Ninh tận dụng thời gian chiều ngày đó để viết ra kỹ càng, cân nhắc cẩn thận với những lời lẽ sắc bén.

Bà luôn nghĩ rằng, tại LHQ hay các diễn đàn đa phương, phát biểu không chỉ là nói với một nước mà là cả thế giới, vì vậy, nội dung nói và cách nói quan trọng. Nếu nói thô thiển, vụng về sẽ giảm tác động thông điệp muốn nói.

Chiều hôm đó, hai bên Việt Nam và Singapore khẩu chiến. Điều mà bà Ninh chú ý là ông Kishore đã mở đầu bằng phần trả lời lại của mình bằng một lời khen rất “lịch sự” rằng (đại ý) lần đầu tiên được nghe một tiếng nói “văn minh lịch sự” từ phía Việt Nam, ngụ ý mỉa mai rằng, trước đó Việt Nam lên tiếng phản bác không phù hợp với diễn đàn lớn, tầm cỡ như LHQ.

Theo bà Ninh, những cơ chế và diễn đàn đa phương là nơi tạo cơ hội linh hoạt hơn một khuôn khổ song phương, để Việt Nam giới thiệu một cách uyển chuyển hơn những quan điểm, chính sách, góc nhìn của Việt Nam về các vấn đề quốc tế, đòi hỏi trau dồi khả năng diễn đạt và tranh luận bằng ngoại ngữ quốc tế (Anh, Pháp) ở trình độ cao.

Bà Ninh lấy ví dụ về câu chuyện năm 2002. Lúc đó, Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên đã yêu cầu bà Ninh làm Trưởng đoàn Bộ Ngoại giao đi dự kỳ họp Hội đồng Nhân quyền của LHQ tại Geneva. Tại đó, bà có bài phát biểu trong bối cảnh vấn đề xung đột giữa Palestine-Israel khá căng thẳng (thời kỳ Intifada).

Trong bài phát biểu, liên quan đến hiện tượng tấn công bằng nổ bom tự sát, bà có lập luận rằng, không nên coi tất cả người Palestine là những kẻ khủng bố, họ cũng có những nỗi tuyệt vọng nên mới trở thành những người tự sát để tấn công.

Ngay sau khi phát biểu xong, có một số đại diện các nước tới bắt tay. Song điều thú vị nhất là Đại sứ Israel cũng đến bắt tay và nói ông có quan hệ khá thân với Đại sứ Việt Nam tại Geneva.

Bà Ninh đã tranh thủ dịp đó để nói với ông Đại sứ rằng, bà rất nể trọng dân tộc Do Thái vì dân tộc Do Thái có những nhà khoa học uyên bác và nghệ sĩ lớn của thế giới. Nhưng bà không thể đồng tình với chính sách của chính quyền Israel đối với nhân dân, dân tộc Palestine.

Bà nói như vậy để ngăn chặn trước sự hiểu lầm rằng người Việt Nam có tư tưởng bài Do Thái. Cuộc nói chuyện diễn ra không hề có chút căng thẳng nào giữa hai bên.

Nhà ngoại giao nữ - Duyên nghề và chuyện nghiệp

Nhà ngoại giao nữ - Duyên nghề và chuyện nghiệp

TGVN. Làm bất cứ công việc gì cũng cần sự say mê, đặc biệt đối với các nhà ngoại giao nữ, niềm đam mê và ...

Tâm thế mới của ngoại giao đa phương Việt Nam

Tâm thế mới của ngoại giao đa phương Việt Nam

TGVN. Trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực chuyển biến nhanh chóng, phức tạp và khó lường, hoạt động ngoại giao đa ...

Mạn đàm về năm Canh Tý - Năm ngoại giao đa phương

Mạn đàm về năm Canh Tý - Năm ngoại giao đa phương

TGVN. Báo Thế giới & Việt Nam xin trân trọng giới thiệu bài viết của nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan về năm 2020, khi ...

