Papyrus - cầu nối giữa Ai Cập cổ đại và thế giới hiện đại

Minh Trang
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Dấu tích lịch sử, kho tàng kiến thức của nền văn minh Ai Cập cổ đại được khắc ghi trên trang giấy papyrus, đơn sơ nhưng lại chẳng sợ vết thời gian.

Ai Cập thường được biết đến là cái nôi của nền văn minh nhân loại, với những công trình vĩ đại như kim tự tháp, các kiệt tác về hội họa, điêu khắc, nghệ thuật ướp xác độc đáo.

Tuy nhiên, đã bao giờ bạn tự hỏi rằng kho tàng kiến thức khổng lồ, từ những bản vẽ, cuốn sách lịch sử hay ghi chép về tinh hoa nghệ thuật ấy được lưu giữ ở đâu?

Câu trả lời là giấy papyrus.

Bao dấu tích lịch sử oai hùng, kiến thức sơ khai từ một trong những nền văn minh đầu tiên của nhân loại được ghi trên giấy papyrus, truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Vì lẽ ấy, papyrus đã trở thành biểu tượng của văn hóa, tâm linh và lịch sử của xã hội Ai Cập cổ đại, cũng như di sản đáng quý của đất nước Ai Cập hiện đại.

(04.30) Cuộn giấy papyrus (Nguồn: UK McClung Museum).
Cuộn giấy papyrus. (Nguồn: UK McClung Museum)

Cổ kính, đa năng

Cây cói papyrus là một trong những loài thực vật cổ xưa nhất được loài người biết đến và Ai Cập được coi là nơi xuất xứ của loài cây này.

Cây papyrus mọc trong các vùng đầm lầy ở hai bên bờ sông Nile, dựa vào phù sa của sông Nile bồi đắp để nuôi dưỡng và phát triển.

Tài liệu lâu đời nhất được ghi nhận về sự xuất hiện của loài cây papyrus là của nhà sử học Hy Lạp Herodotus, vào năm 450 trước Công nguyên (TCN): “Cây papyrus mọc lên từ các vùng đầm lầy, phần thân thì được cắt và xử lý thành các sản phẩm khác nhau, phần thân rễ dưới thì dùng để ăn hoặc bán”.

Người Ai Cập cổ đại đã phát hiện giá trị sử dụng của cây papyrus trong đời sống hàng ngày.

Không chỉ là nguyên liệu chính trong sản xuất giấy papyrus, cây papyrus còn có rất nhiều công dụng khác trong đời sống hàng ngày của người Ai Cập cổ đại.

Thân dưới và rễ cây có thể ăn sống hoặc nướng. Người ta có thể nhai thân cây papyrus, nuốt lấy nước và sau đó nhả bã như kẹo cao su vậy.

Papyrus còn được bện làm dây thừng, lưới đánh cá, thậm chí là thuyền hoặc các chi tiết trang trí trên thuyền.

Tại các hộ gia đình, papyrus có thể được dùng làm củi đun nấu, đan thành các vật dụng hằng ngày như túi đựng, nút chai, ga giường, thảm, rèm, dép…

Trong lĩnh vực y học, tro cây papyrus khô được dùng để chữa bệnh về da (ăn da, vết chai…) hay ngăn nhiệt miệng phát triển.

(04.30) Môi trường sống của cây Papyrus là vùng đầm lầy dọc bờ sông Nile (Nguồn: African Plants – A Photo Guide).
Môi trường sống của cây Papyrus là vùng đầm lầy dọc bờ sông Nile. (Nguồn: African Plants – A Photo Guide)

Nhân chứng lịch sử

Trong vũ trụ học của người Ai Cập cổ đại, thế giới được tạo ra khi vị thần đầu tiên đứng trên một gò đất nổi lên từ bóng tối vô hạn, không thể phân biệt giữa bóng tối và dòng nước.

Hằng năm, gò đất này sẽ nổi lên từ dòng nước cùng cây papyrus. Vì thế, papyrus là biểu tượng của sự sinh sôi, tái sinh, là mầm mống của sự sáng tạo.

