Quan hệ Việt Nam-Nhật Bản: Thắm tình hợp tác, đậm tình anh em

Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là dịp củng cố nền tảng quan hệ song phương, đồng thời mở ra những động lực hợp tác mới, đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản phát triển sâu rộng, thực chất và bền vững hơn.

Việt Nam-Nhật Bản: 53 năm vun đắp quan hệ hữu nghị, thúc đẩy hợp tác chiến lược Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Thúc đẩy tinh thần đồng hành, đồng kiến tạo Ba kỳ vọng lớn trong chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Quan hệ Việt Nam Nhật Bản: Thắm tình hợp tác, đậm tình anh em

Cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân. (Nguồn: TTXVN)

Yếu tố cốt lõi làm nên sức bền của quan hệ Việt Nam-Nhật Bản nằm ở chỗ hai nước không cần tương đồng về thể chế để có thể đồng hành về chiến lược. Chính sự hội tụ lợi ích, tinh thần tôn trọng khác biệt và khả năng chuyển cam kết thành kết quả thực chất đã tạo nên tính ổn định và chiều sâu của mối quan hệ.

Đây không đơn thuần là sự phát triển thuận lợi của quan hệ hữu nghị, mà còn là một mô hình hợp tác có khả năng thích ứng với biến động chính trị, duy trì tính liên tục và mang lại lợi ích lâu dài cho cả hai bên.

Vì thế, chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (8-11/11) mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động đối ngoại cấp cao.

Đây là dịp khẳng định những nền tảng đã làm nên thành công của quan hệ song phương, đồng thời xác định cách thức chuyển hóa những nền tảng ấy thành động lực phát triển mới.

Yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới của quan hệ Việt Nam - Nhật Bản là phát huy sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế, thế mạnh công nghệ của Nhật Bản và nhu cầu phát triển của Việt Nam để tạo ra những kết quả hợp tác có chất lượng cao hơn.

Từ góc nhìn đó, chuyến thăm cần được đặt trong một tiến trình xuyên suốt, từ kế thừa những thành tựu đã được kiểm chứng, củng cố các yếu tố bảo đảm sức bền của quan hệ đến mở rộng hợp tác sang những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với tương lai hai nước.

Hơn bốn thập niên đồng hành

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam tháng 5/2026. (Nguồn: VGP)

Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973, đặc biệt qua hơn bốn thập niên đẩy mạnh hợp tác, Việt Nam và Nhật Bản đã từng bước xây dựng mối quan hệ ngày càng sâu rộng.

Từ những lĩnh vực hợp tác ban đầu, hai nước mở rộng sang kinh tế, thương mại, đầu tư, giáo dục, khoa học - công nghệ, quốc phòng, an ninh và giao lưu nhân dân.

Chặng đường ấy tạo nên nền tảng quan trọng để quan hệ song phương phát triển lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Nhật Bản là một trong những đối tác cung cấp vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) hàng đầu của Việt Nam, góp phần xây dựng nhiều công trình hạ tầng quan trọng, cải thiện hệ thống giao thông, nâng cao năng lực logistics và tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, các doanh nghiệp Nhật Bản đã mở rộng hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam, đóng góp vào quá trình công nghiệp hóa, tạo việc làm và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

Hợp tác giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cũng đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Điển hình, hàng chục nghìn sinh viên, thực tập sinh và lao động Việt Nam đã sang Nhật Bản học tập, làm việc. Mặt khác, ngày càng nhiều người Nhật Bản đến Việt Nam nghiên cứu, giảng dạy, đầu tư và sinh sống.

Những kết nối ấy tạo nên mạng lưới hợp tác rộng lớn, gắn kết hai xã hội thông qua những trải nghiệm và lợi ích cụ thể.

Những thành tựu trên không chỉ phản ánh quy mô hợp tác ngày càng mở rộng mà còn cho thấy quan hệ hai nước đã đi sâu vào đời sống kinh tế, xã hội.