Có thể bạn quan tâm

Bài viết cùng chủ đề

75 năm Ngoại giao Việt Nam

Xem nhiều

Đọc thêm

LHQ kêu gọi chống sử dụng công nghệ dữ liệu cho mục đích phân biệt chủng tộc

LHQ kêu gọi chống sử dụng công nghệ dữ liệu cho mục đích phân biệt chủng tộc

Theo chuyên gia LHQ, cần đảm bảo việc thu thập dữ liệu qua các phương tiện trí tuệ nhân tạo không gây ra những thành kiến phân biệt chủng tộc.
Sắp khởi tranh Giải Golf Thập hùng 2020 gây quỹ hỗ trợ cho giáo dục vùng cao

Sắp khởi tranh Giải Golf Thập hùng 2020 gây quỹ hỗ trợ cho giáo dục vùng cao

Giải golf 'Thập Hùng 2020 - Swing for Education' sẽ chính thức khởi tranh vào ngày 5/12 trên sân golf Sky Lake ở huyện Chương Mỹ, Hà Nội.
Diễn biến mới vụ dẫn độ CFO Huawei, nhân chứng đổi hướng lời khai

Diễn biến mới vụ dẫn độ CFO Huawei, nhân chứng đổi hướng lời khai

Luật sư bảo vệ CFO của tập đoàn công nghệ Huawei cho rằng, giám sát viên trong vụ bắt giữ bà Mạnh hai năm trước đã đổi lại lời khai ...
Foxconn sẽ sản xuất linh kiện iPad, MacBook ở Việt Nam

Foxconn sẽ sản xuất linh kiện iPad, MacBook ở Việt Nam

Nhà cung cấp thiết bị điện tử Đài Loan Foxconn đang chuyển nhà máy lắp ráp sản xuất iPad và MacBook của Apple từ Trung Quốc sang Việt Nam.
Giá heo hơi hôm nay 27/11: Miền Bắc tăng nhẹ, nhiều địa phương đi ngang

Giá heo hơi hôm nay 27/11: Miền Bắc tăng nhẹ, nhiều địa phương đi ngang

Giá heo hơi hôm nay 27/11 đồng loạt đi ngang tại khu vực miền Nam và miền Trung, Tây Nguyên.
Tỷ giá USD hôm nay 27/11: Bật tăng từ đáy

Tỷ giá USD hôm nay 27/11: Bật tăng từ đáy

Tỷ giá USD hôm nay trên thị trường quốc tế chưa thoát đà giảm cho dù vừa hồi phục nhẹ từ đáy 2 tháng.
Tin tức ASEAN buổi sáng 27/11: Trung Quốc đánh giá về vai trò trung tâm của ASEAN, Chính sách Hướng Nam mới của Hàn Quốc với trọng tâm Đông Nam Á

Tin tức ASEAN buổi sáng 27/11: Trung Quốc đánh giá về vai trò trung tâm của ASEAN, Chính sách Hướng Nam mới của Hàn Quốc với trọng tâm Đông Nam Á

Trung Quốc đánh giá về vai trò trung tâm của ASEAN, Chính sách Hướng Nam mới của Hàn Quốc với trọng tâm Đông Nam Á... là những thông tin chính ...
Túi xách đắt nhất thế giới với giá 165 tỷ đồng

Túi xách đắt nhất thế giới với giá 165 tỷ đồng

Chiếc túi xách đắt nhất thế giới vừa xuất hiện, có mức giá tương đương gần 165 tỷ đồng.
Ngắm đôi mắt to cùng sống mũi cao mang thương hiệu Tường San

Ngắm đôi mắt to cùng sống mũi cao mang thương hiệu Tường San

Trong một lần phỏng vấn, Á hậu Tường San từng thổ lộ sống mũi cao thẳng của mình là điểm mà cô tự tin nhất trên khuôn mặt.
Xuất nhập khẩu ngày 24-27/11: Rà soát chống bán phá giá nhôm xuất xứ Trung Quốc; con tôm Việt được ưa chuộng tại Mỹ và EU

