Sổ tay Văn hóa Đông - Tây

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: An toàn... dịch phẩm

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
TGVN. Một số lĩnh vực rất quan trọng trong sinh hoạt tinh thần hầu như chưa có biện pháp an toàn, đó là lĩnh vực dịch thuật.
TIN LIÊN QUAN
nha van hoa huu ngoc an toan dich pham Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Nhạc Tây về nông thôn Việt Nam
nha van hoa huu ngoc an toan dich pham Nhà Văn hóa Hữu Ngọc: Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện vẫn hiện đại
nha van hoa huu ngoc an toan dich pham

Từ ngày Đổi mới, kinh tế của Việt Nam không ngừng phát triển, đời sống khấm khá, nhất là đối với một số tầng lớp thành thị. Nhưng do cạnh tranh ác liệt của thị trường tự do, nhịp sống hối hả chạy theo vật chất, nên nhiều tai họa cũng không ngừng tăng. Đặc biệt là tai nạn giao thông, thực phẩm ô nhiễm, hàng giả ngày một nhiều. Vì vậy ta phải đề ra biện pháp nhằm đảm bảo giao thông, giáo dục luật lệ giao thông, mũ bảo hiểm, an toàn thực phẩm, an toàn thương hiệu...

Trong khi đó, một số lĩnh vực rất quan trọng trong sinh hoạt tinh thần hầu như chưa có biện pháp an toàn, đó là lĩnh vực dịch thuật. Dịch thuật vốn đã quan trọng, nay lại càng hết sức quan trọng trong thời buổi toàn cầu hóa, nhất là khi ta chính thức hội nhập quốc tế về nhiều mặt. Ngoại ngữ không còn là hàng xa xỉ nữa mà đi vào đời sống hằng ngày: đọc cái đơn để uống thuốc, xem cách dùng đồ ăn thức uống công nghiệp, làm visa đi nước ngoài, nói dăm ba câu khi tiếp xúc với khách nước ngoài, không kể người có tiền đi du lịch ra nước ngoài.

Trong mọi ngành kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật, giáo dục, nghệ thuật, dịch thuật đóng vai trò chuyển tải trí thức rất quan trọng vì không phải ai cũng có trình độ ngoại ngữ cao để đọc thẳng sách báo nước ngoài. Theo anh Phan Huy Lê đánh giá thì trong các môn khoa học xã hội và nhân văn, dưới 10% sinh viên có đủ trình độ ngoại ngữ để nghiên cứu thẳng tư liệu bằng tiếng nước ngoài. Do đó, nếu các tư liệu này dịch sai, các giám khảo không có thì giờ kiểm tra lại (không kể có nhiều vị còn ấm ớ tiếng nước ngoài) thì tác hại sẽ rất lớn. Rồi những cái sai về khoa học như vết dầu loang, làm ô nhiễm nền khoa học của ta, có khi từ đời này sang đời khác. Về văn học tệ hại không kém. Tôi biết ở nhiều nhà xuất bản, cán bộ biên tập sách dịch không biết hoặc kém ngoại ngữ, chữa các bản dịch “văng mạng” lấy cớ là Việt hóa câu văn. Ấy là chưa kể người dịch cũng dịch bừa đi, không hiểu câu chữ nào thì bỏ đi hoặc bịa ra ý khác miễn là ăn khớp với văn cảnh. Tôi còn nhớ có lần trao đổi với anh Xuân Diệu, anh cực lực phê phán những người cứ cần có nhã nên tha hồ Việt hóa. Anh nhấn mạnh là tín cần đi trước nhã, trắng phải dịch là trắng, không thể lấy cớ nhã mà dịch thành đen. Xin đưa ra một thí dụ cụ thể để chứng minh:

