Sách giáo khoa Ngữ văn 6: Hóa giải thách thức từ thay đổi cách dạy?

Phương Chi
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. PGS.TS Đỗ Ngọc Thống, Chủ biên Chương trình giáo dục phổ thông mới môn Ngữ văn, Chủ biên sách giáo khoa (SGK) Ngữ văn lớp 6 - Bộ Cánh Diều đã trao đổi về việc đưa những ngữ liệu mới vào SGK.
Sách giáo khoa Ngữ văn 6: 'Thách thức lớn nhất là thay đổi cách dạy'
Đề cập sách giáo khoa Ngữ văn lớp 6, PGS.TS Đỗ Ngọc Thống cho rằng thách thức lớn nhất là cách dạy.

Khó khăn nhiều hơn thuận lợi

Những tiêu chí nào được các ông đưa ra trong quá trình lựa chọn ngữ liệu mới?

Các tiêu chí được chúng tôi đặt ra như sau:

Thứ nhất, các văn bản đọc trước hết phải bảo đảm tiêu chí về tư tưởng, chính trị, đạo đức, thẩm mĩ; phù hợp với tâm lý lứa tuổi…

Thứ hai, văn bản phải tiêu biểu đáp ứng yêu cầu thể loại và kiểu văn bản do chương trình quy định để hình thành cho học sinh cách đọc các văn bản tương tự, đồng thời trang bị vốn văn học, văn hóa

Thứ ba, hệ thống văn bản phải ngắn gọn, có độ dài và độ khó vừa sức với học sinh lớp 6. Vì thế một số tác phẩm dài phải trích và cắt bớt, bên dưới ghi là “theo…”.

Thứ tư, hệ thống văn bản phải đa dạng, hài hòa giữa văn học Việt Nam và nước ngoài, miền xuôi và miền núi, đề tài và chủ đề, giới tính, văn bản đơn và đa phương thức…

Thứ năm, các văn bản thông tin và nghị luận xã hội cần đáp ứng yêu cầu kiểu văn bản và phải lựa chọn được văn bản có nội dung mang tính thời sự, vừa gần gũi với học sinh, vừa mang tính giáo dục cao về các vấn đề mà quốc gia và thế giới đang quan tâm.

Chẳng hạn như trong SGK Ngữ văn 6 của bộ Cánh diều, tổng số văn bản đọc là 30 với 2/3 là văn bản mới được lựa chọn theo các tiêu chí này.

Những thuận lợi, khó khăn nào các ông đã trải qua trong quá trình lựa chọn văn bản mới?

Việc lựa chọn được một hệ thống văn bản đọc hay, hấp dẫn, đáp ứng đúng yêu cầu của chương trình, vừa kế thừa, vừa đổi mới… là rất khó.

Quy trình tìm ngữ liệu cần bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình 2018, xem Lớp 6 học đọc các thể loại và kiểu văn bản nào? Cần đáp ứng yêu cầu gì về nội dung, hình thức và yêu cầu liên hệ, so sánh, kết nối; cần đáp ứng các kiến thức gì về tiếng Việt và văn học…

Từ đó mới tìm các văn bản. Trước hết xem văn bản nào trong SGK hiện hành còn đáp ứng được yêu cầu; sau đó tìm những văn bản ngữ liệu mới…

Việc tìm văn bản ngữ liệu theo các tiêu chí nêu trên, nhìn chung là khó khăn nhiều hơn thuận lợi. Thuận lợi duy nhất là có thể kế thừa một số văn bản hay trong SGK Ngữ văn hiện hành, vì các văn bản ấy đã được các tác giả đi trước lựa chọn khá kĩ, tinh tế và chính xác, lại có cả phần chú thích, tiểu dẫn, câu hỏi để người đi sau có thể tham khảo…

Khó khăn lớn nhất của việc tìm ngữ liệu là do chương trình Ngữ văn 2018 thiết kế theo hướng mở, không nêu các văn bản, tác phẩm cụ thể bắt buộc cho mỗi lớp; chỉ nêu yêu cầu cần đạt về năng lực đọc; nên những người biên soạn hoàn toàn phải độc lập, tự chủ, tự quyết định.