Xuất nhập khẩu ngày 24-27/11: Rà soát chống bán phá giá nhôm xuất xứ Trung Quốc; con tôm Việt được ưa chuộng tại Mỹ và EU

Xuất, nhập khẩu xăng dầu giảm mạnh, rà soát chống bán phá giá nhôm từ Trung Quốc… là những tin chính trong bản tin xuất nhập khẩu ngày 24-27/11.
Hội đồng Bảo an thảo luận về tác động của các biện pháp cưỡng ép đơn phương

Hội đồng Bảo an thảo luận về tác động của các biện pháp cưỡng ép đơn phương

Phát biểu tại cuộc họp của Hội đồng Bảo an, Đại sứ Đặng Đình Quý nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, tuân thủ Hiến chương LHQ và luật pháp quốc tế.
Việt Nam hoan nghênh các bên tại Syria nhất trí tiếp tục đàm phán trong khuôn khổ Uỷ ban Hiến pháp

Việt Nam hoan nghênh các bên tại Syria nhất trí tiếp tục đàm phán trong khuôn khổ Uỷ ban Hiến pháp

Việt Nam khuyến khích duy trì đối thoại mang tính xây dựng nhằm mục tiêu tìm giải pháp lâu dài cho tình hình tại Syria.
Gặp gỡ Nhật Bản 2020 - nơi kết nối địa phương và doanh nghiệp Việt-Nhật

Gặp gỡ Nhật Bản 2020 - nơi kết nối địa phương và doanh nghiệp Việt-Nhật

Ngày 25/11, tại Hà Nội, Bộ Ngoại giao phối hợp với Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam tổ chức Hội nghị 'Gặp gỡ Nhật Bản 2020'.
Khai mạc Hội nghị ‘Gặp gỡ Nhật Bản 2020’ - Meet Japan 2020

Khai mạc Hội nghị ‘Gặp gỡ Nhật Bản 2020’ - Meet Japan 2020

Chiều ngày 25/11, Hội nghị ‘Gặp gỡ Nhật Bản 2020’ - Meet Japan 2020 đã chính thức khai mạc tại Hà Nội.
Tăng cường hợp tác kinh tế - thương mại giữa các địa phương Việt Nam với thành phố Trùng Khánh và tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc)

Tăng cường hợp tác kinh tế - thương mại giữa các địa phương Việt Nam với thành phố Trùng Khánh và tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc)

Đại sứ Phạm Sao Mai đã hội kiến Bí thư Thành ủy Trùng Khánh Trần Mẫn Nhĩ và Bí thư Tỉnh ủy Tứ Xuyên Bành Thanh Hoa.
Thái Bình kêu gọi các nhà đầu tư Nhật Bản tại 'Gặp gỡ Nhật Bản 2020'

Thái Bình kêu gọi các nhà đầu tư Nhật Bản tại 'Gặp gỡ Nhật Bản 2020'

Trong khuôn khổ Hội nghị ‘Gặp gỡ Nhật Bản 2020’ (Meet Japan 2020) đã diễn ra Tọa đàm ‘Gặp gỡ Nhật Bản - Thái Bình’.
Phối hợp đưa 240 công dân Việt Nam từ Singapore về nước an toàn

Phối hợp đưa 240 công dân Việt Nam từ Singapore về nước an toàn

Các cơ quan chức năng Việt Nam đã phối hợp thực hiện chuyến bay đưa 240 công dân Việt Nam từ Singapore về nước.
Thêm 280 công dân Việt Nam từ Australia về nước, hạ cánh xuống Cần Thơ

Thêm 280 công dân Việt Nam từ Australia về nước, hạ cánh xuống Cần Thơ

Thời gian tới, việc đưa công dân Việt Nam có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn về nước sẽ được sắp xếp theo nguyện vọng, phù hợp với tình hình trong nước.
Thêm chuyến bay đưa gần 360 công dân Việt Nam từ Hoa Kỳ về nước

