Nhà văn hóa Hữu Ngọc bàn về văn hóa xe máy ở Hà Nội

Hữu Ngọc
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. TGVN. Xe máy trở thành dụng cụ gắn bó các thành viên gia đình, kéo rộng gia đình từ nhà ra phố phường thành thị. Tính cộng đồng còn thể hiện ở chỗ cả một dòng dày đặc xe máy, có khi đi ngược chiều, mà ai cũng để ý để khỏi đâm nhau, để ý để khỏi chẹt phải người đi bộ vượt ngang. Vô tổ chức mà theo một trật tự tự phát!
TIN LIÊN QUAN
nha van hoa huu ngoc ban ve van hoa xe may o ha noi Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Giữ bản sắc, tránh hòa tan
nha van hoa huu ngoc ban ve van hoa xe may o ha noi Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Toàn cầu hóa có dẫn tới ngõ cụt
nha van hoa huu ngoc ban ve van hoa xe may o ha noi
Bị cấm đường, người dân leo lên vỉa hè đường Lê Văn Lương đi ngược chiều. (Ảnh: Ngọc Thành)

Nhà sử học Pháp F.Braudel đã đưa ra một khái niệm sâu sắc về “văn minh vật chất”. Trong lĩnh vực này, giao thông có một vị trí quan trọng, “văn hóa giao thông” thể hiện rõ nét trình độ văn minh và tâm lý xã hội của một dân tộc vào một thời điểm lịch sử.

Không lạ gì khi nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp Đức Marus Steffen làm việc ở Hong Kong lại tha thiết làm một cuốn sách ảnh về xe máy ở Hà Nội, vì ông cho là hiện nay, “văn hóa xe máy” ở Việt Nam độc đáo, “có một không hai” trên thế giới (unique motorcycle culture).

Braudel nhận định, trên thế giới, giao thông đường bộ tiến rất chậm. Hà Nội hiện đại hóa từ thời Pháp chiếm đóng cũng trong tình trạng ấy. Từ năm 1884 đến giữa thập niên 1920, đi bộ là chính. Ngoài ngựa, chỉ có kiệu cho nhà quyền quý, võng cho mọi tầng lớp từ thường dân đi xa, khiêng người ốm, người già. Người Pháp đưa vào một số xe song mã. Xe kéo (xe tay người kéo) gốc Nhật Bản được nhập cư vào năm 1884. Xe ôtô xuất hiện vào đầu thập niên 1890. Tiếp đó đến những xe buýt chở hàng và khách, chủ yếu phục vụ liên tỉnh. Tàu điện bắt đầu chạy năm 1902.

Giai đoạn từ giữa 1920 - 1954, giao thông Hà Nội đã hiện đại hóa một bước dài, bỏ kiệu và cáng. Bộ mặt Hà Nội thay đổi theo hướng tây hóa về kinh tế và xã hội, tạo thành một giai cấp tư sản-tiểu tư sản bên cạnh giai cấp công nhân. Cách mạng tháng Tám 1945 giải phóng đất nước, nhưng Hà Nội lại bị chiếm đóng từ cuối 1946 đến tháng 10/1954. Trong khoảng 60 năm, xe ôtô ít, đa số xe chỉ người Pháp sử dụng. Phương tiện giao thông công cộng chủ yếu là tàu điện và xe kéo. Tàu điện ở Hà Nội có 4 đường, nối trung tâm với ngoại ô, chuyên chở dân thường, công nhân, công chức, nhất là các bà gồng gánh bán rau quả và thức ăn tươi từ ngoại ô vào.

Những người có việc vội hoặc có tiền thì thuê xe kéo. Những nhà phong lưu có xe xe kéo riêng và thuê “anh xe”. Xe đạp dần dần rất phổ biến, những phụ nữ đầu tiên đi xe đạp được coi là “tiểu thư tân thời”.

Năm 1954, Hà Nội giải phóng, nhưng chục năm sau, đương đầu với cuộc chiến tranh của Mỹ cho đến 1975. Đến cuối thập kỉ 80, Hà thành sống trong bao cấp thiếu thốn. Cái nghèo hầu như được chia sẻ cho tất cả mọi người. Xe ôtô ít hẳn đi. Xe kéo thay bằng xe xích lô. Bom Mĩ khiến cho tàu điện chạy rất thất thường. Dù nhiều khó khăn, cuộc sống Hà Nội trong giai đoạn này vẫn bình thản. Xe đạp ngự trị các phố đến những năm 80. Nữ tác giả Úc Rosemary kể lại: “Năm 1989, lần đầu tiên tôi đến Hà Nội và mê ngay thành phố và người dân. Xe đạp chạy qua các phố không ô nhiễm vì động cơ xe cộ và tiếng còi ôtô ầm ĩ, chỉ nghe thấy tiếng bạn bè và người trong gia đình đạp xe bên nhau, vừa đạp vừa nói chuyện và cười đùa. Ban đêm, có những phụ nữ quét rác ngoài phố và lơ thơ một vài xe xích lô đạp trong phố tối”.