Số lượng văn bản, tác phẩm thì rất nhiều, nhưng đáp ứng cho đầy đủ các tiêu chí vào SGK như đã nêu trên là rất khó. Ví dụ, chương trình yêu cầu đọc hiểu thơ lục bát. Mà thơ lục bát thì có hàng vạn bài khác nhau, rất nhiều bài hay…

Nhưng chọn 3 bài lục bát để đưa vào sách sao cho phù hợp với học sinh lớp 6 không hề đơn giản. Chúng tôi phải tìm các bài lục bát viết về người mẹ để có nội dung thân thuộc, gần gũi với tâm hồn, tình cảm các em…

Ngay cả đề tài người mẹ cũng đã có rất nhiều bài lục bát hay. Nhiều bài hay nhưng lại chỉ phù hợp với người lớn, không hợp với học sinh lớp 6… Các thể loại khác cũng khó khăn tương tự.

Rất may trong quá trình tìm văn bản đọc cho bộ sách Ngữ văn (của Cánh Diều), chúng tôi đã tham vấn ý kiến và được sự gợi ý của nhiều nhà văn như Trần Đăng Khoa, Tạ Duy Anh, Phạm Xuân Nguyên, La Khắc Hòa…

'Thay đổi cách dạy mới là thách thức lớn nhất'

Theo ông, giáo viên (GV) sẽ gặp những thách thức nào trong việc tiếp cận với một tác phẩm "mới tinh"? Họ nên làm như thế nào để vượt qua?

Dạy học theo thể loại không có gì mới, đã có từ lâu, ngay Chương trình hiện hành (2006) cũng đang dạy đọc hiểu theo thể loại, chỉ khác là thể loại xếp theo các giai đoạn văn học.

Nói thế để thấy nếu GV đã quen và thành thạo dạy đọc hiểu theo thể loại thì các văn bản mới không có gì khó cả.

Chẳng hạn đọc hiểu truyện ngắn, sách Ngữ văn 6 cũ đang dạy văn bản Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy Anh), nay bổ sung thêm 2 truyện mới: Điều không tính trước (Nguyễn Nhật Ánh) và Chích bông ơi (Cao Duy Sơn).

Với các truyện mới này, chỉ khác về nội dung, còn đặc điểm thì vẫn là truyện ngắn hiện đại. Thách thức với GV không phải là văn bản mới mà là cách dạy mới, ngay cả với văn bản cũ.

Dạy học phát triển năng lực khác dạy học chạy theo nội dung. Với Ngữ văn, GV phải chuyển từ dạy theo kiểu giảng văn sang dạy đọc hiểu. Cụ thể, chuyển từ việc nói nhiều, nói hộ, đọc hộ, cảm thụ hộ học sinh sang tổ chức các hoạt động cho các em tự đọc, tự tìm hiểu văn bản.

GV vẫn có vai trò rất lớn trong việc nghĩ ra các các bài tập, câu hỏi, đưa các em vào tình huống cần giải quyết để hiểu văn bản; uốn nắn những sai sót và tham gia phân tích, bình giá sau khi học sinh đã trình bày… Thay đổi cách dạy mới là thách thức lớn nhất.

Có những GV do cảm nhận của bản thân sẽ không thích một tác phẩm hay tác giả nào đó, và vẫn phải dạy vì yêu cầu của công việc. Điều này, theo ông, sẽ ảnh hưởng như thế nào tới chất lượng bài giảng, và làm sao để hóa giải?

Đúng là có thực tế ấy và cũng dễ hiểu trong việc tiếp nhận các tác phẩm văn học. Khi GV gặp các văn bản mới nào đó mà mình không thích thì chắc chắn sẽ có những ảnh hưởng nhất định tới chất lượng bài giảng. Trong trường hợp này, có 2 cách để xử lý, hóa giải.