Với ý nghĩa linh thiêng đó, người Ai Cập cổ đại đã sử dụng papyrus như tấm bùa hộ mệnh, trong đám tang, khi ướp xác hay trên bức vẽ trong các ngôi đền.

Bùa hộ mệnh làm từ cây papyrus được đeo quanh cổ, khâu trên khăn bọc xác ướp, hoặc đặt bên dưới đầu xác ướp để giúp người đã khuất có được hơi ấm như khi còn sống dù đã bước chân sang thế giới bên kia.

Các bức vẽ trên tường nhiều lăng mộ cho thấy giấy papyrus được sử dụng trong các buổi làm lễ hay trong nghi thức tang lễ. Những người phục vụ trong buổi lễ thường mang theo những thân cây papyrus như một lễ vật dâng lên các vị thần.

Có ý kiến cho rằng khi nghĩ đến Ai Cập, người ta nghĩ ngay đến giấy papyrus. Những người Ai Cập cổ đại đã phát minh giấy papyrus từ rất lâu, lâu đến mức con người chưa thể xác định chính xác thời điểm.

Phần lớn lịch sử của Ai Cập và thế giới cổ đại đến với thế giới hiện đại qua những thông tin được viết trên giấy papyrus.

Việc sử dụng giấy papyrus từ Vương triều thứ I, năm 3100 TCN được ghi lại trên các bức bích họa dưới hình một cuộn giấy, đồng thời được coi là hình ảnh của một cuốn sách.

Vậy giấy papyrus đã được người Ai Cập cổ đại sản xuất như thế nào?

Đầu tiên, họ kéo thân cây papyrus khỏi đầm lầy, buộc thành từng bó và mang về xưởng chế biến. Sau đó, thân cây được cắt thành lát mỏng, ngâm nước nhiều ngày để làm mềm. Cuối cùng, các lát được xếp thành lớp, ép hết nước và tăng cường độ kết dính.

Giấy papyrus được phơi khô, có thể được dán để tăng độ dài tùy thuộc vào mục đích sử dụng.

(04.30) Hình ảnh cây papyrus được dung làm chi tiết trang trí trên thuyền (Nguồn: UK McClung Museum).
Hình ảnh cây papyrus được dung làm chi tiết trang trí trên thuyền. (Nguồn: UK McClung Museum).

Giấy papyrus cổ được tìm thấy ở nhiều nơi, nhưng chủ yếu trong các lăng mộ.

Trong cuộc khai quật năm 1903-1920 tại làng Deir al Medina (nơi ở của của những người làm việc cho các lăng mộ trong Thung lũng các vị vua), thuộc thành phố Thebes (nay là Luxor) do nhà Ai Cập học người Italy Ernesto Schiaparelli dẫn đầu, các nhà sử học đã tìm thấy 16 mét giấy papyrus, được biết đến là “Cuốn sách của người chết” trên lăng mộ của người thợ chính Kha và vợ là Merit (được xây dựng khoảng năm 1386-1349 TCN).

Đây là một tài liệu tôn giáo cổ của người Ai Cập, tên gọi khác là “Sách hướng tới ánh sáng” hay “Tử thư”, tập hợp bùa chú, phép thuật được ghi lại để giúp linh hồn người chết sang thế giới bên kia thông qua “Cửa Âm phủ”. Cuốn sách do nhiều thầy tư tế viết trong khoảng thời gian 1.000 năm.

Ban đầu, cuốn sách này được khắc bằng chữ tượng hình trong các khu lăng mộ kim tự tháp và chỉ phục vụ cho các Pharaoh.

Tuy nhiên, đến thời kỳ Tân Vương quốc (1550-1352 TCN), cuốn sách này đã được các thầy tư tế chép lại trên giấy papyrus và sử dụng cho cả hoàng thân, các quan chức và tầng lớp thượng lưu.

Tử thư sẽ được đọc trong suốt quá trình ướp xác và để lại trong lăng mộ người chết.

