Sổ tay Văn hóa Đông - Tây

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Nhạc Tây về nông thôn Việt Nam

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
TGVN. Một nhà nhạc lý Việt Nam nhận định “Đàn dương cầm (piano) nặng tính tư duy, không hợp với tâm lý dân tộc ta. Nhưng đàn vĩ cầm (violon) nặng chất tâm tình, thì lại thích hợp” với tâm tình người Việt.
TIN LIÊN QUAN
nha van hoa huu ngoc nhac tay ve nong thon viet nam Nhà Văn hóa Hữu Ngọc: Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện vẫn hiện đại
nha van hoa huu ngoc nhac tay ve nong thon viet nam Nhà Văn hóa Hữu Ngọc: Tivi tốt hay xấu
nha van hoa huu ngoc nhac tay ve nong thon viet nam
Ông Hà Văn Chính đang giới thiệu nét văn hóa đặc sắc của làng Then. (Nguồn VTV)

Theo một nhận định khác của môn Nhân học văn hóa, thì khi một dân tộc sử dụng một nét văn hóa của một dân tộc khác, qua tiếp biến văn hóa (acculturation) biến nó thành của mình, thì nét văn hóa ngoại lai ấy mặc nhiên đã nhập vào một phần bản sắc dân tộc mình.

Phải chăng, vì thế mà cây vĩ cầm có mặt trong nhiều dàn nhạc chơi nhạc Việt Nam. Đó là nói về các nhạc công chuyên nghiệp và tài tử được đào tạo bài bản. Nhưng “violon dân dã đại chúng” thì quả thật hiếm có, ngay ở phương Tây. Vậy mà có một làng nông dân thuần túy Việt Nam lại nhiều người chơi vĩ cầm, đó là làng Then, tỉnh Bắc Giang.

Câu chuyện đầu đuôi thế này:

Làng Then bị Pháp chiếm đóng, du kích hoạt động rất mạnh. Sau đó, hòa bình lập lại 1954, một số người làng chơi violon và đàn Tây khác, khởi đầu là hai ông: ông Đưa và ông Xích. Dần dần phong trào lan rộng. Đối với người nông dân làm ăn vất vả, mua một cây đàn phải bán đi hàng tạ thóc. Vậy mà có đến 11 người bỏ tiền ra mua violon và một chiếc đàn violoncelle (gọi tắt là xen-lô) làm dàn nhạc. Người động viên giảng dạy là ông Đỗ Hữu Bài, người ở Thị Cầu. Dàn nhạc 17 người biểu diễn những bài ca cách mạng như Du kích ca, Làng tôi, Chiến sĩ Việt Nam…, phục vụ nhân dân trong xã và các làng lân cận.

Đến năm 1965, không quân Mỹ bắt đầu oanh tạc miền Bắc, đội nhạc hầu như tan rã, người đi công tác, đi bộ đội, một số ở lại địa phương hoạt động lẻ loi. Đó là thế hệ nhạc sĩ thứ nhất của làng Then. Thời kỳ thứ hai (1973-1975) là thời kỳ tái sinh, sau khi Mỹ ngừng ném bom miền Bắc (Hiệp định Paris 1973). Thế hệ thứ hai được học hành nhiều đợt, dưới sự hướng dẫn của ông Nguyễn Hữu Đưa, nhạc công của Đoàn ca múa kịch Hà Bắc. Violon và nhiều đàn sáo khác được bổ sung. Tổng số có 97 em học sinh. Học rất vất vả: Chủ nhật thầy được nghỉ thì học sinh bâu đến, nhà neo đơn, công việc đồng áng, vợ thầy không được chồng giúp đỡ, nhà lại đông con. Đến cuối những năm 1970, mặc dầu hòa bình đã trở lại, dàn nhạc tan rã do khó khăn kinh tế của nông thôn. Ai cũng bận lo kiếm ăn. Năm 1985, dàn nhạc chỉ còn vài người. May có anh Khoa đi bộ đội về, xây dựng lại đội nhạc.