Thứ nhất là dạy đúng yêu cầu đọc hiểu 1 văn bản theo thể loại; có thể không có hứng thú, không có độ hứng khởi như các văn khác…

Và còn có cách thứ hai, là Chương trình 2018 cho phép GV có thể thay văn bản trong SGK bằng một văn bản khác, miễn là đáp ứng được các tiêu chí và yêu cầu của chương trình.

Do có 3 bộ sách Ngữ văn, nên GV có thể tìm 1 văn bản tương tự ở các bộ sách còn lại hoặc tham khảo trong sách Văn bản đọc hiểu Ngữ văn lớp 6 - NXB ĐHQG HN 2021, hoặc tự mình tìm văn bản có nguồn dẫn rõ ràng.

Xin cảm ơn ông!

Có chứng chỉ thì dễ, dạy được môn tích hợp mới khó

Có chứng chỉ thì dễ, dạy được môn tích hợp mới khó

Giáo viên học để có chứng chỉ tích hợp thì dễ nhưng cái khó nằm ở chỗ, liệu người thầy có làm chủ được mọi ...

Nhà báo Ngô Bá Lục: Từng trượt đại học nhưng lăn lộn với cuộc sống, cuối cùng tôi vẫn... thành người

Nhà báo Ngô Bá Lục: Từng trượt đại học nhưng lăn lộn với cuộc sống, cuối cùng tôi vẫn... thành người

Nhà báo Ngô Bá Lục chia sẻ, bản thân anh từng trượt đại học và sau này chỉ học bồi dưỡng, tại chức. Nhưng anh ...

(theo Vietnamnet)

Đọc thêm

Cận cảnh Mercedes GLE 2024 phiên bản nâng cấp

Cận cảnh Mercedes GLE 2024 phiên bản nâng cấp

Baoquocte.vn. Mercedes đã công bố những thông tin chính thức về chiếc GLE 2024 nâng cấp nội ngoại thât, trong đó đặc biệt chỉ có các tùy chọn động cơ hybrid.
Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (9-10/2): Hà Nội trời lạnh, đêm và sáng có mưa nhỏ, mưa phùn, sương mù; nhiều khu vực trời nắng

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (9-10/2): Hà Nội trời lạnh, đêm và sáng có mưa nhỏ, mưa phùn, sương mù; nhiều khu vực trời nắng

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ đêm và sáng sớm trời lạnh, mưa nhỏ, mưa phùn và sương mù; Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ ngày ...
Việt Nam lên tiếng về vụ khinh khí cầu Trung Quốc bay vào Mỹ

Việt Nam lên tiếng về vụ khinh khí cầu Trung Quốc bay vào Mỹ

Baoquocte.vn. Phó phát ngôn Bộ Ngoại giao Đoàn Khắc Việt khẳng định chưa nhận được bất cứ thông tin nào phản ánh về khinh khí cầu lạ ở không phận Việt ...
Tản văn ‘Con kiến xây’ của cây bút trẻ Nguyễn Đinh Khoa

Tản văn ‘Con kiến xây’ của cây bút trẻ Nguyễn Đinh Khoa

Baoquocte.vn. Với tản văn mới này, Nguyễn Đinh Khoa hướng về những độc giả trẻ, đặc biệt là các bạn chuẩn bị bước vào môi trường làm việc và trên con ...
Động đất ở Thổ Nhĩ Kỳ và Syria: Hơn 16.000 người tử vong, những người sống sót cũng cảm thấy 'đơn độc'

Động đất ở Thổ Nhĩ Kỳ và Syria: Hơn 16.000 người tử vong, những người sống sót cũng cảm thấy 'đơn độc'

Baoquocte.vn. Những người sống sót sau thảm họa động đất ở Thổ Nhĩ Kỳ và Syria cũng đối mặt với khủng hoảng về thực phẩm và nơi trú ẩn.
Mỹ, Anh và Australia tập trận không quân trên sa mạc Nevada