Đây chính là vốn quý mà chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có thể kế thừa, đồng thời tạo thêm động lực đưa quan hệ từ chiều rộng sang chiều sâu, từ hợp tác truyền thống sang những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng làm việc với đại diện các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam tháng 6/2026 tại TP. Huế. (Nguồn: TTXVN)

Động lực đưa quan hệ đi vào chiều sâu

Một trong những đặc điểm nổi bật của quan hệ Việt Nam-Nhật Bản là tính thực chất.

Những định hướng chính trị được cụ thể hóa bằng các chương trình, dự án và hoạt động hợp tác có tác động trực tiếp phát triển kinh tế - xã hội.

Đây cũng là cơ sở để chuyến thăm lần này hướng tới những kết quả cụ thể, gắn kết các cam kết ở tầm chiến lược với nhu cầu phát triển của mỗi nước.

Về kinh tế và đầu tư, Nhật Bản tiếp tục là một trong những đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam.

Nhiều tập đoàn Nhật Bản đã hiện diện lâu dài trong các lĩnh vực sản xuất công nghiệp, điện tử, ô tô, năng lượng, thương mại và dịch vụ.

Các dự án đầu tư không chỉ tạo thêm việc làm mà còn góp phần hình thành chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực quản trị và thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất quốc tế.

Trong giai đoạn tới, hai nước cần chú trọng nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp hai bên và phát triển các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao.

Về giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, hợp tác giữa các trường đại học, cơ sở nghiên cứu và tổ chức đào tạo hai nước ngày càng mở rộng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh tiếp Hạ nghị sĩ Saito Hiroaki cùng đoàn nghị sĩ Nhật Bản nhân chuyến thăm và làm việc tại Việt Nam tháng 9/2026. (Nguồn: TTXVN)

Nhật Bản là điểm đến học tập, làm việc của đông đảo người Việt Nam, đồng thời là đối tác quan trọng trong đào tạo kỹ năng, tác phong công nghiệp và nhân lực chất lượng cao.

Khi Việt Nam đẩy mạnh phát triển các ngành công nghệ mới, nhu cầu đào tạo nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và quản trị công nghệ ngày càng lớn.

Đây là những lĩnh vực hai bên có thể ưu tiên thúc đẩy thông qua các chương trình liên kết đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao tri thức.

Về khoa học - công nghệ và chuyển đổi xanh, hai nước còn nhiều dư địa hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, AI, năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và đổi mới sáng tạo.

Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, kinh nghiệm quản trị và năng lực nghiên cứu. Trong khi đó, Việt Nam có nguồn nhân lực trẻ, thị trường năng động và quyết tâm chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Sự kết hợp này mở ra cơ hội đưa hợp tác song phương từ chiều rộng sang chiều sâu, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.

Những lĩnh vực trên cần được đặt ở vị trí trọng tâm trong các cuộc trao đổi giữa lãnh đạo cấp cao hai nước.

Nếu các định hướng được chuyển hóa thành chương trình hợp tác có mục tiêu, lộ trình và cơ chế triển khai rõ ràng, chuyến thăm sẽ góp phần tạo thêm động lực cho quan hệ kinh tế Việt Nam-Nhật Bản trong giai đoạn mới.

Từ đối tác kinh tế đến hợp tác chiến lược toàn diện

Lễ công bố thành lập Nhóm công tác phát triển nguồn nhân lực bán dẫn Việt Nam-Nhật Bản tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam-Nhật Bản, diễn ra ngày 13/8 tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC). (Nguồn: UNDP)

Cùng với hợp tác kinh tế, quan hệ Việt Nam-Nhật Bản ngày càng mở rộng sang các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh và phối hợp tại các diễn đàn khu vực, quốc tế.

Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2023 đánh dấu bước phát triển quan trọng, phản ánh tầm vóc và mức độ gắn kết ngày càng cao.

Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới diễn biến phức tạp, Việt Nam và Nhật Bản có nhiều lợi ích chung trong việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh và tự do hàng hải, hàng không; đề cao luật pháp quốc tế; thúc đẩy hợp tác đa phương và giải quyết các thách thức xuyên biên giới.

Hợp tác quốc phòng, an ninh được triển khai trên nhiều phương diện như trao đổi đoàn, đào tạo, nâng cao năng lực, gìn giữ hòa bình và phối hợp ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống.

Hai nước cũng tăng cường tham vấn và phối hợp tại ASEAN, Liên hợp quốc (LHQ) và các cơ chế hợp tác khu vực.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, việc tiếp tục củng cố trao đổi chính trị, tăng cường phối hợp về các vấn đề khu vực và quốc tế sẽ góp phần làm rõ hơn vai trò của quan hệ Việt Nam-Nhật Bản trong cấu trúc hợp tác khu vực.

Đây không chỉ là sự mở rộng về lĩnh vực hợp tác, mà còn thể hiện mức độ gắn kết ngày càng cao giữa hai nước trước những thách thức chung.

Yếu tố tạo nên sức bền quan hệ song phương

Để hiểu vì sao quan hệ Việt Nam-Nhật Bản có thể phát triển ổn định qua nhiều giai đoạn, cần nhìn vào những yếu tố tạo nên sức bền của mối quan hệ.

Đây cũng là những nền tảng có ý nghĩa định hướng cho các cuộc trao đổi và quyết sách trong chuyến thăm lần này.

Thứ nhất là tin cậy chính trị. Việc tôn trọng độc lập, chủ quyền, con đường phát triển và lợi ích chính đáng của mỗi bên tạo không gian để đối thoại, xử lý khác biệt và mở rộng quan hệ.

Thứ hai, lợi ích chiến lược có tính bổ trợ. Việt Nam cần nguồn vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản trị và đào tạo nhân lực để phục vụ phát triển. Trong khi đó, Nhật Bản cần đối tác có môi trường đầu tư ổn định và sự kết nối sâu rộng với khu vực Đông Nam Á. Những nhu cầu bổ trợ ấy tạo động lực lâu dài cho hợp tác, vượt ra ngoài lợi ích ngắn hạn của từng dự án.

Thứ ba, tính liên tục trong chính sách đối ngoại. Sự thay đổi chính phủ tại Nhật Bản không làm mất đi nền tảng hợp tác đã được xây dựng qua nhiều thập niên. Các cơ chế đối thoại, thỏa thuận song phương, quan hệ giữa các tổ chức và mạng lưới doanh nghiệp giúp duy trì tính kế thừa, hạn chế tác động của những biến động chính trị trước mắt.

Thứ tư, cam kết được kiểm chứng bằng hành động. Hợp tác ODA, đầu tư, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ Việt Nam trong những thời điểm khó khăn đã tạo nên những minh chứng cụ thể cho sự đồng hành giữa hai nước. Chính kết quả thực tiễn giúp các cam kết chính trị có sức thuyết phục và tạo cơ sở để mở rộng hợp tác sang những lĩnh vực mới.

Thứ năm, nền tảng giao lưu nhân dân sâu rộng. Cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản, các thế hệ sinh viên, thực tập sinh, lao động, doanh nhân và những người từng học tập, làm việc tại hai nước là cầu nối quan trọng. Sự gần gũi trong đời sống, văn hóa và giao lưu xã hội giúp quan hệ song phương không chỉ được duy trì bởi các cơ quan nhà nước mà còn được nuôi dưỡng từ chính người dân.

Năm yếu tố này gắn bó và bổ trợ lẫn nhau. Đây chính là những điều kiện để các định hướng được trao đổi trong chuyến thăm có thể tiếp tục được triển khai ổn định và bền vững.

Định hình tầm nhìn hợp tác cho giai đoạn mới

Nếu chặng đường hơn nửa thế kỷ qua tạo dựng nền móng, thì chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là dịp quan trọng để hai nước xác định những ưu tiên và động lực phát triển tiếp theo.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển khoa học - công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, Nhật Bản có nhiều thế mạnh và kinh nghiệm có thể đồng hành.