Văn hóa xe đạp và xích lô đột nhiên chấm dứt vào đầu thập kỉ 90. Khi đó, chính sách Đổi mới năm 1986 đã mang lại kết quả. Hai thập kỉ gần đây, thủ đô đã biến thành một thành phố tiêu thụ rạo rực, khuấy động bởi chủ nghĩa vật chất tầm thường. Giao thông loạn xạ, vô tổ chức biểu hiện tình trạng ấy.

Năm 1985, tàu điện đã bị dỡ đi. Tôi luyến tiếc tiếng leng keng của tàu điện chạy chậm như rùa, học trò trường Bưởi đua nhau nhảy tàu trêu những người “xơ vơ” soát vé.

Đổi mới đã tạo ra một tầng lớp trung lưu có mức sống khá. Không ít người có xe ôtô riêng. Xe taxi mọc như nấm. Tàu điện biến mất, xe xích lô cũng biến theo. Những xe buýt kềnh càng và nhiều xe cam nhông chở hàng đầy các phố. Xe đạp bớt dần, nhường ngôi cho xe máy, có tới vài triệu chiếc, đóng góp lớn vào sự ùn tắc giao thông.

Xe máy trở thành cơ sở đời sống của người Hà Nội trung bình, “cần câu cơm” của nhiều gia đình lao động. Một số nhà nghiên cứu và nhà báo nước ngoài đã quan tâm đến hiện tượng “văn hóa xe máy” của Hà Nội trong giai đoạn này. Có thể đó là một sự thỏa thuận trong tiềm thức người dân Hà Nội giữa tinh thần cộng đồng truyền thống và chủ nghĩa cá nhân hiện đại, một sự thỏa thuận mang tính thực dụng. Mặc dù Cách mạng và chiến tranh đã đảo lộn xã hội, gia đình vẫn là giá trị văn hóa được tôn trọng.

Xe máy trở thành dụng cụ gắn bó các thành viên gia đình, kéo rộng gia đình từ nhà ra phố phường thành thị. Người trong nhà đèo nhau, có khi chỉ có một xe máy, đi học, đi làm, đi chơi, đi thăm ông bà họ hàng, đi bệnh viện, đi chợ… Tính cộng đồng còn thể hiện ở chỗ cả một dòng dày đặc xe máy, có khi đi ngược chiều, mà ai cũng để ý để khỏi đâm nhau, để ý để khỏi chẹt phải người đi bộ vượt ngang. Vô tổ chức mà theo một trật tự tự phát! Mặt khác, xe máy phục vụ ý thức cá nhân phát triển mạnh từ sau chiến tranh và Đổi mới: có xe máy, ra khỏi nhà, thoắt một cái đã bù khú ở hiệu cà phê, sàn nhảy, đi chơi ngoại thành, đèo người yêu…

Giai đoạn “văn hóa xe máy” chắc chắn sẽ chấm dứt ở Hà Nội với bá chủ là xe ôtô và các loại xe công cộng khác như ở các thành phố hiện đại. Trong 5, 10 hay 20 năm nữa? Ta cùng chờ xem!

nha van hoa huu ngoc ban ve van hoa xe may o ha noi

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Từ thi đến ca

TGVN. Do mất sức sáng tạo nhất định của thơ khuôn khổ, dẫn đến nhiều bài thơ không hay, trở thành khô khan và xa ...

nha van hoa huu ngoc ban ve van hoa xe may o ha noi

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Giữ truyền thống và hiện đại

TGVN. Đến một thời điểm, có nhu cầu phải thay đổi ít nhiều truyền thống để phù hợp với tâm tư các thế hệ mới ...

nha van hoa huu ngoc ban ve van hoa xe may o ha noi

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Từ bi cửa Phật

TGVN. Trong thời buổi mọi người chạy theo ma lực đồng tiền và quyền lực ngày nay, tôi đã gặp không ít thiền môn ấy ở ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Ryobi Powertools Bà Rịa-Vũng Tàu:  Thương hiệu thiết bị gia đình uy tín, chất lượng

Ryobi Powertools Bà Rịa-Vũng Tàu: Thương hiệu thiết bị gia đình uy tín, chất lượng

Baoquocte.vn. Ryobi Powertools - một trong những thương hiệu chuyên dụng cụ cầm tay, máy móc ngành mộc, máy rửa… nổi tiếng ở Australia, đang có mặt ở Việt Nam và ...
Nữ hoàng Hoa hồng Bùi Thành Hương: Hành trình kiến tạo bởi chữ ‘Duyên’