Một hôm, có người đến tìm tôi nhờ xem giùm bản dịch tiếng Pháp từ thuyết minh cho một cuốn phim tư liệu làm rất công phu về Nguyễn Văn Vĩnh. Mới đọc dòng đầu tôi đã rợn tóc gáy. Vì Đông Kinh Nghĩa Thục lại dịch là Enseignement Tokyo (học chính Tôkiô). Tôi nghĩ mãi không hiểu sao lại ra nông nỗi này. Thì ra người dịch đoán Đông Kinh là phiên âm Hán của thủ đô Nhật, còn nghĩa thục là dạy học nói chung. Ai cũng biết Đông Kinh ở đây là Hà Nội. Còn Nghĩa Thục, có nhiều cách dịch khác nhau, tựu trung là: trường tư không học phí, vì việc nghĩa mà tạo dựng (theo Đào Duy Anh). Trách nhiệm dịch là một công ty dịch tự nhận là đã có mấy chục năm làm nghề ở Hà Nội. Tôi xin báo để đồng bào cảnh giác với hàng chục “công ty dịch-in ronéo” mọc lên nhan nhản ở Hà Nội, có khi đứng tên những nhà xuất bản lớn. Có lần tôi kiểm tra giúp một người nhà nhờ một cửa hàng dịch một bản hợp đồng tiếng Anh: điều khoản có, dịch thành không! Nguy hiểm hơn nữa là đơn thuốc bằng các thứ tiếng ít ai biết, họ cứ dịch bừa đi, sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi.

Nhân dịp dịch nhầm từ Đông Kinh, thì tôi lại nhớ đến từ Đông Dương. Có lần, tôi choáng người ngắm một cuốn sách về văn hóa lịch sử Trung Quốc đến vài nghìn trang, kê hàng chục tên người dịch và nhiều vị hiệu đính có học vị hẳn hoi. Lướt qua mấy trang đã có thấy sự nhầm lẫn giữa Tây Dương (Ấn Độ Dương) với Đại Tây Dương…

Qua sự nhầm lẫn trên ta không nên tin vào ngay cái bề ngoài các bộ sách bách khoa đồ sộ mà phải kiểm tra trước khi mua kẻo phí tiền.

Vietimes (Vietnamnet) đưa ra một thí dụ dịch sai “khủng khiếp” trong cuốn Những nền văn minh thế giới của NXB Văn hóa, 400 trang, dịch từ tiếng Trung Quốc (tác giả Shuje Congshu). Bài viết đã nêu lên những sai lầm khó chấp nhận như: “Đảo này được UNESCO cho vinh dự là Thiên nhiên trù phú của nhân loại” (đáng lẽ phải dịch là Di sản thiên nhiên thế giới). “Jefferson là quận trưởng Virginia” (đúng ra phải là thống đốc bang Virginia)…Một đoạn vài trăm từ mà có tới 5, 7 chục lỗi đủ các loại. Mà đây là loại sách để tham khảo, giới thiệu 102 địa danh thế giới.

S.O.S dịch thuật. Bảo đảm an toàn dịch phẩm là trách nhiệm lớn của Bộ Văn hóa, Bộ Giáo dục và Hội Nhà văn. Trong khi chờ đợi một chính sách kiểm tra và đào tạo cấp bách người dịch, xin đề nghị vài biện pháp sơ bộ: cán bộ biên tập các bản dịch của nhà xuất bản phải có trình độ ngoại ngữ cao, trả tiền hậu cho các cộng tác viên giỏi hiệu đính bản dịch. Các trường ngoại ngữ đánh giá cao sinh viên dịch ngược giỏi, báo chí nên có cột báo thường xuyên vạch các lỗi sai lầm về dịch, nêu đích tên người dịch và xuất bản. Cục Xuất bản hằng năm nêu tên các sách dịch sai và có biện pháp phạt tiền các sách dịch quá sai…

nha van hoa huu ngoc an toan dich pham

Nhà Văn hóa Hữu Ngọc: Tivi tốt hay xấu

TGVN.Tivi sẽ chiếm mất một phần thời gian mà những người đương thời của chúng ta có thể dành cho việc đọc, suy nghĩ hay ...

nha van hoa huu ngoc an toan dich pham

Nhà Văn hóa Hữu Ngọc: Đôi điều về ẩm thực Pháp

“Mời một người đến ăn là chịu trách nhiệm về hạnh phúc của khách trong thời gian dưới mái nhà của mình”. “Bàn ăn là nơi ...

