Sổ tay Văn hóa Đông - Tây

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Ngôn ngữ văn hóa Pháp ở Việt Nam xưa và nay

Hữu Ngọc
TGVN. Tiếng Pháp ở Việt Nam không phát triển bằng tiếng Anh, nhưng điều này không có nghĩa là văn hóa Pháp sẽ mất đi. Nó sẽ mãi mãi tồn tại, vì nó là phần hữu cơ của văn hóa Việt Nam, cũng như văn hóa Trung Quốc.
TIN LIÊN QUAN
nha van hoa huu ngoc ngon ngu van hoa phap o viet nam xua va nay Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Từ món ăn dân gian đến bản sắc dân tộc
nha van hoa huu ngoc ngon ngu van hoa phap o viet nam xua va nay Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Đôi nét về văn hóa ẩm thực Việt Nam
nha van hoa huu ngoc ngon ngu van hoa phap o viet nam xua va nay
Theo Nhà văn hóa Hữu Ngọc, quá trình lịch sử ngôn ngữ - văn hóa Pháp ở Việt Nam có bốn giai đoạn. (ảnh TĐK)

Quá trình lịch sử của Ngôn ngữ - văn hóa Pháp (francophonie) ở Việt Nam có bốn giai đoạn: bước khởi đầu, giai đoạn cắm rễ, giai đoạn suy thoái và giai đoạn phục hồi.

Bước khởi đầu kéo dài mấy trăm năm, từ thế kỉ XVII đến nửa sau thế kỉ XIX, với sự thâm nhập của các lái buôn, giáo sĩ, dân phiêu lưu giúp chúa Trịnh ở phía Bắc, chúa Nguyễn ở phía Nam. Có ba sự kiện đánh dấu giai đoạn này: Truyền giáo (đạo Thiên chúa); sáng tạo chữ quốc ngữ với vai trò quan trọng của nó (Alexandre de Rhodes); sự tham gia của một nhóm quân nhân và nhân viên kỹ thuật giúp chúa Nguyễn Ánh lập vương triều Nguyễn, họ xây dựng một số thành cổ theo kiểu Vauban, hiện vẫn còn di tích.

Giai đoạn cắm rễ là thời kỳ Pháp thuộc (1883 - 1945). Đây là thời kỳ hiện đại hoá, tức là Tây phương hóa nước ta, một cú "sốc" văn hóa, tương tự như thời kỳ đế chế Trung Hoa chiếm ta (thế kỉ II trước Công nguyên). Đáng chú ý là thời Pháp đô hộ có một nền văn học Việt Nam viết bằng tiếng Pháp của người Việt Nam (Phạm Duy Khiêm, Nguyễn Mạnh Tường, Nguyền Văn Huyên…) và ngày nay, Việt kiều vẫn đang tiếp tục sự nghiệp ấy. Quá trình thực dân hóa biến diễn song song với quá trình tiếp biến văn hóa. Theo một định nghĩa của UNESCO, "tiếp biến văn hóa là tình trạng tiếp xúc giữa nhiều nền văn hóa với kết quả là những sự đổi thay đối với mỗi nền văn hóa ấy".

Trong cuộc tiếp xúc Pháp - Việt, gạt sang một bên những tổn thất khủng khiếp do chủ nghĩa thực dân gây ra, ta phải ghi nhận khía cạnh tích cực của tiếp biến văn hóa đối với cả hai phía. Về phía Pháp, chất liệu Việt Nam thuộc vùng nhiệt đới châu Á truyền thống đã mở rộng phạm vi nghiên cứu khoa học tự nhiên và nhân văn, một lĩnh vực xa lạ cho sáng tạo văn nghệ của họ. Xin kể một số thành tựu: những công trình khảo cứu của trường Viễn Đông Bác cổ về khảo cổ học, ngôn ngữ học, dân tộc học, sự phát triển của y học nhiệt đới, những thành tích của Yersin, sự nghiệp của các họa sĩ: V.Tardieu và Imguiberty, kiến trúc sư Hébrard với "phong cách Đông Dương", sự xuất hiện cả một nền văn học Đông Dương với những tên tuổi như A.Malraux, M.Duras, R. Dorgelès, Claude Farrère. A. Viollis.

Về phía Việt Nam, tiếp biến văn hóa có phần tiêu cực, làm mờ nhạt một số truyền thống dân tộc, nhưng lại có phần tích cực quan trọng: kết hợp với những yếu tố phương Tây (Pháp) - ta tạo ra các giá trị mới làm giàu thêm bản sắc dân tộc.