Ngược lại, Việt Nam với vị trí, tiềm năng và môi trường phát triển năng động tiếp tục là đối tác quan trọng trong chiến lược hợp tác của Nhật Bản tại Đông Nam Á.

Trước hết, hai nước cần tạo bước chuyển mạnh mẽ trong hợp tác khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Những lĩnh vực như bán dẫn, AI, công nghệ số, tự động hóa và công nghệ sinh học không chỉ mở ra cơ hội kinh doanh mà còn có ý nghĩa đối với năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam. Hợp tác cần hướng tới kết nối các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của hai nước.

Thứ hai, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cần trở thành một trụ cột hợp tác dài hạn. Bên cạnh các chương trình đào tạo truyền thống, hai nước có thể mở rộng liên kết đào tạo chuyên sâu, trao đổi chuyên gia, nghiên cứu chung và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động trong các ngành công nghệ mới. Việc bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người lao động Việt Nam tại Nhật Bản cũng cần được quan tâm, bởi đây là yếu tố quan trọng để duy trì sự gắn bó giữa hai xã hội.

Thứ ba, hợp tác kinh tế cần chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng và khả năng liên kết. Hai bên cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, tăng cường kết nối doanh nghiệp vừa và nhỏ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng có giá trị cao. Cùng với đó là thúc đẩy hợp tác trong chuyển đổi xanh, năng lượng sạch và phát triển hạ tầng bền vững.

Thứ tư, cần tiếp tục mở rộng hợp tác quốc phòng, an ninh và phối hợp đa phương trên cơ sở phù hợp với lợi ích, điều kiện và chính sách của mỗi nước. Trong một khu vực đang đứng trước nhiều biến động, việc tăng cường đối thoại, tham vấn và phối hợp sẽ góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định, thuận lợi cho phát triển.

Cuối cùng, giao lưu nhân dân cần tiếp tục được coi trọng. Các hoạt động trao đổi văn hóa, du lịch, giáo dục, hợp tác địa phương và kết nối thế hệ trẻ sẽ làm cho quan hệ song phương có sức sống rộng khắp, vượt ra ngoài khuôn khổ các thỏa thuận cấp chính phủ.

Như vậy, yêu cầu đặt ra sau chuyến thăm không chỉ là xác lập thêm những định hướng hợp tác, mà quan trọng hơn là tổ chức thực hiện hiệu quả, với chương trình cụ thể, trách nhiệm rõ ràng và kết quả có thể kiểm chứng. Đó là cách thiết thực để chuyển tầm nhìn chiến lược thành lợi ích phát triển cho cả hai nước.

Vững bước trên chặng đường đồng hành mới

Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một dấu mốc có ý nghĩa trong tiến trình phát triển quan hệ Việt Nam-Nhật Bản.

Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể thấy sức bền của mối quan hệ bắt nguồn khả năng tôn trọng khác biệt, nhận diện lợi ích chung và kiên trì chuyển các cam kết thành hành động cụ thể.

Những thành tựu trong hợp tác kinh tế, hạ tầng, giáo dục, khoa học - công nghệ và an ninh đã tạo nền tảng cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.

Những yếu tố như tính liên tục trong chính sách, lợi ích bổ trợ và giao lưu nhân dân tạo điều kiện để nền tảng ấy tiếp tục được củng cố.

Trên cơ sở đó, chuyến thăm mở ra cơ hội thúc đẩy một giai đoạn hợp tác mới, sâu sắc hơn về chất lượng, rộng mở hơn về lĩnh vực và thiết thực hơn về kết quả.

Đó cũng là giá trị nổi bật của quan hệ Việt Nam-Nhật Bản.

Tình hữu nghị và sự đồng hành ấy không chỉ có ý nghĩa với sự phát triển của mỗi quốc gia, mà còn đóng góp thiết thực cho hòa bình, ổn định và thịnh vượng của khu vực.