Phát huy giá trị quyền con người xã hội chủ nghĩa

QCN XHCN không đơn thuần là mục tiêu nhân đạo, đạo đức của chế độ, mà còn là trụ cột nền tảng, là động lực nội sinh mạnh mẽ nhất để huy động, phát huy mọi nguồn lực xã hội cho xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Trụ cột nền tảng thứ tư của mô hình phát triển xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh rằng mục tiêu cao nhất của CNXH không gì khác hơn là vì con người, vì hạnh phúc của Nhân dân. Người khẳng định một cách súc tích mà sâu sắc: “Mục đích của CNXH là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân”. Quan điểm đó thể hiện rõ bản chất nhân văn, tiến bộ của chế độ XHCN, đồng thời đặt nền tảng tư tưởng cho cách tiếp cận QCN ở Việt Nam, một cách tiếp cận gắn chặt QCN với độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và phát triển bền vững.

Bước vào thời kỳ Đổi mới, Đảng ta ngày càng nhận thức đầy đủ, toàn diện và sâu sắc hơn về mối quan hệ biện chứng giữa con người, QCN và sự phát triển đất nước. Không chỉ coi con người là mục tiêu cuối cùng, Đảng còn xác định con người là chủ thể và động lực quyết định của mọi quá trình phát triển: “Con người, QCN là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển đất nước” .

Thực tiễn phát triển cho thấy mối quan hệ giữa QCN và phát triển là mối quan hệ biện chứng, thể hiện ở chỗ tôn trọng, bảo đảm QCN là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững; đồng thời chỉ có một đất nước độc lập, ổn định, phát triển thịnh vượng mới có đủ nguồn lực và điều kiện để bảo đảm ngày càng tốt hơn các QCN. Trong ý nghĩa đó, QCN được bảo đảm đầy đủ, thực chất và toàn diện nhất là dưới chế độ XHCN - chế độ lấy con người, QCN là trung tâm của mọi chiến lược phát triển.

PGS.TS Tường Duy Kiên, Viện trưởng Viện Quyền con người (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh). (Ảnh: Đình Hiệp)

Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện mô hình CNXH ở Việt Nam, Đảng ta từng bước hình thành và làm rõ ba trụ cột nền tảng bảo đảm cho sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước theo định hướng XHCN gồm: (i) kinh tế thị trường định hướng XHCN, (ii) Nhà nước pháp quyền XHCN và (iii) nền dân chủ XHCN.

Tuy nhiên, thực tiễn phát triển đất nước cũng như yêu cầu đổi mới tư duy lý luận hiện nay cho thấy, việc bổ sung và khẳng định QCN XHCN như một trụ cột nền tảng độc lập thứ tư là tất yếu khách quan và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Một là, kinh tế thị trường định hướng XHCN là phương tiện phát triển lực lượng sản xuất, giải phóng mọi nguồn lực xã hội, nhằm mục tiêu cuối cùng là nâng cao đời sống nhân dân. Trụ cột này trực tiếp bảo đảm các quyền kinh tế cơ bản như quyền lao động, quyền sở hữu, quyền kinh doanh, quyền làm giàu hợp pháp; đồng thời tạo cơ sở vật chất vững chắc cho việc thực hiện các quyền xã hội và QCN nói chung.

Hai là, Nhà nước pháp quyền XHCN là công cụ tổ chức và quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm mọi quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Đây là cơ chế trung tâm để ghi nhận, bảo đảm và bảo vệ các quyền dân sự, chính trị, cũng như các quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân; đồng thời phòng ngừa, kiểm soát sự lạm quyền và bảo vệ công lý, lẽ phải trong đời sống xã hội.

Ba là, nền dân chủ XHCN là bản chất của chế độ, là hình thức để Nhân dân thực hiện quyền làm chủ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; bảo đảm quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, quyền được biết, được bàn, được làm và được giám sát.

Trên nền tảng đó, QCN XHCN cần được xác lập như mục tiêu tối thượng và là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt, phản ánh tập trung nhất tính ưu việt, nhân văn của chế độ XHCN. Đây là sự tổng hòa giá trị của ba trụ cột nêu trên, đồng thời giữ vai trò định hướng để các trụ cột kinh tế, chính trị và pháp lý vận hành thống nhất vì con người, vì hạnh phúc của Nhân dân.