Nhưng, có thực mới vực được… nhạc. Từ cuối những năm 1980, nhờ khoán 10 giải phóng sức sản xuất, nhờ đổi mới, mở cửa thị trường tự do, làng Then đã ra khỏi cảnh đói nghèo. Nông dân vừa tăng gia từ 2 vụ lên 4, 5 vụ, vừa lúa vừa rau màu có giá trị kinh tế cao như bắp cải, cà chua, hành tây và các loại hoa. Khách hàng đổ về mua. Vào vụ chính: tháng 9-11, xe đạp, xe máy, xe công nông, ôtô rình rịch chạy suốt ngày, đến tận đêm khuya.

Phong trào nhạc ở làng Then lại phục hồi cùng kinh tế đi lên. Thời kỳ thứ 3 khởi sắc từ 2002. Năm 2005, 11 cụ ngoài 70, thuộc thế hệ đầu đã sửa lại đàn cũ, mở lại lớp violon. Thế hệ thứ 3 là các cháu học phổ thông, học nhạc ngoài giờ. Năm 2009, có 9 em thi đỗ vào các trường đại học văn hóa văn nghệ Trung ương và tỉnh. Thầy Đưa dạy violon từ năm 1973 vẫn tiếp tục dạy miễn phí. Truyền thống mê nhạc đã khiến thanh niên làng Then xa lánh cờ bạc, nghiện hút…

Với sự hỗ trợ tài chính của Quỹ Thụy Điển – Việt Nam phát triển văn hóa, đội nhạc làng Then vừa sắm thêm đàn mới, tu sửa đàn cũ, thêm khí thế mới. Thật cảm động khi ngồi trong đình làng, nghe nhạc dàn nhạc violon của 3 thế hệ chơi những bài nhạc dân tộc và quốc tế.

Đó là các nông dân nhạc sĩ một làng bên lương. Tôi may mắn lại được nghe biểu diễn kèn đồng của nông dân một làng công giáo, thôn Áng Sơn, xã Ninh Hòa, cách huyện lỵ Hoa Lư mươi cây số, gần Ninh Bình. Dưới bóng nhà thờ xứ đạo uy nghi và tráng lệ, mới được xây dựng lại không lâu, bên tòa núi giả có động Chúa Jesu ra đời, ban nhạc thổi kèn đồng mới tinh do Quỹ Thụy Điển – Việt Nam giúp đỡ trang bị. Những âm thanh hùng hồn vang dội trong không khí làng quê yên tĩnh. Nhìn 30 nhạc công rắn rỏi, tự tin trong bộ đồng phục trắng toát, đội lon mũ vàng, lưỡi trai hiên ngang, đố ai biết đó là những nông dân hai sương một nắng ngoài đồng. Cha xứ vừa xong buổi lễ thánh lúc 10 giờ sáng chủ nhật, mặc thường phục tiếp chúng tôi ở bữa ăn trưa. Cha nói: “Đội kèn đồng xứ đạo có khí thế mới, thật là niềm vui cho cả đạo lẫn đời!”. Cha cho biết là, lời đạo được lồng vào những làn điệu dân ca dân tộc, đặc biệt là những điệu dân ca Tây Nguyên lại rất phù hợp!

Tôi nhớ có lần nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát, nay đã về với Chúa, bảo tôi: “Có khả năng nhạc Tây phương vào Việt Nam thông qua những lễ hội, những ban đồng ca nhà thờ”. Đừng quên khoảng 9 triệu dân công giáo nước ta thuộc dân tộc Việt Nam, cũng đóng góp cho nền văn hóa Tổ quốc những di sản quý báu là nhạc, thơ, triết học, kiến trúc, hội họa, điêu khắc.

Trong tinh thần cởi mở, hội nhập, đội violon làng Then bên lương và đội kèn đồng Áng Sơn bên giáo đều là những hạt giống tiếp biến văn hóa, không đánh mất mình mà lại làm phong phú thêm bản sắc dân tộc.

nha van hoa huu ngoc nhac tay ve nong thon viet nam

Nhà Văn hóa Hữu Ngọc: Đôi điều về ẩm thực Pháp

“Mời một người đến ăn là chịu trách nhiệm về hạnh phúc của khách trong thời gian dưới mái nhà của mình”. “Bàn ăn là nơi ...

nha van hoa huu ngoc nhac tay ve nong thon viet nam

Học giả Hoàng Xuân Hãn: Nỗi niềm một trí thức lớn

TGVN.Mấy năm sau chiến tranh Mỹ - Việt, tôi đi Pháp theo lời mời của Hội Pháp - Việt hữu nghị. Trước khi đi, anh ...

