 |
| EU đang cho thấy một thực tế đáng lo ngại: năng lực hành động tập thể ngày càng suy yếu. (Nguồn: Ảnh tạo bằng AI) |
Ngày 7/4, báo Politico đã đăng tải bài viết "Sự hỗn loạn trong chính sách đối ngoại của EU làm dấy lên lời kêu gọi cải tổ triệt để nền ngoại giao", trong đó nhận định, EU đang cho thấy một thực tế đáng lo ngại: năng lực hành động tập thể ngày càng suy yếu.
| More from WVR |
 Hàn gắn lại quan hệ Anh-EU: Từ Brexit đến 'Bregret' |
Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang, xung đột Nga-Ukraine kéo dài và quan hệ xuyên Đại Tây Dương chịu nhiều sức ép, sự chậm chạp của Brussels không còn đơn thuần là vấn đề thủ tục.
Nhiều nhà ngoại giao cảnh báo, nếu không cải thiện khả năng ra quyết định, liên minh cờ xanh có nguy cơ bị gạt ra bên lề trong các vấn đề địa chính trị, đúng vào thời điểm các diễn biến quốc tế đang tăng tốc vượt quá khả năng phản ứng của khối.
Sự trắc trở trong việc đạt đồng thuận đã làm lộ rõ những điểm yếu mang tính hệ thống. Chỉ cần một quốc gia thành viên phản đối, toàn bộ tiến trình có thể bị đình trệ – một thực tế đang lặp lại với tần suất ngày càng dày đặc.
Quyền phủ quyết: 'Lá chắn' hay lực cản?
Theo Politico, tranh cãi hiện nay tập trung vào nguyên tắc nhất trí – nền tảng trong chính sách đối ngoại và an ninh của EU. Cơ chế này cho phép mỗi quốc gia thành viên có quyền phủ quyết, nhưng đồng thời cũng khiến toàn bộ hệ thống dễ rơi vào trạng thái “tê liệt chiến lược”.
Một nhóm quốc gia, do Đức và Thụy Điển dẫn đầu, đang thúc đẩy mạnh mẽ việc hạn chế, thậm chí xóa bỏ quyền phủ quyết.
Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul nhấn mạnh sự cần thiết phải chấm dứt nguyên tắc nhất trí để EU có thể hành động hiệu quả hơn trên trường quốc tế. Quan điểm này nhận được sự hưởng ứng từ Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson, người cho rằng việc áp dụng cơ chế bỏ phiếu đa số đủ điều kiện sẽ sớm trở lại bàn nghị sự.
Áp lực cải cách càng gia tăng khi Hungary liên tục trì hoãn các quyết định quan trọng, làm dấy lên lo ngại rằng chính sách đối ngoại chung của EU có thể bị chi phối bởi tính toán chính trị nội bộ của từng quốc gia.
Nhiều nhà ngoại giao cho rằng, vấn đề không nằm ở cá nhân lãnh đạo các quốc gia thành viên, mà ở chính cơ chế cho phép bất kỳ nước nào cũng có thể đóng vai trò “người chặn đường”.
| Châu Âu đón cuộc khủng hoảng năng lượng mới: Cú sốc có thể vượt xa mọi dự báo, quy mô tương đương với Covid-19 |
Rạn nứt nội khối
Tuy nhiên, không phải tất cả đều ủng hộ cải cách.
Một nhóm các quốc gia, bao gồm Pháp, Bỉ và nhiều nước thành viên khác, kiên quyết bảo vệ quyền phủ quyết, coi đây là công cụ thiết yếu để bảo đảm lợi ích quốc gia và tránh tình thế áp đảo.
Thủ tướng Bỉ Bart De Wever cảnh báo, việc mở lại tranh luận về quy tắc nhất trí vào thời điểm hiện nay có thể đẩy EU vào những bất ổn sâu sắc hơn. Sự chia rẽ này phản ánh một thực tế: EU đang đứng trước lựa chọn khó khăn giữa hiệu quả hành động và cân bằng quyền lực nội khối.