Giai đoạn thứ ba là giai đoạn suy thoái trong thời gian chiến tranh (1945-1954). Thời kỳ đầu, một làn sóng bài Pháp cực đoan xuất hiện. Ở nông thôn, dân quân đốt hết sách Pháp, kể cả tự vị Larousse, vật gì mang ba màu cờ tam tài Pháp là bị phá hủy. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chấn chỉnh tư tưởng quá khích ấy: ta đánh thực dân Pháp nhưng vẫn là bạn của nhân dân Pháp và tôn trọng văn hóa Pháp.

Do đó, chiến tranh giải phóng của ta không mang màu sắc hận thù chủng tộc như ở Algeria. Chính sách khoan hồng với tù binh Pháp cũng dựa trên nhận định trên. Trong kháng chiến, tiếng Pháp vẫn được dạy trong các trường trung học. Rất nhiều nhà trí thức lỗi lạc sử dụng vốn khoa học - văn hóa Pháp để phục vụ sự nghiệp chiến đấu và xây dựng đất nước, như Dương Quảng Hàm, Nguyễn Văn Huyên, Trần Đức Thảo, Trần Đại Nghĩa... Khai mạc trường đại học y khoa dạy bằng tiếng Việt, BS. Hồ Đắc Di lại đọc diễn văn bằng tiếng Pháp. Nhớ Hà Nội bị chiếm đóng, BS. Tôn Thất Tùng làm thơ bằng tiếng Pháp...

Giai đoạn thứ 4 là giai đoạn phục hồi từ sau Hội nghị Genève. Năm 1954, văn hóa - ngôn ngữ Pháp đã phục hồi mạnh từ khi đặt được quan hệ ngoại giao giữa hai nước, lập Hội Việt - Pháp hữu nghị, chính sách mở cửa của Đổi mới và nhất là sau sự gia nhập chính thức khối Pháp ngữ.

Chính sách ngoại giao Việt Nam lúc đó dựa vào ba định hướng: gia nhập vùng Đông Nam Á - ASEAN, gia nhập toàn cầu và khối Pháp ngữ. Văn hóa Pháp ngữ có nhiệm vụ đóng góp vào việc xây dựng một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, hiện đại và tiên tiến. Để thực hiện nhiệm vụ này, chúng ta cần phát triển di sản vô cùng quý giá do tiếp biến văn hóa Pháp - Việt để lại. Tôi đã có lần trả lời đài BBC phỏng vấn: "Tiếng Pháp ở Việt Nam không phát triển bằng tiếng Anh, nhưng điều này không có nghĩa là văn hóa Pháp sẽ mất đi. Nó sẽ mãi mãi tồn tại, vì nó là phần hữu cơ của văn hóa Việt Nam, cũng như văn hóa Trung Quốc. Tương tự văn hóa cổ Hy Lạp - La Mã là bộ phận hữu cơ của văn hóa Pháp, mặc dù ngày nay, ít người Pháp đọc được chữ Hy-La cổ".

Trong tinh thần ấy, cần nâng cao chất lượng các nghề văn hóa ở ta, không những để đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ, mà còn để tồn tại và phát triển trong sự cạnh tranh gay gắt của thời toàn cầu hóa.

nha van hoa huu ngoc ngon ngu van hoa phap o viet nam xua va nay

Nhà văn hóa Hữu Ngọc bàn về hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa

TGVN. Có người hiểu cụm từ hội nhập quốc tế là hội nhập toàn cầu. Như vậy không phải là hoàn toàn sai, vì trong ...

nha van hoa huu ngoc ngon ngu van hoa phap o viet nam xua va nay

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Cây đời và thuốc lá

TGVN. Mỗi người có thói quen xấu nào đó, đều có một lập luận để bảo vệ chúng. Như nghiện thuốc lá chẳng hạn. vậy ...

nha van hoa huu ngoc ngon ngu van hoa phap o viet nam xua va nay

Nhà văn hóa Hữu Ngọc bàn về Văn minh vật chất

TGVN. Lịch sử phải mở rộng sang những mảnh đất mới: huyền thoại, truyền thống gia đình, ăn uống, tiền tệ, nhà ở (văn minh ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh tiếp Đại sứ Thái Lan Thani Sangrat chào từ biệt

Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh tiếp Đại sứ Thái Lan Thani Sangrat chào từ biệt

Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh đã tiếp Đại sứ Thái Lan Thani Sangrat đến chào từ biệt nhân dịp kết thúc nhiệm kỳ.
Xu hướng mới trên thị trường du lịch hàng không: Đặt vé vào phút chót, bay một chiều và nội địa nhiều hơn

Xu hướng mới trên thị trường du lịch hàng không: Đặt vé vào phút chót, bay một chiều và nội địa nhiều hơn

Xu hướng mới trên thị trường du lịch hàng không là đặt vé vào phút chót, các chuyến bay một chiều và số chuyến bay nội địa nhiều hơn.
Phân tách Mỹ-Trung trong bối cảnh Covid-19: Suy thoái toàn cầu là mối đe dọa lớn nhất