nha van hoa huu ngoc nhac tay ve nong thon viet nam

Đôi điều về nghệ thuật ý niệm

TGVN.Nghệ thuật ý niệm là gì? Định nghĩa đơn giản, đó là nghệ thuật mà mục đích của nghệ sĩ là nêu rõ một ý ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

XSMN 28/1 - SXMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/1/2021 - KQXSMN thứ 5 - dự đoán XSMN 29/1

XSMN 28/1 - SXMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 28/1/2021 - KQXSMN thứ 5 - dự đoán XSMN 29/1

XSMN 28/1. KQXSMN thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Nam nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMN 28/1. KQSXMN.
Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 28/1: Tuổi Sửu công danh sự nghiệp suôn sẻ, tuổi Mão nhiều chuyện phải nghĩ?

Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 28/1: Tuổi Sửu công danh sự nghiệp suôn sẻ, tuổi Mão nhiều chuyện phải nghĩ?

Tử vi hôm nay 28/1/2021, tử vi 12 con giáp - tuổi Tí, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc
XSMB 28/1 - SXMB - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 28/1/2021 - KQXSMB thứ 5 - dự đoán XSMB 29/1

XSMB 28/1 - SXMB - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 28/1/2021 - KQXSMB thứ 5 - dự đoán XSMB 29/1

XSMB 28/1. KQXSMB thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Bắc nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMB 28/1. KQSXMB.
XSMT 28/1 - SXMT - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 28/1/2021 - KQXSMT thứ 5 - dự đoán XSMT 29/1

XSMT 28/1 - SXMT - Kết quả xổ số miền Trung hôm nay 28/1/2021 - KQXSMT thứ 5 - dự đoán XSMT 29/1

XSMT 28/1. KQXSMT thứ 5. Cập nhật kết quả xổ số miền Trung nhanh nhất hôm nay ngày 28 tháng 1 năm 2021. SXMT 28/1. KQSXMT.
Lịch âm 28/1 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 28/1/2021 - Lịch vạn niên 28/1/2021

Lịch âm 28/1 - Xem âm lịch hôm nay thứ 5 ngày 28/1/2021 - Lịch vạn niên 28/1/2021

Lịch âm 28/1. Âm lịch hôm nay 28/1. Xem âm lịch hôm nay ngày 28/1/2021 chính xác nhất. Lịch vạn viên ngày 28 tháng 1 năm 2021 hôm nay.
Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ 5 ngày 28/1/2021: Song Ngư gặp tiếng sét ái tình, Xử Nữ tiền bạc tụt dốc không phanh

Tử vi 12 cung hoàng đạo thứ 5 ngày 28/1/2021: Song Ngư gặp tiếng sét ái tình, Xử Nữ tiền bạc tụt dốc không phanh

Tử vi hôm nay của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên Bình, ...
Siêu mẫu nhí Hoàng Vân khoe tài tại chương trình Tết Ba miền - chào Xuân Tân Sửu

Siêu mẫu nhí Hoàng Vân khoe tài tại chương trình Tết Ba miền - chào Xuân Tân Sửu

Hoàng Vân thấy vô cùng vinh hạnh khi được cùng BTC chương trình đón nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa.
Đại hội XIII: Nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, tạo môi trường hòa bình và điều kiện thuận lợi để phát triển đất nước

Đại hội XIII: Nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, tạo môi trường hòa bình và điều kiện thuận lợi để phát triển đất nước

Đồng chí Bùi Thanh Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao nhấn mạnh khi tham luận tại Đại hội XIII.
Chuyển nhượng cầu thủ Man Utd hôm nay (27/1): HLV Solskjaer không mua sắm gì ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams và Lingard ra đi; Ighalo biết ơn

Chuyển nhượng cầu thủ Man Utd hôm nay (27/1): HLV Solskjaer không mua sắm gì ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams và Lingard ra đi; Ighalo biết ơn

Man Utd tạm thời chưa có ý định ký hợp đồng với cầu thủ nào ở kỳ chuyển nhượng mùa Đông; Williams, Lingard ra đi; Odion Ighalo tâm tư chia ...
Quân đội Nga được trang bị tên lửa phòng không tối tân Buk-M3 và Buk-M2

