Sách 'Trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy và học': Để AI trở thành trợ thủ của người thầy

Cuốn sách mới của Nhà xuất bản (NXB) Giáo dục Việt Nam giúp giáo viên tiếp cận các công cụ AI tạo sinh, đồng thời chú trọng kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu và giữ vai trò chủ động của người thầy.

Mở không gian học tiếng Anh cho học sinh tiểu học Dấu ấn NXB Giáo dục Việt Nam trong hội nhập quốc tế Bộ sách Amazing Science: Khơi dậy trí tò mò, học tiếng Anh qua khám phá khoa học

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang từng bước làm thay đổi phương thức dạy và học, cuốn sách “Trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy và học” do NXB Giáo dục Việt Nam ấn hành năm 2026 là tài liệu tham khảo hữu ích dành cho đội ngũ giáo viên.

Cuốn sách giới thiệu những kiến thức nền tảng, nguyên tắc ứng dụng, quy trình và hướng dẫn thực hành cụ thể, giúp giáo viên chủ động khai thác tiềm năng của AI trong hoạt động chuyên môn, đổi mới phương pháp giảng dạy và phát triển năng lực học sinh.

Trí tuệ nhân tạo tạo sinh mở ra nhiều khả năng hỗ trợ giáo viên trong xây dựng kế hoạch bài dạy, thiết kế học liệu, tổ chức hoạt động học tập và kiểm tra, đánh giá. Tuy nhiên, việc sử dụng AI cũng đặt ra nhiều thách thức cần được giải quyết như: Độ chính xác của thông tin, rò rỉ dữ liệu, quyền tác giả, hạn chế sự sáng tạo…

Đó cũng là những điều rất cần được khắc phục đối với giáo viên trong quá trình sử dụng AI. Xuất phát từ nhu cầu đó, trong năm 2026, NXB Giáo dục Việt Nam đã cho ấn hành cuốn sách “Trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy và học” do GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (chủ biên) biên soạn cùng tập thể các tác giả.

Tài liệu là sản phẩm thuộc hợp phần “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy học cho giáo viên tại các trường phổ thông” trong khuôn khổ hợp tác với UNICEF giai đoạn 2024 - 2025.

Trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy và học – Hướng dẫn giáo viên ứng dụng AI hiệu quả, có trách nhiệm

Cuốn sách đã hệ thống hóa một số ứng dụng phổ biến của AI tạo sinh trong dạy học các môn ở cấp phổ thông và quản lý lớp học. (Nguồn: NXB Giáo dục Việt Nam)

Mục đích của cuốn sách là hướng đến việc giúp giáo viên từng bước làm chủ công cụ, kết hợp khả năng hỗ trợ của AI với kinh nghiệm chuyên môn và sự am hiểu học sinh. Xuyên suốt tài liệu là định hướng sử dụng công nghệ có kiểm soát, giữ vững trách nhiệm của người thầy đối với nội dung giảng dạy và quá trình học tập.

Cấu trúc rõ ràng, kết nối nguyên tắc với thực hành

Sách đã hệ thống hóa một số ứng dụng phổ biến của AI tạo sinh trong dạy học các môn ở cấp phổ thông và quản lý lớp học. Nội dung sách được tổ chức thành năm phần chính và bốn phụ lục, đưa người đọc từ những quy tắc nền tảng đến quy trình thực hiện, hướng dẫn theo môn học và xây dựng học liệu. Cụ thể, mục lục gồm:

Phần I. Quy tắc chung khi sử dụng công cụ AI tạo sinh trong dạy và học

Phần mở đầu trình bày các nguyên tắc giúp giáo viên sử dụng AI chủ động, hiệu quả và an toàn. Những nội dung trọng tâm gồm vai trò kiểm soát của giáo viên; kiểm tra, chỉnh sửa nội dung AI tạo ra; bảo vệ thông tin cá nhân và dữ liệu học sinh; chú ý bản quyền, đạo văn; giao tiếp hiệu quả với công cụ; minh bạch về việc sử dụng AI.

Phần II. Quy trình ứng dụng AI tạo sinh trong dạy và học

Phần này gồm bốn nội dung: Các bước cơ bản và khung câu lệnh MYTV; Quy trình hình xoắn ốc; Tổ chức học liệu kiểu dự án; Cách tổ chức dữ liệu.

Các nội dung giúp giáo viên hình thành cách làm có hệ thống, từ xác định nhiệm vụ, chuẩn bị thông tin đến tương tác và điều chỉnh kết quả.

Phần III. Hướng dẫn ứng dụng AI tạo sinh trong dạy và học

Đây là phần hướng dẫn theo 10 môn học và hoạt động giáo dục:Tiếng Anh; Lịch sử và Địa lí; Giáo dục công dân; Khoa học tự nhiên; Tin học; Toán học; Hoạt động trải nghiệm; Ngữ văn; Công nghệ; Nghệ thuật.

Hướng dẫn gắn với những công việc quen thuộc như xây dựng kế hoạch năm học, kế hoạch dạy học theo chủ đề, thiết kế kế hoạch bài dạy, tổ chức hoạt động học tập, xây dựng đề kiểm tra và đánh giá, tổ chức học liệu kiểu dự án.

Phần IV. Dùng AI tạo học liệu đa phương tiện

Ba nội dung chính gồm: Tạo bài trình chiếu với AI; Tạo video bài giảng; Từ bài giảng trên lớp đến các học liệu đa phương tiện. Phần này mở rộng khả năng khai thác công nghệ trong trình bày nội dung, xây dựng tài liệu hỗ trợ học tập và lưu giữ kinh nghiệm giảng dạy.