Bên cạnh vấn đề cơ chế, Politico còn cho rằng, những căng thẳng trong bộ máy cũng góp phần làm gia tăng sự phức tạp.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen và Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas đã có những bất đồng về vai trò dẫn dắt chính sách đối ngoại. Trong khi đó, Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot công khai nhắc nhở Ủy ban cần tôn trọng giới hạn thẩm quyền.
Dù vậy, nhiều ý kiến cho rằng, các mâu thuẫn thể chế chỉ là phần nổi của tảng băng. Cốt lõi của vấn đề vẫn nằm ở cách thức EU ra quyết định.
Một số đề xuất cải cách đã được đưa ra, từ việc nâng cao vai trò của chính sách đối ngoại trong các cuộc họp cấp Đại sứ, đến tái cấu trúc Cơ quan Đối ngoại châu Âu (EEAS), hoặc thậm chí sáp nhập cơ quan này vào EC. Tuy nhiên, các giải pháp này đến nay vẫn chưa đạt được đồng thuận.
Cải tổ cấu trúc hay thay đổi ý chí chính trị?
Trong bối cảnh tranh luận gia tăng, các đảng phái và tổ chức nghiên cứu cũng bắt đầu quan tâm đến khía cạnh này.
Đảng Nhân dân châu Âu (EPP) đề xuất xây dựng chức danh “Ngoại trưởng EU” và thành lập một Hội đồng An ninh châu Âu nhằm nâng cao khả năng phản ứng trước các mối đe dọa mới. Tuy nhiên, không phải ai cũng tin rằng cải tổ cấu trúc là chìa khóa.
Nghị sĩ Tây Ban Nha Nacho Sánchez Amor cho rằng, vấn đề cốt lõi nằm ở ý chí chính trị, không phải ở cấu trúc thể chế. Ông kêu gọi các cơ quan chủ chốt của EU ngồi lại với nhau để tìm giải pháp, song cảnh báo việc sửa đổi các hiệp ước nền tảng có thể gây ra những hệ lụy phức tạp.
Ở chiều ngược lại, nhiều nhà ngoại giao cho rằng, mọi cải cách sẽ trở nên vô nghĩa nếu không giải quyết “nút thắt” lớn nhất. Một quan chức EU nhận định: “Bạn có thể tạo ra hàng nghìn thể chế mới, nhưng chừng nào còn nguyên tắc nhất trí, hệ thống sẽ không bao giờ vận hành hiệu quả”.
Cuộc tranh luận hiện nay không chỉ xoay quanh việc ra quyết định, mà phản ánh một câu hỏi lớn hơn: EU muốn trở thành một tác nhân địa chính trị thực thụ, hay tiếp tục là một liên minh bị ràng buộc bởi các lợi ích quốc gia riêng lẻ.
Khi các khủng hoảng toàn cầu ngày càng dồn dập và phức tạp, thời gian dành cho EU để tự điều chỉnh có thể không còn nhiều. Nếu không tìm được tiếng nói chung, chính sự chia rẽ nội tại có thể trở thành lực cản lớn nhất đối với vai trò quốc tế của khối.
| Kế hoạch 10 điểm của Iran gồm những gì và liệu Mỹ có đồng ý? Một đề xuất ngừng bắn “khả thi” từ Iran đã khiến Mỹ tạm hoãn kế hoạch leo thang quân sự? |
|
| Châu Âu đón cuộc khủng hoảng năng lượng mới: Cú sốc có thể vượt xa mọi dự báo, quy mô tương đương với Covid-19 Châu Âu đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng mới có nguy cơ gây ra cú sốc kinh tế lớn tương đương ... |
| Nga phát tín hiệu cứng rắn, kêu gọi chấm dứt thái độ ‘nhún nhường’ với việc các nước láng giềng gia nhập EU Trong bối cảnh tình hình địa chính trị biến động, Phó Chủ tịch Hội đồng an ninh Nga Dmitry Medvedev cho rằng, Moscow cần từ ... |
| Thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran: Washington tuyên bố chiến thắng, Nga và Israel nói gì? Sáng 8/4 (giờ Việt Nam), cả Mỹ và Iran đều xác nhận về thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần. Không lâu sau khi ... |
| Xung đột Trung Đông: Cộng đồng quốc tế hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cùng lãnh đạo các nước trên thế giới đã bày tỏ hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn ... |
