Papyrus - cầu nối giữa Ai Cập cổ đại và thế giới hiện đại

Minh Trang
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Dấu tích lịch sử, kho tàng kiến thức của nền văn minh Ai Cập cổ đại được khắc ghi trên trang giấy papyrus, đơn sơ nhưng lại chẳng sợ vết thời gian.

Ai Cập thường được biết đến là cái nôi của nền văn minh nhân loại, với những công trình vĩ đại như kim tự tháp, các kiệt tác về hội họa, điêu khắc, nghệ thuật ướp xác độc đáo.

Tuy nhiên, đã bao giờ bạn tự hỏi rằng kho tàng kiến thức khổng lồ, từ những bản vẽ, cuốn sách lịch sử hay ghi chép về tinh hoa nghệ thuật ấy được lưu giữ ở đâu?

Câu trả lời là giấy papyrus.

Bao dấu tích lịch sử oai hùng, kiến thức sơ khai từ một trong những nền văn minh đầu tiên của nhân loại được ghi trên giấy papyrus, truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Vì lẽ ấy, papyrus đã trở thành biểu tượng của văn hóa, tâm linh và lịch sử của xã hội Ai Cập cổ đại, cũng như di sản đáng quý của đất nước Ai Cập hiện đại.

(04.30) Cuộn giấy papyrus (Nguồn: UK McClung Museum).
Cuộn giấy papyrus. (Nguồn: UK McClung Museum)

Cổ kính, đa năng

Cây cói papyrus là một trong những loài thực vật cổ xưa nhất được loài người biết đến và Ai Cập được coi là nơi xuất xứ của loài cây này.

Cây papyrus mọc trong các vùng đầm lầy ở hai bên bờ sông Nile, dựa vào phù sa của sông Nile bồi đắp để nuôi dưỡng và phát triển.

Tài liệu lâu đời nhất được ghi nhận về sự xuất hiện của loài cây papyrus là của nhà sử học Hy Lạp Herodotus, vào năm 450 trước Công nguyên (TCN): “Cây papyrus mọc lên từ các vùng đầm lầy, phần thân thì được cắt và xử lý thành các sản phẩm khác nhau, phần thân rễ dưới thì dùng để ăn hoặc bán”.

Người Ai Cập cổ đại đã phát hiện giá trị sử dụng của cây papyrus trong đời sống hàng ngày.

Không chỉ là nguyên liệu chính trong sản xuất giấy papyrus, cây papyrus còn có rất nhiều công dụng khác trong đời sống hàng ngày của người Ai Cập cổ đại.

Thân dưới và rễ cây có thể ăn sống hoặc nướng. Người ta có thể nhai thân cây papyrus, nuốt lấy nước và sau đó nhả bã như kẹo cao su vậy.

Papyrus còn được bện làm dây thừng, lưới đánh cá, thậm chí là thuyền hoặc các chi tiết trang trí trên thuyền.

Tại các hộ gia đình, papyrus có thể được dùng làm củi đun nấu, đan thành các vật dụng hằng ngày như túi đựng, nút chai, ga giường, thảm, rèm, dép…

Trong lĩnh vực y học, tro cây papyrus khô được dùng để chữa bệnh về da (ăn da, vết chai…) hay ngăn nhiệt miệng phát triển.

(04.30) Môi trường sống của cây Papyrus là vùng đầm lầy dọc bờ sông Nile (Nguồn: African Plants – A Photo Guide).
Môi trường sống của cây Papyrus là vùng đầm lầy dọc bờ sông Nile. (Nguồn: African Plants – A Photo Guide)

Nhân chứng lịch sử

Trong vũ trụ học của người Ai Cập cổ đại, thế giới được tạo ra khi vị thần đầu tiên đứng trên một gò đất nổi lên từ bóng tối vô hạn, không thể phân biệt giữa bóng tối và dòng nước.

Hằng năm, gò đất này sẽ nổi lên từ dòng nước cùng cây papyrus. Vì thế, papyrus là biểu tượng của sự sinh sôi, tái sinh, là mầm mống của sự sáng tạo.