Nữ hoàng Hoa hồng Bùi Thành Hương: Hành trình kiến tạo bởi chữ ‘Duyên’

Baoquocte.vn. Doanh nhân Bùi Thanh Hương chia sẻ với bạn đọc Báo Thế giới và Việt Nam về mạng lưới HWLN Global và cộng việc, cuộc sống cá nhân.
Bidenomics và sức mạnh dẫn dắt kinh tế toàn cầu

Bidenomics và sức mạnh dẫn dắt kinh tế toàn cầu

Baoquocte.vn. Bidenomics được khái quát bằng đầu tư công quy mô lớn và được chi trả bằng đánh thuế lũy tiến cao vào giới nhà giàu.
Vì sao Bộ Y tế chưa phê duyệt vaccine Covid-19 của Moderna?

Vì sao Bộ Y tế chưa phê duyệt vaccine Covid-19 của Moderna?

Baoquocte.vn. Bộ Y tế chưa nhận được hồ sơ đề nghị phê duyệt vaccine Covid-19 của Moderna, mới phê duyệt 2 loại vaccine AstraZeneca và SPUTNIK V.
Sau nửa năm trên Trạm Vũ trụ Quốc tế - ISS, 3 phi hành gia đã trở về Trái Đất an toàn

Sau nửa năm trên Trạm Vũ trụ Quốc tế - ISS, 3 phi hành gia đã trở về Trái Đất an toàn

Baoquocte.vn. Sau nửa năm trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), hai phi hành gia người Nga và một phi hành gia Mỹ đã về đến Trái Đất an toàn.
Mỹ hủy hải trình đi qua Biển Đen, hai tàu chiến Nga lại hướng đến

Mỹ hủy hải trình đi qua Biển Đen, hai tàu chiến Nga lại hướng đến

Baoquocte.vn. Hướng về phía Biển Đen, hai tàu chiến Alexander Otrakovsky và Kondopoga của Hải quân Nga đã đi qua Eo biển Bosphorus ở Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ).
Cập nhật Covid-19 ngày 17/4: Số ca tử vong vượt 3 triệu, Ấn Độ quá tải các cơ sở hỏa táng, Campuchia có thể kéo dài lệnh phong tỏa

Cập nhật Covid-19 ngày 17/4: Số ca tử vong vượt 3 triệu, Ấn Độ quá tải các cơ sở hỏa táng, Campuchia có thể kéo dài lệnh phong tỏa

Baoquocte.vn. Số người tử vong do nhiễm virus SARS-CoV-2 gây bệnh Covid-19 trên toàn cầu đã vượt quá 3 triệu người, số người thiệt mạng tiếp tục tăng.
Tử vi 12 cung hoàng đạo Chủ nhật 18/4/2021: Bọ Cạp đa nghi, Bảo Bình có cơ hội thăng tiến

Tử vi 12 cung hoàng đạo Chủ nhật 18/4/2021: Bọ Cạp đa nghi, Bảo Bình có cơ hội thăng tiến

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 18/4 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao: Việt Nam không tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng trong thương mại quốc tế

Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao: Việt Nam không tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng trong thương mại quốc tế

Baoquocte.vn. Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng nói về phản ứng của Việt Nam về Báo cáo thao túng tiền tệ của Bộ Tài chính Hoa Kỳ.
XSKG 18/4 - Kết quả xổ số Kiên Giang hôm nay 18/4/2021 - SXKG 18/4 - KQXSKG Chủ Nhật

XSKG 18/4 - Kết quả xổ số Kiên Giang hôm nay 18/4/2021 - SXKG 18/4 - KQXSKG Chủ Nhật

Baoquocte.vn. XSKG 18/4. Trực tiếp kết quả xổ số Kiên Giang hôm nay ngày 18 tháng 4 năm 2021. KQXSKG chủ Nhật. SXKG 18/4.
Khám phá căn biệt thự trên đảo Corfu, nơi sinh của Hoàng thân Philip

Khám phá căn biệt thự trên đảo Corfu, nơi sinh của Hoàng thân Philip

Baoquocte.vn. Nơi sinh của Hoàng thân Philip là một biệt thự nằm trên bờ biển Ionian thơ mộng của Hy Lạp. Hiện công trình này đã trở thành bảo tàng khảo cổ học.
Du lịch nội địa và chiến lược phát triển trong tình hình mới