Việc xác lập QCN XHCN như một trụ cột ngang hàng không chỉ là bước tiến quan trọng trong nhận thức lý luận, mà còn góp phần tăng cường tính chính danh, tính thuyết phục của con đường đi lên CNXH ở Việt Nam; đồng thời tạo cơ sở vững chắc để chủ động đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc về tình hình nhân quyền ở Việt Nam.

Khai mở tư duy kiến tạo phát triển

Bước vào kỷ nguyên mới, yêu cầu về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc không chỉ dừng lại ở việc giữ vững độc lập, chủ quyền mà còn phải kiến tạo một quốc gia phồn vinh, hạnh phúc, có vị thế xứng đáng trên trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, những chỉ đạo, định hướng của Tổng Bí thư Tô Lâm về vị trí, vai trò của con người và QCN có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là sự kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh, mà còn là bước phát triển đột phá về tư duy, nâng tầm vấn đề QCN trở thành động lực then chốt. Việc triển khai sâu rộng quan điểm này cần được thực hiện đồng bộ trên các phương diện sau:

Thống nhất nhận thức và hành động: Mọi chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước phải xuất phát từ quyền, lợi ích hợp pháp và hạnh phúc của Nhân dân. Đây là quan điểm nền tảng, là nguyên tắc bất di bất dịch được Tổng Bí thư Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh. Trong kỷ nguyên mới, tính chính danh và sức mạnh của Đảng, Nhà nước phụ thuộc hoàn toàn vào lòng dân. Do đó, quy trình hoạch định đường lối, chính sách và xây dựng pháp luật phải có sự chuyển dịch căn bản về tư duy. (i) Xác định rõ tâm thế: Mọi chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước phải thật sự xuất phát từ cuộc sống, từ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. (ii) Kiên định mục tiêu: Lấy tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ QCN, hạnh phúc, ấm no của Nhân dân là mục tiêu phấn đấu tối thượng. (iii) Thực hiện phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” một cách thực chất. Mọi chính sách trước khi ban hành phải được người dân tham gia ý kiến và sau khi ban hành phải chịu sự giám sát của Nhân dân.

Đột phá về thể chế: Tháo gỡ "điểm nghẽn", lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ yêu cầu phải tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế, coi đây là khâu đột phá chiến lược để giải phóng nguồn lực. Trong tư duy đó, hoàn thiện thể chế QCN XHCN đóng vai trò hạt nhân.

Việc triển khai quan điểm này đòi hỏi công tác xây dựng pháp luật phải chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang tư duy “kiến tạo phát triển”. Hệ thống pháp luật không chỉ là công cụ để Nhà nước quản lý xã hội, mà còn là hành lang pháp lý an toàn, thông thoáng để bảo vệ và thúc đẩy quyền tự do sáng tạo, quyền tài sản, và quyền kinh doanh của người dân; cương quyết xóa bỏ cơ chế “xin - cho”, giảm thiểu các thủ tục hành chính phiền hà cản trở quyền tiếp cận cơ hội phát triển.

Bảo đảm QCN trong xây dựng thể chế chính là việc tạo lập môi trường công bằng, minh bạch, nơi mọi công dân đều có cơ hội bình đẳng để cống hiến. Khi "điểm nghẽn" thể chế được tháo gỡ bằng tư duy nhân quyền tiến bộ, nguồn lực to lớn trong nhân dân sẽ được khơi thông, tạo nên sức mạnh tổng hợp cho công cuộc xây dựng đất nước.

Bảo đảm QCN trong không gian số và chuyển đổi số quốc gia. Một điểm nhấn quan trọng trong tư duy của Tổng Bí thư là yêu cầu nắm bắt thời cơ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và công cuộc chuyển đổi số. Trong kỷ nguyên mới, không gian mạng đang trở thành không gian sinh tồn mới. Do đó, bảo đảm QCN XHCN không thể tách rời việc bảo đảm quyền của "công dân số".