nha van hoa huu ngoc an toan dich pham

Học giả Hoàng Xuân Hãn: Nỗi niềm một trí thức lớn

TGVN.Mấy năm sau chiến tranh Mỹ - Việt, tôi đi Pháp theo lời mời của Hội Pháp - Việt hữu nghị. Trước khi đi, anh ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

XSMN 28/1 - SXMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/1/2021 - KQXSMN thứ 5 - dự đoán XSMN 29/1

XSMN 28/1 - SXMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/1/2021 - KQXSMN thứ 5 - dự đoán XSMN 29/1

XSMN 28/1. KQXSMN thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Nam nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMN 28/1. KQSXMN.
Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 28/1: Tuổi Sửu công danh sự nghiệp suôn sẻ, tuổi Mão nhiều chuyện phải nghĩ?

Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 28/1: Tuổi Sửu công danh sự nghiệp suôn sẻ, tuổi Mão nhiều chuyện phải nghĩ?

Tử vi hôm nay 28/1/2021, tử vi 12 con giáp - tuổi Tí, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc
XSMB 28/1 - SXMB - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 28/1/2021 - KQXSMB thứ 5 - dự đoán XSMB 29/1

XSMB 28/1 - SXMB - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 28/1/2021 - KQXSMB thứ 5 - dự đoán XSMB 29/1

XSMB 28/1. KQXSMB thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Bắc nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMB 28/1. KQSXMB.
XSMT 28/1 - SXMT - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 28/1/2021 - KQXSMT thứ 5 - dự đoán XSMT 29/1

XSMT 28/1 - SXMT - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 28/1/2021 - KQXSMT thứ 5 - dự đoán XSMT 29/1

XSMT 28/1. KQXSMT thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Trung nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMT 28/1. KQSXMT.
Lịch âm 28/1 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 28/1/2021 - Lịch vạn niên 28/1/2021

Lịch âm 28/1 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 28/1/2021 - Lịch vạn niên 28/1/2021

Lịch âm 28/1. Âm lịch hôm nay 28/1. Xem âm lịch hôm nay ngày 28/1/2021 chính xác nhất. Lịch vạn viên ngày 28 tháng 1 năm 2021 hôm nay.
Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ 5 ngày 28/1/2021: Song Ngư gặp tiếng sét ái tình, Xử Nữ tiền bạc tụt dốc không phanh

Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ 5 ngày 28/1/2021: Song Ngư gặp tiếng sét ái tình, Xử Nữ tiền bạc tụt dốc không phanh

Tử vi hôm nay của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên Bình, ...
Siêu mẫu nhí Hoàng Vân khoe tài tại chương trình Tết Ba miền - chào Xuân Tân Sửu

Siêu mẫu nhí Hoàng Vân khoe tài tại chương trình Tết Ba miền - chào Xuân Tân Sửu

Hoàng Vân thấy vô cùng vinh hạnh khi được cùng BTC chương trình đón nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa.
Đại hội XIII: Nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, tạo môi trường hòa bình và điều kiện thuận lợi để phát triển đất nước

Đại hội XIII: Nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, tạo môi trường hòa bình và điều kiện thuận lợi để phát triển đất nước

Đồng chí Bùi Thanh Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao nhấn mạnh khi tham luận tại Đại hội XIII.
Chuyển nhượng cầu thủ Man Utd hôm nay (27/1): HLV Solskjaer không mua sắm gì ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams và Lingard ra đi; Ighalo biết ơn

Chuyển nhượng cầu thủ Man Utd hôm nay (27/1): HLV Solskjaer không mua sắm gì ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams và Lingard ra đi; Ighalo biết ơn

Man Utd tạm thời chưa có ý định ký hợp đồng với cầu thủ nào ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams, Lingard ra đi; Odion Ighalo tâm tư chia ...
Quân đội Nga được trang bị tên lửa phòng không tối tân Buk-M3 và Buk-M2