Phân tách Mỹ-Trung trong bối cảnh Covid-19: Suy thoái toàn cầu là mối đe dọa lớn nhất

Trung Quốc không đóng góp vào sự phục hồi hậu Covid-19 là lời nhắc cho Mỹ và đồng minh về việc phân tách với Trung Quốc sẽ trở thành con ...
Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XI diễn ra từ ngày 27-30/9

Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XI diễn ra từ ngày 27-30/9

Chiều 22/9, tại Hà Nội, Bộ Quốc phòng tổ chức họp báo giới thiệu về Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025.
Covid-19 ở Việt Nam chiều 22/9: Tròn 20 ngày không có ca mắc trong cộng đồng, hơn 23.000 người đang cách ly chống dịch

Covid-19 ở Việt Nam chiều 22/9: Tròn 20 ngày không có ca mắc trong cộng đồng, hơn 23.000 người đang cách ly chống dịch

Trong ngày có 10 bệnh nhân Covid-19 được công bố khỏi bệnh, nâng số ca khỏi tại Việt Nam lên 957 bệnh nhân.
Sau thành công của Sputnik-V, Nga lên kế hoạch ra mắt vaccine Covid-19 mới vào tháng 10

Sau thành công của Sputnik-V, Nga lên kế hoạch ra mắt vaccine Covid-19 mới vào tháng 10

Nga dự kiến sẽ đăng ký thêm một loại vaccine Covid-19 tiềm năng thứ 2 trước ngày 15/10 tới, sau thành công của vaccine Covid-19 Sputnik-V.
Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (22-23/9): Bắc Bộ trời chuyển mát, mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to; miền Trung ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (22-23/9): Bắc Bộ trời chuyển mát, mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to; miền Trung ngày nắng

Dự báo thời tiết Hà Nội, nhiều mây, có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to và rải rác có dông, gió nhẹ, cảnh bão ngập lụt khu ...
Tin bóng đá chiều 22/9: Liverpool và Real Madrid quyết đấu giành Mbappe, Man Utd mua Calvert-Lewin

Tin bóng đá chiều 22/9: Liverpool và Real Madrid quyết đấu giành Mbappe, Man Utd mua Calvert-Lewin

Thông tin bóng đá thế giới hấp dẫn trong 12 giờ qua trên Báo Thế giới & Việt Nam.
Ngoại trưởng Mỹ hoan nghênh Anh, Pháp, Đức lên tiếng về Biển Đông

Ngoại trưởng Mỹ hoan nghênh Anh, Pháp, Đức lên tiếng về Biển Đông

Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo hôm 21/9 hoan nghênh việc Anh, Đức và Pháp bác bỏ các tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông tại Liên hợp ...
Lính thủy đánh bộ của Nga sẽ được trang bị xe chiến đấu BMP nâng cấp tính năng nổi

Lính thủy đánh bộ của Nga sẽ được trang bị xe chiến đấu BMP nâng cấp tính năng nổi

Quân đội Nga đang xem xét việc trang bị xe BMP-3F cho lính thủy đánh bộ, các nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Nga nói với báo Izvestia.
Ngắm những 'dải lụa vàng' ở Mù Cang Chải - cảnh tượng mỗi năm chỉ có một lần

Ngắm những 'dải lụa vàng' ở Mù Cang Chải - cảnh tượng mỗi năm chỉ có một lần

Cứ vào trung tuần tháng 9 - đầu tháng 10 hàng năm, khách du lịch lại nườm nượp rủ nhau đi khám phá 'mùa vàng' ở Mù Cang Chải.
Mở cửa đón khách quốc tế: Những quy tắc đặc biệt được áp dụng

Mở cửa đón khách quốc tế: Những quy tắc đặc biệt được áp dụng

Dịch Covid-19 cơ bản được kiểm soát ở một số nước. Các điểm du lịch hấp dẫn tại khu vực Đông Nam Á đang dần mở cửa đón du khách quốc tế một cách thận ...
Hàn Quốc mở lại đường mòn du lịch trong Khu phi quân sự DMZ

Hàn Quốc mở lại đường mòn du lịch trong Khu phi quân sự DMZ

Con đường mòn đi bộ ở biên giới phía Tây ngăn cách hai miền Triều Tiên sẽ được mở cửa trở lại cho dân chúng vào ngày 22/9 tới.
Mùa vàng Hoàng Su Phì

Mùa vàng Hoàng Su Phì

Dưới nắng Thu nhè nhẹ, mùa vàng Hoàng Su Phì hiện ra trước mắt như một bức tranh thiên nhiên kì thú, khiến du khách đắm say.
Phiên bản di động