Triển khai quan điểm này đòi hỏi phải xây dựng hạ tầng pháp lý vững chắc để bảo vệ chủ quyền số và dữ liệu cá nhân; Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm quyền tiếp cận công nghệ số công bằng, đặc biệt là với đồng bào vùng sâu, vùng xa, thực hiện đúng nguyên tắc “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong cuộc cách mạng số; các nền tảng số, dữ liệu dân cư quốc gia phải được khai thác để đơn giản hóa thủ tục, minh bạch hóa hoạt động công quyền, giúp người dân thực hiện quyền giám sát và tham gia quản lý nhà nước thuận tiện nhất. Đây chính là biểu hiện sinh động của tính ưu việt trong chế độ XHCN thời đại số.

Gắn kết chặt chẽ “an ninh con người" với "an ninh quốc gia". Trong tư duy chỉ đạo của người đứng đầu Đảng, bảo vệ an ninh quốc gia cốt lõi là bảo vệ an ninh con người, an ninh cho Nhân dân. An ninh con người là nền tảng, là mục tiêu của an ninh quốc gia. Nội hàm của công tác bảo đảm QCN trong kỷ nguyên mới cần được mở rộng. Đó không chỉ là các quyền dân sự, chính trị, mà còn là các quyền an sinh xã hội, quyền được sống trong môi trường an toàn, lành mạnh. Cần chủ động ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh... đe dọa trực tiếp đến sinh kế người dân. Xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trong bảo vệ Tổ quốc phải bắt đầu từ việc chăm lo, bảo vệ cuộc sống bình yên của từng người dân. Khi mỗi người dân cảm thấy an toàn, được tôn trọng và bảo vệ bởi chế độ, họ sẽ trở thành những "cột mốc sống" kiên cường nhất để bảo vệ chủ quyền Tổ quốc.

Phát huy tối đa nhân tố con người - nguồn lực nội sinh quan trọng nhất. Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc đòi hỏi nguồn lực con người chất lượng cao. Quan điểm của Tổng Bí thư khẳng định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực. Do đó, tôn trọng và bảo vệ QCN chính là phương thức tối ưu để "nuôi dưỡng" và "phát huy" nguồn lực này.

Tư tưởng xuyên suốt cần được khẳng định là: Con người, QCN là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực của sự phát triển; Mọi chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước phải thực sự xuất phát từ cuộc sống, lấy quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân; lấy việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ QCN và hạnh phúc, ấm no của Nhân dân làm mục tiêu phấn đấu.

Trên nền tảng nhận thức đó, việc chính thức xác lập QCN XHCN như trụ cột nền tảng thứ tư của mô hình phát triển, bên cạnh kinh tế thị trường định hướng XHCN, Nhà nước pháp quyền XHCN và nền dân chủ XHCN sẽ là cơ sở chính trị - pháp lý vững chắc để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc và khơi dậy nguồn lực nội sinh to lớn cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Với sự kiên định con đường XHCN và tư duy đột phá đặt con người vào vị trí trung tâm của mọi chiến lược phát triển, Việt Nam hoàn toàn có đầy đủ cơ sở lí luận và thực tiễn để hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, mang lại cuộc sống tự do, ấm no, hạnh phúc đích thực cho Nhân dân.

Xuân Quê Hương 2026 – Kết nối cộng đồng người Việt tại Myanmar trong không khí đầm ấm, nghĩa tình Ngày 5/2, tại Yangon, Đại sứ quán Việt Nam tại Myanmar long trọng tổ chức chương trình Xuân Quê hương 2026 trong không khí đầm ...

Thủ tướng Slovakia: EU 'có những nghĩa vụ và ưu tiên quan trọng hơn' việc mở rộng các biện pháp trừng phạt Nga Thủ tướng Slovakia Robert Fico cho rằng Liên minh châu Âu (EU) cần tập trung giải quyết các vấn đề nội bộ thay vì tiếp ...

Lời chúc Valentine 14/2 cho người yêu ý nghĩa và ngọt ngào mới nhất 2026 Một câu chúc Valentine ngọt ngào mà đôi lứa dành tặng nhau, như một cách hâm nóng tình yêu giúp người mình yêu trở nên ...

Chương trình trao quà Tết ý nghĩa tại chùa Phật Tích ở thủ đô Vientiane Chương trình trao quà Tết tại chùa Phật Tích là minh chứng cho tình đoàn kết đặc biệt giữa Việt Nam và Lào, thể hiện ...