Với ý nghĩa linh thiêng đó, người Ai Cập cổ đại đã sử dụng papyrus như tấm bùa hộ mệnh, trong đám tang, khi ướp xác hay trên bức vẽ trong các ngôi đền.

Bùa hộ mệnh làm từ cây papyrus được đeo quanh cổ, khâu trên khăn bọc xác ướp, hoặc đặt bên dưới đầu xác ướp để giúp người đã khuất có được hơi ấm như khi còn sống dù đã bước chân sang thế giới bên kia.

Các bức vẽ trên tường nhiều lăng mộ cho thấy giấy papyrus được sử dụng trong các buổi làm lễ hay trong nghi thức tang lễ. Những người phục vụ trong buổi lễ thường mang theo những thân cây papyrus như một lễ vật dâng lên các vị thần.

Có ý kiến cho rằng khi nghĩ đến Ai Cập, người ta nghĩ ngay đến giấy papyrus. Những người Ai Cập cổ đại đã phát minh giấy papyrus từ rất lâu, lâu đến mức con người chưa thể xác định chính xác thời điểm.

Phần lớn lịch sử của Ai Cập và thế giới cổ đại đến với thế giới hiện đại qua những thông tin được viết trên giấy papyrus.

Việc sử dụng giấy papyrus từ Vương triều thứ I, năm 3100 TCN được ghi lại trên các bức bích họa dưới hình một cuộn giấy, đồng thời được coi là hình ảnh của một cuốn sách.

Vậy giấy papyrus đã được người Ai Cập cổ đại sản xuất như thế nào?

Đầu tiên, họ kéo thân cây papyrus khỏi đầm lầy, buộc thành từng bó và mang về xưởng chế biến. Sau đó, thân cây được cắt thành lát mỏng, ngâm nước nhiều ngày để làm mềm. Cuối cùng, các lát được xếp thành lớp, ép hết nước và tăng cường độ kết dính.

Giấy papyrus được phơi khô, có thể được dán để tăng độ dài tùy thuộc vào mục đích sử dụng.

(04.30) Hình ảnh cây papyrus được dung làm chi tiết trang trí trên thuyền (Nguồn: UK McClung Museum).
Hình ảnh cây papyrus được dung làm chi tiết trang trí trên thuyền. (Nguồn: UK McClung Museum).

Giấy papyrus cổ được tìm thấy ở nhiều nơi, nhưng chủ yếu trong các lăng mộ.

Trong cuộc khai quật năm 1903-1920 tại làng Deir al Medina (nơi ở của của những người làm việc cho các lăng mộ trong Thung lũng các vị vua), thuộc thành phố Thebes (nay là Luxor) do nhà Ai Cập học người Italy Ernesto Schiaparelli dẫn đầu, các nhà sử học đã tìm thấy 16 mét giấy papyrus, được biết đến là “Cuốn sách của người chết” trên lăng mộ của người thợ chính Kha và vợ là Merit (được xây dựng khoảng năm 1386-1349 TCN).

Đây là một tài liệu tôn giáo cổ của người Ai Cập, tên gọi khác là “Sách hướng tới ánh sáng” hay “Tử thư”, tập hợp bùa chú, phép thuật được ghi lại để giúp linh hồn người chết sang thế giới bên kia thông qua “Cửa Âm phủ”. Cuốn sách do nhiều thầy tư tế viết trong khoảng thời gian 1.000 năm.

Ban đầu, cuốn sách này được khắc bằng chữ tượng hình trong các khu lăng mộ kim tự tháp và chỉ phục vụ cho các Pharaoh.

Tuy nhiên, đến thời kỳ Tân Vương quốc (1550-1352 TCN), cuốn sách này đã được các thầy tư tế chép lại trên giấy papyrus và sử dụng cho cả hoàng thân, các quan chức và tầng lớp thượng lưu.

Tử thư sẽ được đọc trong suốt quá trình ướp xác và để lại trong lăng mộ người chết.

(04.30) Kha và vợ Merit trước Thần chết Osiris ngồi dưới tán cây papyrus ở Thế giới bên kia (Nguồn: UK McClung Museum).
Kha và vợ Merit trước Thần chết Osiris ngồi dưới tán cây papyrus ở Thế giới bên kia. (Nguồn: UK McClung Museum).