Du lịch nội địa và chiến lược phát triển trong tình hình mới

Baoquocte.vn. Diễn đàn Du lịch Nội địa toàn quốc 2021 đã được Hiệp hội Du lịch Việt Nam (VITA) phối hợp Sở Du lịch Ninh Bình, Hiệp hội Du lịch Ninh Bình tổ chức.
Vượt qua nhiều ứng cử viên sáng giá, Đầm Trầu (Côn Đảo) lọt top 25 bãi biển đẹp nhất thế giới

Vượt qua nhiều ứng cử viên sáng giá, Đầm Trầu (Côn Đảo) lọt top 25 bãi biển đẹp nhất thế giới

Baoquocte.vn. Bỏ qua nhiều điểm như Phú Quốc, Nha Trang,... Đầm Trầu là đại diện Việt Nam xuất hiện trong danh sách những bãi biển đẹp nhất thế giới 2021.
Cánh rừng hoa đỗ quyên tím trời Tây Bắc, đẹp như cổ tích

Cánh rừng hoa đỗ quyên tím trời Tây Bắc, đẹp như cổ tích

Baoquocte.vn. Dưới tiết trời mát mẻ của miền núi Lai Châu, xen giữa rừng cây xanh trên đỉnh Pu Ta Leng là sắc tím quý phái của hoa đỗ quyên đầu mùa.
Quảng Nam: Độc đáo quán cà phê 'Lò gạch cũ' nằm giữa cánh đồng lúa xanh ngát

Quảng Nam: Độc đáo quán cà phê 'Lò gạch cũ' nằm giữa cánh đồng lúa xanh ngát

Baoquocte.vn. Quán cà phê có tên 'Lò gạch cũ' nằm giữa cánh đồng lúa bát ngát, thu hút giới trẻ tới trải nghiệm công việc làm nông và chụp ảnh sống ảo.
Thổ Nhĩ Kỳ củng cố 'thương hiệu' cường quốc về du lịch sức khỏe

Thổ Nhĩ Kỳ củng cố 'thương hiệu' cường quốc về du lịch sức khỏe

Baoquocte.vn. Với vị trí địa lý, cơ sở hạ tầng và dịch vụ chất lượng cao, Thổ Nhĩ Kỳ hội tụ nhiều yếu tố của một cường quốc, ít nhất là trong lĩnh vực du lịch ...
Hà Nội xưa được tái hiện trong bộ sách 'Thăng Long Kinh Kì-Kẻ Chợ'

Hà Nội xưa được tái hiện trong bộ sách 'Thăng Long Kinh Kì-Kẻ Chợ'

Baoquocte.vn. 'Thăng Long Kinh Kì-Kẻ Chợ' đã tái hiện thành công bức tranh sống động về văn hóa, phong tục, lịch sử, con người của Hà Nội xưa.
Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Hơn 20 nghìn tên sách và hàng trăm nghìn bản sách phục vụ bạn đọc

Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Hơn 20 nghìn tên sách và hàng trăm nghìn bản sách phục vụ bạn đọc

Baoquocte.vn. Hội sách cũng triển khai nhiều ưu đãi hấp dẫn cho các độc giả ở vùng sâu vùng xa với hy vọng phát triển văn hóa đọc sâu rộng đến mọi miền.
Nữ văn sỹ J.K Rowling sẽ ra mắt cuốn sách mới vào mùa Thu năm nay

Nữ văn sỹ J.K Rowling sẽ ra mắt cuốn sách mới vào mùa Thu năm nay

Baoquocte.vn. Cuốn sách mới của nữ văn sỹ J.K Rowling mang tên "The Christmas Pig" (Chú lợn Giáng sinh).
Hành trình sáng tác cuốn truyện tranh hợp tác Việt – Nhật ‘Những người bạn’

Hành trình sáng tác cuốn truyện tranh hợp tác Việt – Nhật ‘Những người bạn’

Baoquocte.vn. Nhân dịp cuốn truyện tranh 'Những người bạn' xuất bản tại Việt Nam, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản sẽ tổ chức buổi trò chuyện với hai tác giả.
Bạn trẻ tuổi teen cần chuẩn bị gì cho tuổi trưởng thành?

Bạn trẻ tuổi teen cần chuẩn bị gì cho tuổi trưởng thành?

Baoquocte.vn. 5 cuốn sách dưới đây sẽ giúp bạn trẻ giải đáp các khúc mắc của độ tuổi mới lớn (hay tuổi teen), chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc sống trưởng thành.
Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Sách cho mọi nhà

Hội sách trực tuyến quốc gia 2021: Sách cho mọi nhà

Baoquocte.vn. Hội sách trực tuyến quốc gia năm 2021 được tổ chức tại sàn sách trực tuyến quốc gia Book365.vn nhân dịp chào mừng Ngày Sách Việt Nam (21/4).
Phiên bản di động