Quân đội Nga được trang bị tên lửa phòng không tối tân Buk-M3 và Buk-M2

Quân khu miền Nam của Nga sẽ có 1 lữ đoàn được trang bị các hệ thống tên lửa phòng không Buk-M3 và Buk-M2 tối tân.
Phong Nha, Hội An, Ninh Bình là những địa điểm hiếu khách nhất

Phong Nha, Hội An, Ninh Bình là những địa điểm hiếu khách nhất

Theo thống kê của Booking.com, Phong Nha, Hội An và Ninh Bình là 3 địa điểm hiếu khách nhất tại Việt Nam, dựa trên hàng triệu lượt đánh giá.
Thủ phủ hoa đào Nhật Tân hối hả vào vụ Tết

Thủ phủ hoa đào Nhật Tân hối hả vào vụ Tết

Làng hoa đào Nhật Tân, quận Tây Hồ, Hà Nội đang vào mùa thu hoạch sớm, người dân tất bật, mang những cành nở sớm đi tiêu thụ.
Cùng đón Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Cùng đón Xuân tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Sáng 24/1, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã diễn ra buổi gặp mặt phóng viên, báo chí nhân dịp Xuân Tân Sửu 2021.
Bí ẩn giúp tháp nghiêng Pisa không đổ suốt 800 năm

Bí ẩn giúp tháp nghiêng Pisa không đổ suốt 800 năm

Bí ẩn này đã giúp tháp nghiêng Pisa - công trình mang tính biểu tượng của Italy đứng sừng sững, bất chấp hàng loạt trận động đất suốt 800 năm qua.
Thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững tại Hà Nội

Thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững tại Hà Nội

Hội Lữ hành Hà Nội đã thành lập Câu lạc bộ Du lịch bền vững VGreen và ra mắt Câu lạc bộ Du lịch bền vững VGreen trực thuộc Hiệp hội Du lịch Hà Nội.
Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Tết Nguyên đán là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?

Sau một thời gian dài du lịch Việt ngưng trệ, thiệt hại do dịch bệnh Covid-19, năm nay, Tết Nguyên đán có là cơ hội để du lịch Việt bứt phá?
Vì sao cuốn sách ‘Ăn theo nhóm máu’ vẫn bán chạy sau hơn hai thập kỷ?

Vì sao cuốn sách ‘Ăn theo nhóm máu’ vẫn bán chạy sau hơn hai thập kỷ?

‘Ăn theo nhóm máu’ được New York Times bình chọn là cuốn sách bán chạy với hơn 7 triệu bản vừa được ấn hành tại Việt Nam.
Bản dịch 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Na Uy có gì đặc biệt?

Bản dịch 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tiếng Na Uy có gì đặc biệt?

Cách đây hơn nửa thế kỷ, 'Nhật ký trong tù' của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng được dịch ra tiếng Na Uy.
Đọc sách gì Tết Tân Sửu năm nay?

Đọc sách gì Tết Tân Sửu năm nay?

Đọc sách ngày Xuân vốn là nét đẹp truyền thống của người Việt nhưng đã bị mai một theo thời gian và các nhà xuất bản đang nỗ lực phục hồi.
Ra mắt sách về Đại hội Đảng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

Ra mắt sách về Đại hội Đảng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng

Cuốn sách tập hợp ba bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng về công tác tiến hành Đại hội Đảng bộ các cấp và Đại hội XIII của Đảng...
Nhạc sĩ Phạm Tuyên - 'Cây đại thụ và Cánh én tuổi thơ'

Nhạc sĩ Phạm Tuyên - 'Cây đại thụ và Cánh én tuổi thơ'

Nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 91 của nhạc sĩ Phạm Tuyên, NXB Hội Nhà văn ra mắt cuốn sách 'Nhạc sĩ Phạm Tuyên - Tuyển tập 100 bài hát'.
Chúng tôi ăn rừng – nhật ký sống về lưu trú ở vùng cao nguyên Việt Nam

Chúng tôi ăn rừng – nhật ký sống về lưu trú ở vùng cao nguyên Việt Nam

‘Chúng tôi ăn rừng’ là công trình nghiên cứu dân tộc học mang tính kinh điển của Georges Condominas về những người bán du mục ở vùng cao nguyên Việt Nam.
Phiên bản di động