Chờ ngày “tái sinh”

Ngày nay, dưới ảnh hưởng của địa hình, môi trường và sự phát triển của các khu dân cư hiện đại bên bờ sông Nile, cây papyrus đã gần như tuyệt chủng tại Ai Cập, và theo đó, nghề làm giấy papyrus đã dần mai một.

Một ngôi làng nhỏ tại Ai Cập, một trong số những ngôi làng cuối cùng còn giữ truyền thống làm giấy papyrus, có tên là Al Qaramous (tỉnh Al Sharqia).

Nghệ nhân Atef Mohamed Shehata là một trong số ít nghệ nhân trong làng còn thu hoạch papyrus và sản xuất giấy papyrus.

Hạt papyrus được gieo trồng và sẽ mất khoảng một năm để đạt đến độ trưởng thành có thể thu hoạch được.

Sau khi thu hoạch, cây sẽ mọc lại trong khoảng 1-2 tháng. Từng có thời gian, cả ngôi làng được bao phủ bởi cây papyrus song đến nay, diện tích của loài cây này chỉ còn khoảng 4 ha.

Kết thúc quá trình hoàn thiện, giấy papyrus sẽ được bán lại cho nghệ nhân khác trong làng, một trong số đó là nghệ nhân vẽ tranh Saied Tarakhan. Cuối cùng, tranh vẽ trên giấy Papyrus sẽ được bán tại cửa hàng lưu niệm.

Tuy nhiên, dịch Covid-19 bùng phát, khiến lượng khách du lịch giảm đáng kể đã ảnh hưởng trực tiếp đến kế sinh nhai của các hộ dân trong làng, vốn đa phần sống dựa vào việc thu hoạch và bán tranh papyrus.

Nghệ nhân Tarakhan đã phải cho toàn bộ nhân viên vẽ tranh của xưởng nghỉ việc và đóng cửa một phần của xưởng.

Tuy nhiên, với nghệ nhân Shehata và Tarakhan, giấy papyrus đã trở thành một phần linh thiêng trong cuộc sống. Họ sẽ tiếp tục gìn giữ truyền thống làm giấy và làm tranh papyrus sang nhiều đời sau, cùng hy vọng truyền thống này sẽ tiếp tục được khôi phục, rực rỡ hơn, đúng như ý nghĩa về sự “tái sinh” của loài cây papyrus.

TIN LIÊN QUAN
Ngắm quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, chốn an yên từ thời nhà Trần
Giá trị nhân sinh: Tâm và lực của một quốc gia
Ai Cập, Libya thúc đẩy quan hệ song phương
Kênh đào Suez: Giải tỏa hoàn toàn tình trạng ùn tắc, Ai Cập yêu cầu được bồi thường hơn 1 tỷ USD
Ai Cập: Em bé 6 tháng tuổi sống sót kỳ diệu trong tòa nhà sập

Xem nhiều

Đọc thêm

Thủ tướng Đức tương lai gửi tín hiệu mạnh mẽ: Châu Âu là trọng tâm, Đức là một phần quan trọng

Thủ tướng Đức tương lai gửi tín hiệu mạnh mẽ: Châu Âu là trọng tâm, Đức là một phần quan trọng

Baoquocte.vn. Thủ tướng tương lai Đức Olaf Scholz đã gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ về những ưu tiên trong chính sách đối ngoại của chính phủ mới.
Nhạc sĩ Phú Quang qua đời ở tuổi 72

Nhạc sĩ Phú Quang qua đời ở tuổi 72

Baoquocte.vn. Nhạc sĩ Phú Quang, người nổi tiếng với hàng loạt ca khúc trữ tình, đặc biệt là về Hà Nội và mùa Thu đã qua đời sáng nay.
Thương ngày nắng về tập 12: Tại sao Duy lại ở trong nhà Trang?

Thương ngày nắng về tập 12: Tại sao Duy lại ở trong nhà Trang?