(04.30) Kha và vợ Merit trước Thần chết Osiris ngồi dưới tán cây papyrus ở Thế giới bên kia (Nguồn: UK McClung Museum).
Kha và vợ Merit trước Thần chết Osiris ngồi dưới tán cây papyrus ở Thế giới bên kia. (Nguồn: UK McClung Museum).

Chờ ngày “tái sinh”

Ngày nay, dưới ảnh hưởng của địa hình, môi trường và sự phát triển của các khu dân cư hiện đại bên bờ sông Nile, cây papyrus đã gần như tuyệt chủng tại Ai Cập, và theo đó, nghề làm giấy papyrus đã dần mai một.

Một ngôi làng nhỏ tại Ai Cập, một trong số những ngôi làng cuối cùng còn giữ truyền thống làm giấy papyrus, có tên là Al Qaramous (tỉnh Al Sharqia).

Nghệ nhân Atef Mohamed Shehata là một trong số ít nghệ nhân trong làng còn thu hoạch papyrus và sản xuất giấy papyrus.

Hạt papyrus được gieo trồng và sẽ mất khoảng một năm để đạt đến độ trưởng thành có thể thu hoạch được.

Sau khi thu hoạch, cây sẽ mọc lại trong khoảng 1-2 tháng. Từng có thời gian, cả ngôi làng được bao phủ bởi cây papyrus song đến nay, diện tích của loài cây này chỉ còn khoảng 4 ha.

Kết thúc quá trình hoàn thiện, giấy papyrus sẽ được bán lại cho nghệ nhân khác trong làng, một trong số đó là nghệ nhân vẽ tranh Saied Tarakhan. Cuối cùng, tranh vẽ trên giấy Papyrus sẽ được bán tại cửa hàng lưu niệm.

Tuy nhiên, dịch Covid-19 bùng phát, khiến lượng khách du lịch giảm đáng kể đã ảnh hưởng trực tiếp đến kế sinh nhai của các hộ dân trong làng, vốn đa phần sống dựa vào việc thu hoạch và bán tranh papyrus.

Nghệ nhân Tarakhan đã phải cho toàn bộ nhân viên vẽ tranh của xưởng nghỉ việc và đóng cửa một phần của xưởng.

Tuy nhiên, với nghệ nhân Shehata và Tarakhan, giấy papyrus đã trở thành một phần linh thiêng trong cuộc sống. Họ sẽ tiếp tục gìn giữ truyền thống làm giấy và làm tranh papyrus sang nhiều đời sau, cùng hy vọng truyền thống này sẽ tiếp tục được khôi phục, rực rỡ hơn, đúng như ý nghĩa về sự “tái sinh” của loài cây papyrus.

TIN LIÊN QUAN
Ngắm quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, chốn an yên từ thời nhà Trần
Giá trị nhân sinh: Tâm và lực của một quốc gia
Ai Cập, Libya thúc đẩy quan hệ song phương
Kênh đào Suez: Giải tỏa hoàn toàn tình trạng ùn tắc, Ai Cập yêu cầu được bồi thường hơn 1 tỷ USD
Ai Cập: Em bé 6 tháng tuổi sống sót kỳ diệu trong tòa nhà sập

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

World Cup 2022: 'Luyện công' dưới mưa tầm tã, đội tuyển Việt Nam chờ đấu Malaysia, UAE

World Cup 2022: 'Luyện công' dưới mưa tầm tã, đội tuyển Việt Nam chờ đấu Malaysia, UAE

Baoquocte.vn. Bất chấp cơn mưa nặng hạt, đội tuyển Việt Nam vẫn nuốt trọn giáo án được HLV Park Hang Seo đề ra.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc điện đàm với Tổng thống Cộng hòa Pháp Emmanuel Macron

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc điện đàm với Tổng thống Cộng hòa Pháp Emmanuel Macron

Baoquocte.vn. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trao đổi nhiều biện pháp cụ thể nhằm tăng cường quan hệ song phương giữa hai nước.
Kết luận của Thủ tướng Phạm Minh Chính về công tác phòng, chống dịch Covid-19