Mỹ, Anh và Australia tập trận không quân trên sa mạc Nevada

Baoquocte.vn. Mỹ, Anh và Australia đã thực hiện tập trận không quân chung có tên gọi 'Cờ đỏ', mô phỏng các hoạt động tác chiến cao cấp tại sa mạc Nevada.
Quảng Ninh gặt hái thành quả ấn tượng về chương trình MTQG xây dựng NTM và giảm nghèo bền vững

Quảng Ninh gặt hái thành quả ấn tượng về chương trình MTQG xây dựng NTM và giảm nghèo bền vững

Baoquocte.vn. Với cách làm linh hoạt, sáng tạo, đột phá, Quảng Ninh đạt được thành tựu ấn tượng về chương trình MTQG xây dựng NTM và giảm nghèo bền vững.
Điểm danh những chính sách mới nổi bật có hiệu lực từ giữa tháng 2/2023

Điểm danh những chính sách mới nổi bật có hiệu lực từ giữa tháng 2/2023

Baoquocte.vn. Dưới đây là những chính sách mới nổi bật có hiệu lực từ giữa tháng 2/2023 (từ ngày 11 - 20/2/2023).
Ronaldo và nhiều cầu thủ ủng hộ nạn nhân trận động đất tại Thổ Nhĩ Kỳ

Ronaldo và nhiều cầu thủ ủng hộ nạn nhân trận động đất tại Thổ Nhĩ Kỳ

Baoquocte.vn. Cristiano Ronaldo cùng nhiều ngôi sao bóng đá của thế giới đã tham gia ủng hộ các nạn nhân trong vụ động đất tại Thổ Nhĩ Kỳ.
Không khí lạnh tấn công vùng Đông Bắc nước Mỹ

Không khí lạnh tấn công vùng Đông Bắc nước Mỹ

Baoquocte.vn. Không khí lạnh từ Bắc cực tràn xuống khiến vùng Đông Bắc Mỹ ghi nhận mức nhiệt độ thấp kỷ lục chưa từng có.
Chăm sóc sức khỏe trong thời tiết mưa phùn, nồm ẩm thế nào cho đúng?

Chăm sóc sức khỏe trong thời tiết mưa phùn, nồm ẩm thế nào cho đúng?

Baoquocte.vn. Thời tiết mưa phùn, nồm ẩm khiến bạn dễ dàng nhiễm lạnh, nhiễm khuẩn và mắc cúm hơn. Sau đây là một số mẹo chăm sóc sức khỏe hữu ích mà bạn cần phải biết ...
Quay cuồng giữa khủng hoảng nhân khẩu học, thanh niên Trung Quốc vẫn chọn sự nghiệp thay vì kết hôn, sinh con

Quay cuồng giữa khủng hoảng nhân khẩu học, thanh niên Trung Quốc vẫn chọn sự nghiệp thay vì kết hôn, sinh con

Baoquocte.vn. Theo một cuộc khảo sát được công bố vào tháng 1/2023, hầu hết sinh viên đại học ở Trung Quốc không còn nghĩ kết hôn là điều cần thiết trong cuộc sống
Chìa khóa để Australia củng cố hệ thống y tế

Chìa khóa để Australia củng cố hệ thống y tế

Baoquocte.vn. Đại diện Bộ Y tế Australia đưa ra giải pháp để củng cố hệ thống y tế là thu hút thêm các bác sĩ nước ngoài.
Dấu hiệu nhận biết và phòng tránh nhiễm khuẩn đường hô hấp trên ở trẻ em

Dấu hiệu nhận biết và phòng tránh nhiễm khuẩn đường hô hấp trên ở trẻ em

Baoquocte.vn. Bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp trên ở trẻ em thường xảy ra vào thời điểm giao mùa, độ ẩm trong không khí giảm thấp.
Điểm danh 3 nhóm bệnh dễ bùng phát mùa nồm ẩm

Điểm danh 3 nhóm bệnh dễ bùng phát mùa nồm ẩm

Baoquocte.vn. Thời tiết mưa phùn và nồm ẩm những ngày qua tại miền Bắc không chỉ gây khó chịu mà còn là nguyên nhân làm gia tăng nhiều bệnh lý.
Công bố lệnh của Quyền Chủ tịch nước về Luật Khám, chữa bệnh mới