Baoquocte.vn. Thương ngày nắng về tập 12, hé lộ phân cảnh gây sốc khi Trang đưa Duy về nhà mình ở và bị Vân bắt gặp.
Tăng cường đoàn kết và hợp tác đa phương để giải quyết thách thức toàn cầu về người tị nạn

Tăng cường đoàn kết và hợp tác đa phương để giải quyết thách thức toàn cầu về người tị nạn

Baoquocte.vn. Đại biện Việt Nam cho rằng, để ngăn chặn làn sóng tị nạn, các chính phủ liên quan có trách nhiệm chính trong giải quyết các nguyên nhân gốc rễ.
Covid-19 sáng 8/12: Nguy cơ biến thể Omicron xâm nhập vào Việt Nam rất lớn, Hà Nội phát thông báo khẩn tìm người đến quán bún và cà phê

Covid-19 sáng 8/12: Nguy cơ biến thể Omicron xâm nhập vào Việt Nam rất lớn, Hà Nội phát thông báo khẩn tìm người đến quán bún và cà phê

Baoquocte.vn. Phía Nam lại 'nóng' lên do dịch Covid-19, Hà Nội phát thông báo khẩn tìm người, 14/15 quận, huyện ghi nhận ca dương tính SARS-CoV-2.
Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp ngày 9/12/2021: Tuổi Tuất không thể cân đối chi tiêu

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp ngày 9/12/2021: Tuổi Tuất không thể cân đối chi tiêu

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay ngày 9/12/2021 của 12 con giáp - tuổi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc,...
Phố trong làng tập 21: Nam từ chối Hoài cực phũ, liệu Mến có phải là kẻ đột nhập vào từ đường họ Vũ?

Phố trong làng tập 21: Nam từ chối Hoài cực phũ, liệu Mến có phải là kẻ đột nhập vào từ đường họ Vũ?

Baoquocte.vn. Phố trong làng tập 21, Mến bị ngã sau khi ra đầu thú vụ đánh cắp tiền tại từ đường họ Vũ, Nam từ chối Hoài cực phũ, Đông - ...
Vietlott 8/12, kết quả xổ số Vietlott Max 3D hôm nay 8/12/2021. xổ số Max 3D

Vietlott 8/12, kết quả xổ số Vietlott Max 3D hôm nay 8/12/2021. xổ số Max 3D

Baoquocte.vn. Vietlott 8/12. xổ số Vietlott Max 3D 8/12. Trực tiếp xổ số Vietlott hôm nay 8/12/2021 nhanh nhất và chính xác nhất. Vietlott 3D hôm nay.
Thông tin về tiềm năng, cơ hội đầu tư và các dự án đầu tư quốc tế vào Thanh Hóa những năm gần đây

Thông tin về tiềm năng, cơ hội đầu tư và các dự án đầu tư quốc tế vào Thanh Hóa những năm gần đây

Baoquocte.vn. Thanh Hóa hội tụ đầy đủ các điều kiện tiềm năng về tự nhiên, địa hình, văn hóa, con người, lịch sử và truyền thống cách mạng, bảo đảm cho ...
Lịch âm 9/12, Xem âm lịch hôm nay Thứ Năm ngày 9/12/2021 tốt hay xấu?

Lịch âm 9/12, Xem âm lịch hôm nay Thứ Năm ngày 9/12/2021 tốt hay xấu?

Baoquocte.vn. Lịch âm 9/12. âm lịch hôm nay 9/12. Xem âm lịch hôm nay ngày 9/12/2021 tốt hay xấu? Lịch vạn niên ngày 9 tháng 12 năm 2021 hôm nay.
Điểm nhấn cố đô Huế

Điểm nhấn cố đô Huế

Baoquocte.vn. Huế khiến bất cứ du khách nào cũng xao xuyến nhờ vẻ đẹp yên bình, cổ kính với những cung điện, lăng tẩm, chùa chiền...
Về Buôn Ma Thuột... hưởng nắng gió cao nguyên

Về Buôn Ma Thuột... hưởng nắng gió cao nguyên

Baoquocte.vn. Riêng chỉ cái tên Buôn Ma Thuột đã là rất nhiều câu chuyện lôi cuốn được các già làng kể lại.
Du lịch Ai Cập tìm ‘trái ngọt’ sau mùa dịch