Kết luận của Thủ tướng Phạm Minh Chính về công tác phòng, chống dịch Covid-19

Baoquocte.vn. Thủ tướng yêu cầu triển khai quyết liệt các biện pháp ngăn ngừa dịch Covid-19, giải quyết dứt điểm các ổ dịch hiện có, không để phát sinh ổ dịch ...
Lịch âm 12/5 - Xem âm lịch hôm nay thứ 4 ngày 12/5/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 12/5/2021

Lịch âm 12/5 - Xem âm lịch hôm nay thứ 4 ngày 12/5/2021 chính xác nhất - Lịch vạn niên 12/5/2021

Baoquocte.vn. Lịch âm 12/5. Âm lịch hôm nay 12/5. Xem âm lịch hôm nay ngày 12/5/2021 chính xác nhất. Lịch vạn niên ngày 12 tháng 5 năm 2021 hôm nay.
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Tư ngày 12/5/2021: Nhân Mã chật vật kiếm tiền, Song Tử đừng mơ mộng

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Tư ngày 12/5/2021: Nhân Mã chật vật kiếm tiền, Song Tử đừng mơ mộng

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 12/5 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Phát hành đặc biệt bộ tem bưu chính 'Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch'

Phát hành đặc biệt bộ tem bưu chính 'Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch'

Baoquocte.vn. Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với Bộ Ngoại giao phát hành đặc biệt bộ tem "Kỷ niệm 100 năm sinh Nhà ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch (1921-1998).
Nhật Bản sẽ hỗ trợ, hợp tác với Việt Nam để bảo đảm vaccine cần thiết

Nhật Bản sẽ hỗ trợ, hợp tác với Việt Nam để bảo đảm vaccine cần thiết

Baoquocte.vn. Thủ tướng Suga Yoshihide khẳng định, Nhật Bản sẽ hỗ trợ, hợp tác với Việt Nam để bảo đảm vaccine cần thiết và tiếp tục hỗ trợ thực tập sinh ...
Xét tuyển đại học 2021: Siêu kỷ lục có một thí sinh đăng ký tới 99 nguyện vọng

Xét tuyển đại học 2021: Siêu kỷ lục có một thí sinh đăng ký tới 99 nguyện vọng

Baoquocte.vn. Trung bình mỗi em đăng ký 5 nguyện vọng xét tuyển đại học, có em đăng ký tới 99 nguyện vọng tính đến thời điểm này.
Tin thế giới 11/5: Thượng đỉnh Nga-Mỹ chưa diễn ra, Mỹ đã muốn thu hẹp; Trung Quốc nổi giận nói 'hài kịch'; Israel-Palestine chính thức khai chiến?

Tin thế giới 11/5: Thượng đỉnh Nga-Mỹ chưa diễn ra, Mỹ đã muốn thu hẹp; Trung Quốc nổi giận nói 'hài kịch'; Israel-Palestine chính thức khai chiến?

Baoquocte.vn. Nga-Mỹ, tình hình Ukraine, vấn đề Đài Loan và căng thẳng Trung Quốc-Đan Mạch, xung đột Israel-Palestine, Mỹ-Iran... là một số tin thế giới nổi bật.
Đại sứ quán Việt Nam tại Lào tích cực bảo hộ công dân giữa đại dịch Covid-19

Đại sứ quán Việt Nam tại Lào tích cực bảo hộ công dân giữa đại dịch Covid-19

Baoquocte.vn. Tham tán Nguyễn Duy Quận cho biết, Đại sứ quán Việt Nam tại Lào đã tích cực phối hợp với cơ quan chức năng để bảo hộ công dân.
Điều gì khiến bánh xèo Đà Nẵng 'đốn tim' thực khách?

Điều gì khiến bánh xèo Đà Nẵng 'đốn tim' thực khách?