Phần V. Gợi ý câu trả lời

Cung cấp gợi ý trả lời cho một số câu hỏi, bài tập củng cố ở các phần và môn học, giúp giáo viên tự kiểm tra nhận thức, đối chiếu cách thực hiện và tiếp tục điều chỉnh theo bối cảnh lớp học.

Ngoài ra, sách có bốn phụ lục giới thiệu kinh nghiệm quốc tế về xây dựng chương trình giáo dục AI và bài học cho Việt Nam; thực trạng ứng dụng AI của giáo viên; mức độ sẵn sàng của học sinh phổ thông Việt Nam; cùng thông tin về các mô hình AI tạo sinh và công cụ hỗ trợ giáo dục.

Cấu trúc này thuận tiện cho việc đọc theo trình tự hoặc lựa chọn từng nội dung theo nhu cầu. Giáo viên có thể bắt đầu từ những nguyên tắc chung, sau đó tìm đến phần hướng dẫn môn học mình phụ trách để thực hành.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI.

Đề cao vai trò kiểm chứng và trách nhiệm của giáo viên

Điểm đáng chú ý của cuốn sách là đặt trách nhiệm sư phạm ở vị trí trung tâm. Nội dung do AI tạo ra cần được giáo viên xem xét trước khi sử dụng, bảo đảm chính xác về kiến thức, phù hợp với chương trình và đáp ứng yêu cầu tổ chức dạy học.

Tài liệu đề xuất ba tầng kiểm tra học liệu: Kiểm tra tính chính xác của nội dung; đối chiếu với chương trình giáo dục phổ thông; xem xét tính sư phạm. Cùng với đó, những lưu ý về bảo vệ dữ liệu, tôn trọng nguồn tư liệu và minh bạch trong sử dụng AI góp phần hình thành cách ứng xử có trách nhiệm với công nghệ.

Đối với học sinh, việc sử dụng AI cần gắn với mục tiêu rèn luyện tư duy, phát triển ý tưởng và nâng cao khả năng tự học. Sản phẩm học tập phải thể hiện được quá trình tìm hiểu và đóng góp của người học.

Hướng dẫn cụ thể, gần với công việc chuyên môn

Tính thực hành được thể hiện qua cách sách gắn ứng dụng AI với từng nhiệm vụ của giáo viên. Thay vì chỉ tìm hiểu khả năng của công cụ, người đọc được định hướng cách sử dụng trong lập kế hoạch, thiết kế hoạt động, xây dựng học liệu và hỗ trợ đánh giá.

Ví dụ, khi cần tạo bài tập, giáo viên có thể nêu rõ nội dung kiến thức, đối tượng học sinh, số lượng câu hỏi, thời gian làm bài và yêu cầu kèm đáp án. Những thông tin cụ thể tạo cơ sở để AI đưa ra gợi ý sát nhiệm vụ hơn, đồng thời giúp giáo viên thuận tiện kiểm tra và điều chỉnh kết quả.

Các hướng dẫn cũng chú ý đến đặc trưng môn học. Phần Tiếng Anh đề cập hỗ trợ dịch thuật và chấm điểm bài luận; phần Lịch sử và Địa lý giới thiệu hỗ trợ tạo tư liệu đồ họa; phần Ngữ văn hướng đến phát triển năng lực sáng tạo ngôn từ cùng AI. Nhờ đó, giáo viên có thêm gợi ý để lựa chọn cách ứng dụng phù hợp với yêu cầu chuyên môn.

Phần học liệu đa phương tiện tiếp tục mở rộng hướng vận dụng. Từ nội dung bài học, giáo viên có thể khai thác AI để gợi ý dàn ý trình chiếu hoặc kịch bản video, sau đó chỉnh sửa lời dẫn, lựa chọn hình ảnh và sắp xếp hoạt động. Giá trị của sản phẩm được xác định bởi khả năng hỗ trợ học sinh hiểu bài và tham gia học tập.

Đặc biệt, những hướng dẫn cụ thể, gắn với thực tiễn giảng dạy, “Trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy và học” là tài liệu tham khảo tốt dành cho giáo viên phổ thông, đồng thời hữu ích với sinh viên sư phạm và cán bộ quản lí giáo dục. Căn cứ nhu cầu thực tế, bạn đọc có thể khai thác nội dung sách để tự học, trao đổi chuyên môn hoặc tổ chức tập huấn trong nhà trường.

Với cách trình bày khoa học, nội dung hấp dẫn, cuốn sách góp phần nâng cao năng lực sử dụng AI hiệu quả, có trách nhiệm, giúp thầy cô vận dụng công nghệ vào bài học nhằm khuyến khích học sinh chủ động suy nghĩ và sáng tạo.

Như vậy, với nội dung được biên soạn khoa học, gắn với những tình huống cụ thể trong thực tiễn giảng dạy, cuốn sách “Trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy và học” mang đến cho giáo viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết để khai thác công nghệ mới.

Quan trọng hơn, tài liệu nhấn mạnh vai trò chủ động, trách nhiệm và năng lực chuyên môn của người thầy trong quá trình sử dụng AI. Qua đó, công nghệ không chỉ hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học mà còn góp phần khơi dậy tư duy, khả năng sáng tạo và tinh thần tự học của học sinh.