Thêm chuyến bay đưa gần 360 công dân Việt Nam từ Hoa Kỳ về nước

Việc đưa công dân Việt Nam có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn về nước sẽ được sắp xếp theo nguyện vọng, phù hợp với tình hình trong nước.
Đưa 290 công dân Việt Nam từ Czech về nước an toàn

Đưa 290 công dân Việt Nam từ Czech về nước an toàn

Trong hai ngày 21-22/11, các cơ quan chức năng Việt Nam, Đại sứ quán Việt Nam tại Czech đã phối hợp đưa 290 công dân Việt Nam về nước an toàn.
Chuyến bay đưa gần 240 công dân Việt Nam từ Philippines hạ cánh xuống Cần Thơ

Chuyến bay đưa gần 240 công dân Việt Nam từ Philippines hạ cánh xuống Cần Thơ

Thời gian tới, việc đưa công dân Việt Nam có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn về nước sẽ được sắp xếp theo nguyện vọng và phù hợp với tình hình trong nước.
Tiếp tục đưa gần 280 công dân Việt Nam từ Đức và một số nước châu Âu về nước an toàn

Tiếp tục đưa gần 280 công dân Việt Nam từ Đức và một số nước châu Âu về nước an toàn

Các cơ quan chức năng Việt Nam đã phối hợp với các cơ quan chức năng sở tại đưa gần 280 công dân Việt Nam từ hơn 20 quốc gia châu Âu về nước.
Yêu cầu chính trị và nghiệp vụ đối với một cán bộ lễ tân là gì?

Yêu cầu chính trị và nghiệp vụ đối với một cán bộ lễ tân là gì?

Lễ tân là một công tác chính trị, đồng thời cũng là một công tác nghiệp vụ cụ thể, vậy yêu cầu chuyên môn đối với cán bộ lễ tân là gì?
Tất cả những người tham gia hoạt động đối ngoại buộc phải hiểu biết công tác lễ tân?

Tất cả những người tham gia hoạt động đối ngoại buộc phải hiểu biết công tác lễ tân?

Mỗi cán bộ khi làm đối ngoại đều cần có hiểu biết nhất định về công tác lễ tân để hoàn thành thuận lợi nhiệm vụ được phân công.
Lễ tân Bộ Ngoại giao thêm chức năng lễ tân nhà nước có những nhiệm vụ nào?

Lễ tân Bộ Ngoại giao thêm chức năng lễ tân nhà nước có những nhiệm vụ nào?

Nếu được giao thêm một số chức năng lễ tân nhà nước thì Vụ Lễ tân Bộ Ngoại giao thông thường phải đảm nhiệm thêm các công việc lễ tân liên quan đến đối ngoại.
Cơ quan phụ trách công tác lễ tân ở các nước được tổ chức như thế nào?

Cơ quan phụ trách công tác lễ tân ở các nước được tổ chức như thế nào?

Để thực hiện những chức năng Lễ tân Ngoại giao, các nước đều thành lập trong Bộ Ngoại giao một đơn vị chuyên trách về công việc lễ tân.
Làm sao để đơn giản hóa công tác lễ tân ngoại giao?

Làm sao để đơn giản hóa công tác lễ tân ngoại giao?

Một trong những vấn đề đang được đặt ra ở nhiều nước hiện nay là yêu cầu cần phải đơn giản hóa công tác lễ tân.
Lễ tân ngoại giao tác động như thế nào đến mối quan hệ giữa các quốc gia?

Lễ tân ngoại giao tác động như thế nào đến mối quan hệ giữa các quốc gia?

Từ xưa đến nay, các nhà hoạt động ngoại giao đều thấy rõ và công nhận vai trò của lễ tân ngoại giao.
Phiên bản di động