Công bố lệnh của Quyền Chủ tịch nước về Luật Khám, chữa bệnh mới

Baoquocte.vn. Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, dự kiến trong quý 1 hoặc quý 2, bộ sẽ ban hành thông tư về giá khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu.
Cách ăn trứng để giảm 60% nguy cơ mắc bệnh tim mạch

Cách ăn trứng để giảm 60% nguy cơ mắc bệnh tim mạch

Baoquocte.vn. Dựa trên dữ liệu của 3.000 người ở Hy Lạp, cho thấy, ăn từ 1 tới 3 quả trứng mỗi tuần có thể giảm 60% nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
WHO: Covid-19 gây ra khủng hoảng y tế cộng đồng đáng lo ngại

WHO: Covid-19 gây ra khủng hoảng y tế cộng đồng đáng lo ngại

Baoquocte.vn. Ngày 30/1, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tiếp tục đánh giá đại dịch Covid-19 vẫn là tình trạng y tế khẩn cấp gây lo ngại trên toàn cầu (PHEIC).
Vietlott 9/2, Kết quả xổ số Vietlott Power thứ 5 ngày 9/2/2023. xổ số Power 655 hôm nay

Vietlott 9/2, Kết quả xổ số Vietlott Power thứ 5 ngày 9/2/2023. xổ số Power 655 hôm nay

Baoquocte.vn. Vietlott 9/2 - Trực tiếp kết quả xổ số Vietlott hôm nay 9/2/2023 nhanh nhất và chính xác nhất từ trường quay. XS Power 655 hom nay. Xo so Vietlott Power 655 hôm nay.
XSMN 9/2, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 9/2/2023. xổ số hôm nay 9/2/2023

XSMN 9/2, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 9/2/2023. xổ số hôm nay 9/2/2023

Baoquocte.vn. XSMN 9/2 - kết quả xổ số hôm nay ngày 9 tháng 2. trực tiếp xổ số miền Nam 9/2/2023. xổ số hôm nay 9/2/2023. SXMN 9/2. xổ số miền Nam thứ 5.
XSMB 9/2, kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 5 9/2/2023. dự đoán XSMB hôm nay 9/2/2023

XSMB 9/2, kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 5 9/2/2023. dự đoán XSMB hôm nay 9/2/2023

Baoquocte.vn. XSMB 9/2. xổ số miền Bắc thứ 5. kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 5 ngày 9/2/2023. xổ số hôm nay 9/2. SXMB 9/2. kết quả xổ số hôm nay 9/2
XSMT 9/2, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 5 ngày 9/2/2023. SXMT 9/2/2023

XSMT 9/2, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 5 ngày 9/2/2023. SXMT 9/2/2023

Baoquocte.vn. XSMT 9/2 - xổ số hôm nay 9/2. trực tiếp xổ số miền Trung 9/2/2023. kết quả xổ số miền Trung hôm nay 9/2. xổ số miền Trung thứ 5. SXMT 9/2
Vietlott 8/2, kết quả xổ số Vietlott Mega hôm nay 8/2/2023. xổ số Mega 645

Vietlott 8/2, kết quả xổ số Vietlott Mega hôm nay 8/2/2023. xổ số Mega 645

Baoquocte.vn. Vietlott 8/2 - Cập nhật trực tiếp kết quả xổ số Vietlott Mega hôm nay 8/2/2023 từ trường quay tầng 19, tòa nhà VTC số 23 Lạc Trung, Hà Nội.
XSMT 8/2, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 4 ngày 8/2/2023. SXMT 8/2/2023

XSMT 8/2, kết quả xổ số miền Trung hôm nay thứ 4 ngày 8/2/2023. SXMT 8/2/2023

Baoquocte.vn. XSMT 8/2. trực tiếp xổ số miền Trung 8/2/2023. kết quả xổ số miền Trung hôm nay. xổ số hôm nay 8/2/2023. xổ số miền Trung thứ 4. SXMT 8/2
Phiên bản di động