Du lịch Ai Cập tìm ‘trái ngọt’ sau mùa dịch

Baoquocte.vn. Sở hữu nhiều danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, Ai Cập đang nỗ lực chuyển mình để tiếp tục là điểm đến lý tưởng của du khách sau đại dịch Covid-19.
An Giang phê duyệt phương án quản lý khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư

An Giang phê duyệt phương án quản lý khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư

Baoquocte.vn. Tỉnh An Giang kỳ vọng, thông qua việc cho thuê môi trường rừng tràm Trà Sư kinh doanh du lịch sinh thái sẽ tạo việc làm, góp phần cải thiện cuộc sống.
10 chuyến bay thương mại ngắn nhất thế giới

10 chuyến bay thương mại ngắn nhất thế giới

Baoquocte.vn. Chúng ta đôi khi ngán ngẩm việc đi máy bay bởi thủ tục phức tạp và mất thời gian. Vậy còn những chuyến bay chỉ vừa đủ thời gian nghe một bản nhạc...
Tìm giải pháp phục hồi bền vững du lịch Việt Nam

Tìm giải pháp phục hồi bền vững du lịch Việt Nam

Baoquocte.vn. Hiệp hội Du lịch Việt Nam tổ chức Diễn đàn Du lịch toàn quốc 'Giải pháp phục hồi bền vững du lịch Việt Nam' theo hình thức trực tuyến tại 26 điểm cầu.
'Robinson có-tự-kỷ của tôi': Cuốn tiểu thuyết cảm động sâu sắc về tình cha con

'Robinson có-tự-kỷ của tôi': Cuốn tiểu thuyết cảm động sâu sắc về tình cha con

Baoquocte.vn. Tiểu thuyết đầu tay của tác giả người Bỉ Laurent Demoulin lập tức thu hút sự chú ý của văn đàn và đạt được giải Victor-Rossel danh giá của văn học Bỉ.
Giới thiệu sách Những điểm mới về an ninh quốc gia trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng

Giới thiệu sách Những điểm mới về an ninh quốc gia trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng

Baoquocte.vn. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật tổ chức giới thiệu cuốn sách Những điểm mới về an ninh quốc gia trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng.
'Quốc triều chánh biên toát yếu': Cuốn sử liệu quý giá về triều Nguyễn

'Quốc triều chánh biên toát yếu': Cuốn sử liệu quý giá về triều Nguyễn

Baoquocte.vn. 'Quốc triều chánh biên toát yếu' là tư liệu quan trọng về triều Nguyễn, ghi lại nhiều dấu ấn thăng trầm của lịch sử giữa thế kỷ XIX.
Giáo sư ngành Ngoại giao với cuốn sách phi lợi nhuận

Giáo sư ngành Ngoại giao với cuốn sách phi lợi nhuận

Baoquocte.vn. Tôi được nghe Đại sứ Nguyễn Thái Yên Hương (Học viện Ngoại giao) kể về một chương trình từ thiện đặc biệt.
‘Hình hài của nước’: Cuốn tiểu thuyết bước ra từ siêu phẩm điện ảnh

‘Hình hài của nước’: Cuốn tiểu thuyết bước ra từ siêu phẩm điện ảnh

Baoquocte.vn. 'Hình hài của nước' là một cuốn tiểu thuyết đặc biệt, bởi nó ra đời sau khi phim điện ảnh được trình chiếu và đã xuất sắc giành bốn tượng vàng Oscar 2018.
'Chang hoang dã-Gấu': Tranh truyện đặc biệt về bảo vệ thiên nhiên

'Chang hoang dã-Gấu': Tranh truyện đặc biệt về bảo vệ thiên nhiên

Baoquocte.vn. Đạt giải Nhất tại Giải thưởng Sách Quốc gia 2021, tranh truyện 'Chang hoang dã-Gấu' còn được nhiều nhà xuất bản trên thế giới mua bản quyền phát hành.
Phiên bản di động