Quân đội Nga được trang bị tên lửa phòng không tối tân Buk-M3 và Buk-M2

Quân khu miền Nam của Nga sẽ có 1 lữ đoàn được trang bị các hệ thống tên lửa phòng không Buk-M3 và Buk-M2 tối tân.
Phong Nha, Hội An, Ninh Bình là những địa điểm hiếu khách nhất

Phong Nha, Hội An, Ninh Bình là những địa điểm hiếu khách nhất

Theo thống kê của Booking.com, Phong Nha, Hội An và Ninh Bình là 3 địa điểm hiếu khách nhất tại Việt Nam, dựa trên hàng triệu lượt đánh giá.
Thủ phủ hoa đào Nhật Tân hối hả vào vụ Tết

Thủ phủ hoa đào Nhật Tân hối hả vào vụ Tết

Làng hoa đào Nhật Tân, quận Tây Hồ, Hà Nội đang vào mùa thu hoạch sớm, người dân tất bật, mang những cành nở sớm đi tiêu thụ.
Cùng đón Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Cùng đón Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Sáng 24/1, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã diễn ra buổi gặp mặt phóng viên, báo chí nhân dịp Xuân Tân Sửu 2021.
Bí ẩn giúp tháp nghiêng Pisa không đổ suốt 800 năm

Bí ẩn giúp tháp nghiêng Pisa không đổ suốt 800 năm

Bí ẩn này đã giúp tháp nghiêng Pisa - công trình mang tính biểu tượng của Italy đứng sừng sững, bất chấp hàng loạt trận động đất suốt 800 năm qua.
Thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững tại Hà Nội

Thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững tại Hà Nội

Hội Lữ hành Hà Nội đã thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững VGreen và ra mắt Câu lạc bộ Du lịch bền vững VGreen trực thuộc Hiệp hội Du lịch Hà Nội.
Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Sau một thời gian dài du lịch Việt ngưng trệ, thiệt hại do dịch bệnh Covid-19, năm nay, Tết Nguyên đán có là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?
Vì sao cuốn sách ‘Ăn theo nhóm máu’ vẫn bán chạy sau hơn hai thập kỷ?

Vì sao cuốn sách ‘Ăn theo nhóm máu’ vẫn bán chạy sau hơn hai thập kỷ?

‘Ăn theo nhóm máu’ được New York Times bình chọn là cuốn sách bán chạy với hơn 7 triệu bản vừa được ấn hành tại Việt Nam.
Bản dịch 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Na Uy có gì đặc biệt?

Bản dịch 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Na Uy có gì đặc biệt?

Cách đây hơn nửa thế kỷ, 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng được dịch ra tiếng Na Uy.
Đọc sách gì Tết Tân Sửu năm nay?

Đọc sách gì Tết Tân Sửu năm nay?

Đọc sách ngày Xuân vốn là nét đẹp truyền thống của người Việt nhưng đã bị mai một theo thời gian và các nhà xuất bản đang nỗ lực phục hồi.
Ra mắt sách về Đại hội Đảng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

Ra mắt sách về Đại hội Đảng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

Cuốn sách tập hợp ba bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng về công tác tiến hành Đại hội Đảng bộ các cấp và Đại hội XIII của Đảng...
Nhạc sĩ Phạm Tuyên - 'Cây đại thụ và Cánh én tuổi thơ'

Nhạc sĩ Phạm Tuyên - 'Cây đại thụ và Cánh én tuổi thơ'

Nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 91 của nhạc sĩ Phạm Tuyên, NXB Hội Nhà văn ra mắt cuốn sách 'Nhạc sĩ Phạm Tuyên - Tuyển tập 100 bài hát'.
Chúng tôi ăn rừng – nhật ký sống về lưu trú ở vùng cao nguyên Việt Nam

Chúng tôi ăn rừng – nhật ký sống về lưu trú ở vùng cao nguyên Việt Nam

‘Chúng tôi ăn rừng’ là công trình nghiên cứu dân tộc học mang tính kinh điển của Georges Condominas về những người bán du mục ở vùng cao nguyên Việt Nam.
Phiên bản di động