Baoquocte.vn. Lớp vỏ màu vàng, nóng giòn kèm chút rau sống, cuốn gọn trong bánh tráng, chấm ngập nước tương... tạo nên hương vị khó quên của bánh xèo Đà Nẵng.
Nếu triển khai cấp hộ chiếu vaccine Covid-19, ngành du lịch sẽ phục hồi sớm nhất vào năm 2023

Nếu triển khai cấp hộ chiếu vaccine Covid-19, ngành du lịch sẽ phục hồi sớm nhất vào năm 2023

Baoquocte.vn. Theo ADB, ngành du lịch dự kiến sẽ phục hồi sớm nhất vào năm 2023 nếu việc cấp hộ chiếu vaccine Covid-19 được thực hiện.
Du lịch Nhật Bản qua những bức ảnh

Du lịch Nhật Bản qua những bức ảnh

Baoquocte.vn. Cuộc thi viết và thi ảnh 'Nhật Bản tôi yêu' do Văn phòng Việt Nam - Cơ quan Xúc tiến du lịch Nhật Bản (JNTO) tổ chức.
Về miền cổ tích Hang Kia - Pà Cò

Về miền cổ tích Hang Kia - Pà Cò

Baoquocte.vn. Hang Kia - Pà Cò từng là thủ phủ của cây thuốc phiện và là điểm nóng về ma túy, tệ nạn xã hội, nay đã là điểm du lịch và là nơi săn mây ...
Sợ dịch Covid-19, phố cổ Hội An vắng khách tham quan

Sợ dịch Covid-19, phố cổ Hội An vắng khách tham quan

Baoquocte.vn. Sau khi kết thúc kỳ nghỉ lễ 30/4 - 1/5 và thông tin có ca mắc Covid-19 sống trên địa bàn, phố cổ Hội An (Quảng Nam) vắng lặng như tờ.
Đến rừng U Minh Hạ săn tổ ong siêu to

Đến rừng U Minh Hạ săn tổ ong siêu to

Baoquocte.vn. Rừng U Minh Hạ nổi tiếng với mật ong rừng và trải nghiệm ăn ong, thưởng thức vị ngọt thơm là hành trình thú vị vừa hào hứng, vừa thót tim.
Sống cùng Covid với những cuốn sách nổi bật của tháng 5

Sống cùng Covid với những cuốn sách nổi bật của tháng 5

Baoquocte.vn. Sách tháng 5 thú vị hơn bởi phần hai của cuốn sách 'Muôn kiếp nhân sinh', cũng như sự trở lại của nhiều cây viết và các đầu sách.
Lắng nghe bộ não của chúng ta

Lắng nghe bộ não của chúng ta

Baoquocte.vn. Đây là thông điệp mà bác sĩ thần kinh học người Mỹ David Perlmutter gửi gắm trong hai cuốn sách nổi tiếng về bộ não của ông, vừa được phát hành tại Việt Nam.
Quyền tách khỏi đám đông - Sách hay về xu hướng giới trẻ dũng cảm sống khác

Quyền tách khỏi đám đông - Sách hay về xu hướng giới trẻ dũng cảm sống khác

Baoquocte.vn. Quyền tách khỏi đám đông là cuốn sách hay, cổ vũ một xu hướng, một lối sống khác biệt số đông, tác giả gọi là: Quyền không làm gì.
Sách mới: Những câu chuyện thú vị về lịch sử đồng tiền Việt Nam

Sách mới: Những câu chuyện thú vị về lịch sử đồng tiền Việt Nam

Baoquocte.vn. Lịch sử của 1.200 mẫu tiền Việt Nam vừa được giới thiệu trong cuốn sách 'Lịch sử đồng tiền Việt Nam' được Ngân hàng Nhà nước ra mắt.
Ra mắt cuốn sách 'Trái tim người lính Phương Nam'

Ra mắt cuốn sách 'Trái tim người lính Phương Nam'

Baoquocte.vn. CLB Trái tim người lính Việt Nam đã phối hợp với các đơn vị tổ chức Lễ ra mắt CLB Trái tim người lính Phương Nam và cuốn sách cùng tên.
Ra mắt sách về sự chuyển biến và sáng tạo của giáo dục phổ thông ở Việt Nam

Ra mắt sách về sự chuyển biến và sáng tạo của giáo dục phổ thông ở Việt Nam

Baoquocte.vn. Cuốn sách là nguồn cảm hứng cho những người đang trực tiếp tham gia thay đổi tích cực hệ thống giáo dục phổ thông ở Việt Nam.
Phiên bản di động